kunst en politiek

politiek en kunst

Een politicus die iets over kunst zegt wordt nooit gevraagd of die daar wel verstand van heeft. Maar moet je een kunstenaar die een politieke uitspraak doet nou serieus nemen of niet. In Nijmegen heb ik me de afgelopen gemeenteraadsverkiezingen kandidaat gesteld. Een persoonlijk verslag.

door Jac.Splinter

Al langer was ik verbaasd over de afstand tussen gemeentebestuur en straat. Een aantal mensen in een stad bepalen voor heel veel anderen wat er nu en in de toekomst gaat gebeuren. Vreemd aan de hele zaak is dat ze betaald worden door de mensen waar ze beslissingen over nemen. En van die verantwoordelijkheid zijn ook veel gemeenteraadsleden zich niet bewust. Alleen als de verkiezingen er aan staan te komen. Dan zie je ze ineens geweldig hun best doen om aardig gevonden te worden. Want wat is nou het enige moment waarop je kunt ingrijpen in de bestaande structuur? Het moment in 't stemhokje waar je bepaalt of iemand wel of niet jou mag vertegenwoordigen. Mijns inziens laten teveel mensen dat moment voorbijgaan. Dat hebben de gezapig achteroverleunende machthebbers ook in de gaten. Die zullen zich niet al te veel inzetten om mensen naar het stembureau te krijgen. Hoe minder mensen er gaan stemmen hoe makkelijker het is voor hen om terug te komen. Niet stemmen is een stem voor de zittende macht.
Daar moest ik iets mee doen. Ik speelde al langer met de gedachte om eens mee te doen met de verkiezingen. Was vier jaar geleden al eens gevraagd als lijstduwer bij de Groenen, Groen links en de PvdA. Ik wil geen lijstduwer zijn. Dat vind ik flauw. (Het fenomeen lijstduwer is toch al iets absurds. In Nijmegen heeft de VVD met een aantal lijstduwers contracten afgesloten dat ze, in geval ven teveel voorkeurstemmen, hun zetel niet zouden opeisen: over kiezersbedrog gesproken). Heb vriendelijk bedankt omdat ik die verantwoordelijkheid niet wilde dragen. Als ik campagne ga voeren dan word ik gekozen. Dan moet ik in de raad en kan mijn werk als ontwerper wel vergeten.
Vooraf: De afgelopen vier jaar werd Nijmegen geregeerd door een college van PvdA, CDA en VVD en zij hadden een kleinst mogelijke meerderheid: 20 tegen 19. Er zijn de afgelopen jaren teveel beslissingen genomen met die kleine meerderheid. In de gemeentelijke structuur is verschrikkelijk veel gerommeld, iedereen is verhuisd en gereorganiseerd. Directeuren zijn op non actief gezet, mensen zitten uit frustratie ziek thuis. Nijmegen geeft kilo's geld uit aan interimmanagers, en de zittende coalitie keurt dat stelselmatig goed. Ik heb een commissie-vergadering meegemaakt waar binnen drie minuten een budgetoverschreiding van 1,2 miljoen gulden (vanwege bestuurlijke oorzaken werd gezegd, bedoeld werd vier interim managers drie maanden aan het werk) zonder meer goedgekeurd werd door PvdA, CDA en VVD). Wethouders die er een puinhoop van maakten gingen vroegtijdig weg, de burgemeester is er, evenals de gemeentesecretaris, vandoor gegaan. Allemaal met een leuk feestje als afscheid. Dat alleen al kostte de gemeenschap heel wat geld. Zoiets veroorzaakt veel onrust. Mensen werden ontevreden omdat ze merkten hoe het geld met bakken over de balk gesmeten werd. Ik ergerde me mateloos aan de arrogantie van de regenten hier in Nijmegen. En aan dezelfde houding van de politici in DenHaag. Steeds weer presteren zij het om aardig te doen in de verkiezingstijd, op dat moment wél hun mond vol te hebben met inspraak, meedenken en samenwerken, en als puntje bij paaltje komt doen ze waar ze zelf zin in hebben of laten hun oren hangen naar de projectontwikkelaars. Hangen de neo-manager uit met geld van een ander, namelijk van de gemeente. En als ze het niet goed doen dan zeggen ze sorry en gaan gewoon rustig verder. Ze hebben lak aan alles en iedereen. Hier in nijmegen nam dat steeds ernstiger vormen aan. Ja ik was boos.

Reden genoeg om actie te ondernemen. En dan verzin ik iets ludieks. Ik besloot om een partij op te richten. Wat moet je daarvoor doen?:
Je gaat naar de notaris en richt een vereniging op: de Enige echte splinterpartij (E2SpP). Doel van die vereniging: "Het bewust maken van de kiezers om hen te laten beseffen op wie zij hun stem uitbrengen, zodat kiezers er van overtuigd zijn dat diegene waarop zij hun stem uitbrengen naar hen luistert en hen vertegenwoordigt en tezamen met anderen de verwezenlijking van hun idealen nastreeft". Kosten 750 gulden; Je schrijft je in bij de kamer van koophandel. 100 gulden, je meld je aan bij het bureau burgerzaken, afdeling verkiezingen. 250 gulden. Je gaat 30 ondersteuningsverklaringen werven, levert die in op een bepaalde dag met 500 gulden inschrijfgeld en krijgt de 250 gulden voor de naamsregistratie terug, en je krijgt daarmee de mogelijkheid om legaal campagne te voeren; een campagne met als doel mensen naar het stembureau te krijgen en een bewuste keuze te laten maken. Het middel daartoe was even dubieus als doeltreffend:
Ik had een politicus bedacht die, mijns inziens het slechtste vertegenwoordigde van de politiek: namelijk één die alleen gaat voor de status, het netwerk en het geld. Die op een extreme manier de kiezers zou proberen te bereiken. Namelijk met een lijsttrekker die alleen maar voor het geld, de status en het netwerk ging. Ik ging campagne voeren onder de leus: "Help Jac.Splinter in het pluche, Ik beloof u dat ik niets zal doen". Ik maakte een poster en een flyer en verstuurde die door het hele land. Niet alleen in Nijmegen gaan mensen de politiek in om carrière te maken en macht te krijgen. De reacties waren fantastisch. Allereerst waren mensen verbaasd dat je zomaar een politiek partij begint. Nou begin je die niet zomaar, maar in feite kan iedereen het. Het is weliswaar nog gemakkelijker om de politiek in te komen als je je aansluit bij een bestaande partij. Maar zoals hierboven beschreven kan in feite iedereen meedoen. Verbazing alom. Eerst geloofde men het niet. Maar het werd bekend gemaakt in de officiële stukken van de Gemeente Nijmegen en ja, inderdaad daar stond het: De Enige Echte Splinterpartij doet ook mee. Een lokale nieuwkomer (ex-D66 Ben van Hees) probeerde mij nog in te lijven bij zijn partij met het argument dat het toch behoorlijk wat geld kost om een partij op te richten (Dat is dus niet waar, het kost alles bij elkaar 40 compact disks). Dagblad De Gelderlander belde mij omdat er een lijsttrekkersprofiel geschreven ging worden. Wederom de vraag is dit serieus? Ik heb een betoog gehouden over het feit dat deze vraag aan geen enkele andere partij gesteld werd. Als je jezelf niet serieus neemt moet je de politiek niet ingaan vind ik. Maar als je de kiezer niet serieus neemt word je geaccepteerd door alles en iedereen. Door mijn nieuwe positie als kunstenaar die iets vindt van de Nijmeegse politiek, die eerst alleen vanaf de zijlijn stond te roepen, maar nu midden in het speelveld was gaan staan, maakte ik de ander potentiële gemeenteraadsleden, de journalisten en de kiezers onzeker. Je zag ze denken: Dat kan je niet maken, niets doen en dat dan zo hard van de daken gaan schreeuwen, dat bestaat niet. Ik zei voortdurend dat mensen een bewuste keuze moesten maken, dat ik niet op mezelf zou stemmen en dat ik me aan mijn woord zou houden als ik gekozen zou worden. Het paradoxale maakte het leuk. De aandacht in de pers was goed, het vuurtje werd er door aangewakkerd. Ik ben achtereenvolgens bij de NCRV radio, bij SBS6 (Hart van Nederland), Vara's Spijkers met koppen, BuitenhofTV, Vijf in het land en Rtl4 nieuws, Omroep Gelderland en Barend & Witteman geweest. Sommige redacties zagen er wel de humor van in. Anderen niet, het zij zo. Ik heb meegedaan met het besloten lijsttrekkers debat van De Gelderlander. Daar ontdekte ik de arrogantie van de zittende partijen pas echt. Ze waren er zo van overtuigd dat ze wel weer terug zouden komen, dat ze niet eens de moeite namen zich goed voor te bereiden. In je eentje campagne voeren is hard werken. Het middel en het doel werden voortdurend door de kiezers door elkaar gehaald: zeggen dat je niets gaat doen betekent niet dat je tot die tijd niets hoeft te doen. Ik heb uiteindelijk door mijn harde werken er ook nog eens voor moeten zorgen dat niet teveel mensen op mij gingen stemmen omdat ze doordat ik ze wees op de mistoestanden dachten dat ik het wel eens even anders zou gaan regelen. Ik wilde dat mensen een bewuste keuze zouden maken.
Uiteindelijk hebben toch nog 524 mensen op mij gestemd. De kiesdeler in Nijmegen was 1650. Als ik een zetel had gekregen had ik hem geaccepteerd. Op zich helemaal niet zo slecht. Er gaan nu 22 mensen de raad in met minder stemmen omdat zij lid zijn van een bestaande partij. In het stemburo merkte ik dat veel mensen nog steeds op een partij stemmen en niet op een persoon. Helaas is stemmen op de partij niet mogelijk. Dan gaat bij de stemmachine het lampje "u stemt op een partij" branden en je moet op een naam stemmen. De lijsttrekker en de eerste vrouw op de lijst krijgen alleen vanwege die redenen alleen al meer voorkeurstemmen. Ik zou er een voorstander van zijn dat je én op de partij én op een persoon moet stemmen.
Ik heb dus geen zetel gehaald, de op mij uitgebrachte stemmen werden reststemmen en hebben uiteindelijk een zetel opgeleverd voor de PvdA en de SeniorenPartij.
Doe ik volgende keer weer mee? Misschien wel als het nu niet goed gaat de komende vier jaar. We gaan richting GroenLinks, SP en PvdA-college. Niet verkeerd volgens mij. Als blijkt dat er weer niet geluisterd gaat worden naar de mensen in de stad dan kom ik over vier jaar terug met een lijst van 21 mensen. Dan gaan we alle niet-stemmers oproepen om op ons te stemmen en dan hebben we met 49 procent van de stemmen waarschijnlijk genoeg om de gehele stad plat te leggen. Volkomen legaal.

Dit artikel is verschenen in Kleintje Muurkrant nr 366, 29 maart 2002