Al ben ik nog zo zwart als roet, ik meen het toch wel goed...

Oorspronkelijk is Sint Nicolaas een bisschop uit Turkije, geboren in de 6e eeuw. Hij werd op verschillende manieren geëerd na zijn dood; onder andere door het ons bekende sinterklaasfeest. Het feest is sinds zijn oorsprong constant veranderd, afhankelijk van de tijd waarin men leefde en de ideeën die men had. De uiteindelijke verering is een combinatie van oude germaanse gebruiken en christelijke invloeden.
De sint heeft eeuwenlang alleen geopereerd. In de loop der tijd veranderde dit en werd hij vergezeld door verschillende mythische gestalten: feeën, heksen, kabouters en dierenfiguren.
De oorsprong van Zwarte Piet is moeilijk te achterhalen. De christelijke verklaring vertelt dat Zwarte Piet de duivel is die door Sint Nicolaas is overwonnen, hij is zwart door het roet van de hel. Aanvankelijk werd hij geketend meegevoerd, maar nu hij jaren later tammer zou zijn geworden, loopt hij vrij mee om de sint ten dienste te zijn. Men denkt dit omdat de duivel in de middeleeuwen "der Schwarze Mann" en "der Schwarze Peter" werd genoemd.
Na de middeleeuwen, met de opkomst van het kolonialisme en de slavernij, veranderde ook de verhouding tussen het westen en Afrika in de wereld. De witte was superieur, de zwarte minderwaardig. Dit beïnvloedde de cultuur, de volksgebruiken en tradities; de knecht van sinterklaas werd een 'neger'slaaf.

Sindsdien is de tijd stil blijven staan. Hier en daar hoor je nog wel eens kritische geluiden. Anno 1998 praat Piet nog steeds gebroken, met een (stereotiep-surinaams) accent terwijl de Sint zeer deftig ABN spreekt. Piet heeft alle duidelijke stereotiepe karakteristieken van een zwarte man of vrouw en is een karikatuur daarvan: de grote oorbellen, dikke lippen en kroeshaar; een domme onderdanige clown die allerlei fratsen uithaalt en de intelligente witte man bedient.
Deze beelden zijn niet alleen typerend voor het sinterklaasfeest, ze bestaan ook midden in de zomer. Racisme als systeem van betekenissen en macht brengt het lichaam van de ander vaak naar voren als object van belachelijkheid.

Reacties als: "Het hoort bij onze Nederlandse cultuur, het is zo ver gezocht" en "het is een kinderfeest" zijn bekende opmerkingen om het te houden zoals het is. De meerderheid van de Nederlandse samenleving denkt nog steeds dat zij geen plezier kan maken met sinterklaas zonder dat er een racistische karikatuur van de zwarte man en vrouw in figureert. Zonder zwarte piet zou het geen èchte sinterklaas zijn, zoals de meester zonder slaaf geen echte meester is.
Scholen waarvan 90% van de kinderen zwart is en er rond 5 december uit alle kelen klinkt "al ben ik nog zo zwart als roet ik meen het toch wel goed".... Zowel zwarte als witte kinderen worden drie weken lang, via de stereotiepe clowneske figuur Zwarte Piet geconfronteerd met het gegeven dat "zwart zijn" angstaanjagend, slaafs en alles behalve intelligent is. De 'opvoedkundige begeleiders' op school blijven halsstarrig volhouden dat het zo 'leuk is' voor de kinderen. Er zijn weinig kinderen die snoepgoed en kadootjes niet leuk vinden...
Je hoeft echt geen pedagoog te zijn om te begrijpen dat niet alles wat 'leuk' is voor kinderen ook goed of verantwoord is.

Dit artikel is verschenen in Kleintje Muurkrant nr 327, 27 november 1998