afluisteren

Kortgeleden kwam er een nieuwe Wet op de Inlichtingen en Veiligheidsdiensten door de Eerste Kamer (WIV 2002). De verdergaande bevoegdheden met betrekking tot het afluisteren en aftappen van burgers door de overheid vormen één van de belangrijkste zaken die in vergelijking met vroeger is veranderd

door Ewald Conspira

Het gaat vanaf nu om twee grote organisaties: de Militaire Inlichtingen en Veiligheidsdienst (MIVD) verantwoordelijk voor de buitenlandse spionage, en de Algemene Inlichtingen en Veiligheidsdienst (AIVD) voor alle burgerlijke binnenlandse zaken. Alle andere diensten en clubjes zijn hiermee vervallen, waaronder de voormalige Inlichtingen Dienst Buitenland.
Het kan geen kwaad om een paar regeltjes uit de nieuwe taakomschrijving van de twee nieuwe inlichtingendiensten over te schrijven: "De Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst heeft in het belang van de nationale veiligheid tot taak het verrichten van onderzoek met betrekking tot organisaties en personen die door de doelen die zij nastreven, dan wel door hun activiteiten aanleiding geven tot het ernstige vermoeden dat zij een gevaar vormen voor het voortbestaan van de democratische rechtsorde, dan wel voor de veiligheid of voor andere gewichtige belangen van de staat" (artikel 6, lid 2). In artikel 7 lid 2 staat: "De Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst heeft in het belang van de nationale veiligheid tot taak: het verrichten van onderzoek: 1. omtrent het potentieel en de strijdkrachten van andere mogendheden, ten behoeve van een juiste opbouw en een doeltreffend gebruik van de krijgsmacht; 2. naar factoren die van invloed zijn of kunnen zijn op de handhaving en bevordering van de internationale rechtsorde voor zover de krijgsmacht daarbij is betrokken of naar verwachting betrokken zal worden".

De nieuwe WIV valt vooral op door de veel verder gaande bevoegdheden op om ons telefoon- en internetverkeer af te tappen en allerlei gesprekken af te luisteren. Dat staat aldus geformuleerd in artikel 25, lid 1: "De diensten zijn bevoegd tot het met een technisch hulpmiddel gericht aftappen, ontvangen, opnemen en afluisteren van elke vorm van gesprek, telecommunicatie of gegevensoverdracht door middel van een geautomatiseerd werk, ongeacht waar een en ander plaatsvindt. Tot de bevoegdheid, bedoeld in de eerste volzin, behoort tevens de bevoegdheid om versleuteling van de gesprekken, telecommunicatie of gegevensoverdracht ongedaan te maken". Hier staat dus dat de overheid bevoegd is om zowel je telefoonlijn af te tappen als alle andere vormen van elektronisch berichtenverkeer zoals internet en dergelijke. Onder telecommunicatie wordt namelijk verstaan (artikel 1.1 onder c): "iedere overdracht, uitzending of ontvangst van signalen van welke aard ook door middel van kabels, radiogolven, optische middelen of andere elektromagnetische middelen". Vroeger was er toestemming nodig van vier ministers, met de nieuwe WIV heeft de AIVD alleen nog maar toestemming nodig van de Minister van Binnenlandse Zaken en de MIVD heeft uitsluitend te maken met de Minister van Defensie. De diensten kunnen tegenwoordig ook gaan "searchen", dat wil zeggen steeksproefgewijs alle niet-kabelgebonden telecommunicatie afstropen. In artikel 25a lid 1 staat dat aldus omschreven: "De diensten zijn bevoegd tot het met een technisch hulpmiddel ontvangen en opnemen van niet-kabelgebonden telecommunicatie die zijn oorsprong of bestemming in andere landen heeft aan de hand van een technisch kenmerk ter verkenning van de communicatie. De diensten zijn bevoegd om van daarbij ontvangen gegevens kennis te nemen. Tot de bevoegdheid, bedoeld in de eerste volzin, behoort tevens de bevoegdheid om versleuteling van de telecommunicatie ongedaan te maken". Overigens is het "searchen" op binnenlandse telecommunicatie niet toegestaan, maar ja, dat valt natuurlijk moeilijk te controleren aangezien zowat al het dataverkeer, ook het nationale verkeer, via transatlantische kabels en/of satellieten verloopt en dus buiten deze rechtsbescherming zal vallen. Kortom, ga er maar van uit dat alle (tele)communicatie afgeluisterd wordt. De enorme uitbreiding van dit afluisteren in vergelijking met voorgaande wetgeving is opmerkelijk, nog opmerkelijker is dat dit nauwelijks commotie heeft veroorzaakt in de Eerste een Tweede Kamer en dus niet in de rest van de samenleving.
Ongetwijfeld spelen daar actuele begrippen als "nationale veiligheid" en "terroristische activiteiten" een enorme rol bij. Met "nationale veiligheid" wordt vandaag de dag natuurlijk "europese veiligheid" bedoeld en binnen Europa zijn "terroristische activiteiten" zo breed gedefinieerd dat daar bijvoorbeeld ook allerlei relletjes rondom onverantwoorde vormen van globalisering en anti-militaristische activiteiten onder kunnen vallen met alle gevolgen van dien. We komen hier in Kleintje Muurkrant uiteraard nog zeker op terug...

Dit artikel is verschenen in Kleintje Muurkrant nr 366, 29 maart 2002