Toch geen varkensharten?
Het was een opmerkelijk bericht zondag 13 augustus 2000. Geron Corp, de Amerikaanse firma die inzet op beheersing van het verouderingsproces en het kweken (klonen) van nieuwe organen, stopt de financiering van xenotransplantatieonderzoek. Dit ondanks dat Geron een jaar geleden een contract sloot om kennis en technologie over xenotransplantatie binnen te halen. De gevaren van nieuwe virusinfecties door xenotransplantatie zouden volgens Geron nu nog te groot zijn. Andere xenotransplantatiebedrijven reageren teleurgesteld en uiteraard ook Ian Wilmut, de 'vader' van Dolly het gekloonde schaap.
Wilmut was aangetrokken door Geron voor een transfersom van anderhalf miljoen gulden in aandelen, onder andere om gekloonde varkens voor xenotransplantatie te maken. Wilmut geeft nu toe dat er "verminderd optimisme" is over hoe praktisch het gebruik van dieren voor xenotransplantatie eigenlijk is, maar hij vind "de beslissing (om het onderzoek niet meer te financieren) teleurstellend omdat we er jaren aan gewerkt hebben en nu ondersteuning gaan verliezen."
Het is de vraag wat Geron bewogen heeft (voorlopig?) xenotransplantatie op te geven. Ziet het bedrijf de gevaren van nieuwe infecties alsnog te zwaar in? Heeft Geron geconcludeerd dat het te ver achter loopt bij andere xenotransplantatiebedrijven? Of zet het bedrijf liever vol in op het ontwikkelen van andere transplantaten zoals organen gekweekt uit menselijk materiaal (eicellen, embryonale stamcellen) met behulp van kloontechnieken? In de NRC van 14 augustus 2000: "De beslissing van Geron is mogelijk ingegeven door een woensdag te verschijnen rapport van de Britse regering waarin waarschijnlijk wordt aanbevolen om het klonen van mensen om therapeutische redenen toe te staan. Dit opent nieuwe mogelijkheden voor de productie van donororganen". Tenslotte heeft Geron een vooraanstaande positie in stamcel- en kloontechnologie, niet in de laatste plaats door octrooien op deze technieken. Christine Mummery van het Utrechtse Hubrechtlaboratorium voor ontwikkelingsbiologie, die met haar groep aan de kweek van embryonale stamcellen van apen werkt, zegt in NRC van 15 augustus: "Er zijn slechts twee onderzoeksgroepen in de wereld die toegang hebben tot menselijke stamcellen, waaronder die van Jamie Thompson die samenwerkt met Geron. Het onderzoek staat echt nog in de kinderschoenen. Er moet nog veel uitgewerkt worden. Geron heeft de octrooien in handen en is dus de eigenaar van de technologie van het kweken van embryonale stamcellen." Een ander voordeel van stamceltechnologie boven xenotransplantatie is dat er weinig verzet is tegen deze vorm van vervangende geneeskunde, in tegenstelling tot xenotransplantatie waartegen een lobby en actiecampagne loopt van invloedrijke dierenbeschermingsorganisaties en van minder invloedrijke radicale mensenrechtenorganisaties (zoals de Werkgroep Xenotransplantatie Vraagstukken). Geron Corp heeft sinds vorig jaar twee technieken in huis om de transplantatiemarkt te bedienen. De ene, xenotransplantatie, heeft dieren als grondstof nodig, en lijkt met het stopzetten van financiering op dood spoor te zijn gerangeerd. De andere, gekweekte organen, heeft weefsel van vrouwen nodig als grondstof. Maar hoe krijgt de transplantatie-industrie controle over de aanvoer van deze grondstoffen? Sander Voormolen in NRC van 15 augustus 2000: "Nederlandse onderzoekers zijn er zeer op gebrand om meer stamcelonderzoek te mogen doen". Na het zomerreces behandelt de regering en daarna de tweede kamer, een wetsvoorstel over handelingen met geslachtscellen, waarin na tien jaar soebatten in feite wordt vastgelegd hoe ver de ontginning van het benodigde materiaal mag gaan. Heel ver, zo blijkt uit voorafgaande adviezen van de Gezondheidsraad. De limitering die eerdere gezondheidministers nog gaven aan onderzoek wordt opgeheven als - zoals meestal het geval is - het advies van de Gezondheidsraad wordt opgevolgd.
De transplantatie-industrie krijgt steeds meer toegang tot de nodige grondstoffen. Hoe zou het ook anders kunnen in een kapitalistisch geordende economie. Met het ontwikkelen van transplantatietechnologie zijn tekorten aan organen ontstaan en waar tekorten zijn is ruimte voor commercieel aanbod.
(Werkgroep Xenotransplantatie Vraagstukken, Burgtstraat 3, 6701 DA, Wageningen.
Dit artikel is verschenen in Kleintje Muurkrant nr 347, 25 augustus 2000
