Shame on us!

Sinds 11 september 2001 vreet ik nog meer krantenletters dan voorheen. Iedereen die dit doet, krijgt een lawine van meningen over zich heen gestort. Geen wonder dat menigeen daardoor in verwarring raakt. Zelfs vredesbewegingen als het IKV en Pax Christi zijn vergeten wat het verschil is tussen oorlog en vrede en schijnen te menen dat bombarderen de vrede kan dienen. In al die meningen heb ik een aspect gemist dat wat dieper in de geschiedenis ligt begraven.

door Frans Hummelman

Het is niet nodig zo ver terug te gaan als de kruistochten, waarover de Libanees Amin Maalouf een tiental jaren geleden het boek "Rovers, Christenhonden, Vrouwenschenners" schreef. Een terugblik op een recenter verleden is meer op zijn plaats.
Al sinds het begin van de ontdekkingsreizen vestigden westerse landen handelsposten in andere delen van de wereld, later gevolgd door de bezetting van bepaalde landstreken. Koloniseren is daar in feite een verkeerd woord voor, want dat betekent het vestigen van volksplantingen. Wat de meeste kolonisatoren deden was slechts het er planten van een net voldoende aantal mensen om die landstreken te kunnen overheersen. Bezetten is dus een beter woord. Delen van het huidige Indonesië met een bevolking van deels moslims werden al in de zeventiende eeuw bezet. Ik hoef u niet te vertellen door welk land. Engeland volgde met het bezetten van delen van wat toen Voor-Indië werd genoemd, ook met een bevolking die gedeeltelijk (in het tegenwoordige Pakistan en Bangladesh) uit moslims bestond.
In de achttiende eeuw slaagden de Britten erin heel India in hun macht te krijgen en probeerden ze ook Afghanistan te veroveren. In een tweetal oorlogen slaagden ze daar niet in. Maar dat zal George W. Bush wel niet op school hebben geleerd. Bij de Khyber Pas, momenteel zo vaak in het nieuws, werd tijdens die oorlogen verwoed gevochten.
In de negentiende eeuw begon het Turkse rijk tekenen van zwakte te vertonen. Delen ervan werden geleidelijk door het Westen bezet, in 1830 Algerije door de Fransen en ik moet zeggen: voor een deel ook gekoloniseerd. In 1883 gebeurde dat met Tunesië. In 1882 grepen de Engelsen de macht in Egypte. Zes jaar later veroverde Lord Kitchener Soedan. Begin 20ste eeuw viel Marokko ten prooi aan Frankrijk en Spanje en Nigeria aan Engeland. In 1911 bezette Italië Libië.
Na de eerste wereldoorlog viel het Turkse rijk dat de zijde van Duitsland had gekozen, geheel uit elkaar. Syrië werd een Frans protectoraat en de Volkenbond gebruikte datzelfde woord voor Palestina en Irak dat door de Britten werd bezet.
Tenslotte Rusland. In de achttiende eeuw had dit land al delen van het Turkse rijk veroverd, onder andere het nu welbekende Tsjetsjenië. De Russen trokken de Oeral over en opnieuw komen we dan bekende namen tegen zoals Oezbekistan en Turkmenistan. Ook deze moslimgebieden kwamen onder vreemde heerschappij. Net zo min als Engeland slaagden de Russen erin ook Afghanistan te bezetten. Kortom, behalve deze regio, Perzië inbegrepen, was in het begin van de twintigste eeuw bijna de hele moslimwereld door westerse mogendheden bezet.
Na de tweede wereldoorlog slaagden vele gebieden erin zich vrij te vechten van overheersing. Nederland sputterde een paar jaar met zogenaamde politionele acties tegen voordat het Indonesië's zelfstandigheid erkende. Algerije moest een bloedige oorlog uitvechten voordat het door Frankrijk werd losgelaten. Een talrijk aantal daar geboren Fransen, echte kolonisten dus, keerden naar het vaderland terug.
In de meeste door het westen overheerste landen hadden de westerse mogendheden slechts met benepen mondjesmaat de inheemse bevolking bij het bestuur betrokken. Westerse verworvenheden zoals democratie, vrijheid van meningsuiting en vergadering werden er nauwelijks geïmporteerd. De export van koffie, tabak en copra was belangrijker, begrijpt u wel? Alleen de Britten gunden de onderdanen van hun Indische rijk een zekere mate van zelfbestuur voor wat betreft binnenlandse aangelegenheden. Vandaar misschien dat India, het hindoestaanse deel ervan, na de dekolonisatie een soort democratie werd. De meeste andere landen, waar de bevolking nauwelijks met democratische verworvenheden had kennisgemaakt, vielen ten prooi aan dictators annex geslepen zakkenvullers.
Het westen, nu onder aanvoering van Amerika, legden deze dictators geen strobreed in de weg, áls ze het westerse bedrijfsleven maar zijn gang lieten gaan. Globalisering vond dus allang plaats voordat het woord werd uitgevonden. De Indiase Vineeta Hoon betoogt in het tijdschrift WereldDelen dat globalisering in Derde-Wereldlanden alleen leidt tot verdere marginalisering van de armen en de lokale economie om zeep helpt. Multinationals richten zich met hun produkten tot de bovenlaag van de bevolking en maken gebruik van de wetenschap dat deze mensen het vreemde idee hebben dat alles wat uit het buitenland komt beter is. Van dit laatste gaf Dr Bram van de Beek in Trouw van 16 oktober een treffende illustratie. Bij een bezoek aan Indonesië dat zelf een voortreffelijke eetcultuur heeft, overkwam hem het volgende: "Toen wij aan een becak-rijder vroegen ons naar een echt goed restaurant te brengen, zette hij ons af bij Kentucky Fried Chicken."
Het westen verovert nu de wereld op een andere manier dan in vorige eeuwen, maar ook met een soort handelsposten, vooral in LLL-landen in de betekenis van Lekker Lage Lonen landen met zwakke vakbonden. Om slechts een enkel voorbeeld te noemen: Philips doet dat onder andere in de Philipijnen.

Terug naar de moslimwereld. Mede door het beleid van de "koloniserende" westerse mogendheden is daar geen land dat op een democratische wijze wordt geregeerd. Machthebbers en een kleine bovenlaag profiteren er van de luxe artikelen die Amerika en Europa te bieden hebben, terwijl de bevolking in grauwe armoede leeft. Bovendien kunnen de mensen op de televisie aanschouwen dat onze levensstandaard in de tweede helft van de vorige eeuw met sprongen omhoog is geschoten terwijl zij steeds dieper in de prut wegzakten.
Geen wonder dus dat men ons begon te haten en dat bij grote delen van de bevolking, ook nog half analfabeet, een uitleg van Koransoera's gemakkelijk geslikt wordt die haat op jihad doet rijmen. Wat dit betreft verschilt men er niet zoveel van christenen die in het verleden ook bijbelteksten misbruikten om de bevolking tegen andersgelovigen op te hitsen. Daarbij komt nog dat Israël, hoezeer ik dat betreur en hoezeer ik de joden - en zeker na de Holocaust - een eigen staat gun, door de Arabische wereld wordt beschouwd als een misplaatste westerse volksplanting.
De verwoesting van de Twin Towers zal samen met de indruk die destijds de aanblik van Auschwitz en Bergen Belsen op mij heeft gemaakt, pijnlijk in mijn ziel blijven haken. De vrouw die op een van de hoogste verdiepingen van een van de gebouwen met een zakdoek uit het raam zwaaide en het te midden van een enorme rookontwikkeling neerzakken van dat gebouw zal ongetwijfeld nooit meer uit mijn geheugen worden gewist. Dat dit nog meer het geval zal zijn bij de Amerikanen die hun land in het hart getroffen zagen is zeker. Maar dat een dergelijke weerzinwekkend terrorisme, mede het gevolg van de hierboven geschetste problematiek, kan worden uitgeroeid door bombardementen en het uitroken van het Talibanbewind, is naar mijn mening volstrekt onmogelijk. Daarvoor zijn andere oplossingen een vereiste. Verbijsterd ben ik daarom door de volgzaamheid van de Nederlandse vredesbewegingen die in het recente verleden tot tweemaal toe een half miljoen mensen op de been wisten te brengen en schaam ik mij erover dat onlangs bij de demonstratie in Amsterdam slechts een schamele vijfduizend demonstranten aanwezig waren. En hoe is het is in Den Bosch wat dat betreft? Elke koopavond staat er niet meer dan een tiental mensen. Ook van de S.P. die toch zo tegen deze oorlog is, zie ik geen vertegenwoordigers.

Dit artikel is verschenen in Kleintje Muurkrant nr 363, 20 december 2001