Massa-vermaak

Televisie is een machtig medium. Het is voor bijna iedereen een vast onderdeel van het leven geworden. Het lijkt vaak een kijkraam naar buiten, waar door de nieuwsgierige mens soms de realiteit denkt te zien.Er wordt handig gebruik gemaakt van de mogelijkheid om mensen bepaalde opvattingen op te leggen. Er wordt gespeeld met emoties en gevoelens, zonder dat de kijker daar volledig van bewust is. Dit geldt zeker voor kinderen. Die worden vaak al vanaf een zeer jonge leeftijd voor de tv gezet, want de ouders hebben vaak geen tijd of gewoon geen zin om hen de nodige aandacht te geven. Ze vinden dat de televisie maar die opvoe-dende taak moet overnemen, dat ding dat stralen uitstoot moet maar tegen ze praten.
En zo kunnen kinderen blootgesteld worden aan allerlei manipulatieve invloeden, die allesbehalve goed zijn voor hun eigen unieke ontwikkeling. Vooral in de Verenigde Staten leidt dit tot extremen. Een voorbeeld daarvan is dat het patriottisme bij kinderen flink wordt aangewakkerd door in films en tekenfilms superhelden te laten optreden die het land Amerika moeten verdedigen (tezamen met diens waarden) tegen de slechteriken (die natuurlijk meestal geen Amerikanen zijn), en die daarvoor geweld niet schuwen, integendeel, het wordt er zelfs verheerlijkt. De kinderen identificeren zich met deze helden omdat ze gewaardeerd worden en dat is wat zij ook willen. Daarom staan ze dan ook snel op hun korte beentjes te trillen om maar zo snel mogelijk deel te nemen aan dit 'heldendom'. Eerst met het speciaal daarvoor ontworpen speelgoed, compleet met echt lijkend oorlogstuig. En wanneer ze de juiste leeftijd hebben bereikt krijgen ze de mogelijkheid om van het spelletje een bloedserieuze aangelegen-heid te maken. Vervolgens worden ze naar een of andere uithoek gestuurd waar ze aan den lijve ondervinden dat het geen spelletje meer is, maar bittere ernst. En dan vraag ik me af wat voor systeem dat is, dat kinderen naar verre oorden stuurt om hun hersens te laten opblazen met het smoesje dat ze dat doen om hun land te verdedigen tegenover denkbeeldige vijanden.De Verenigde Staten, met de rest van de wereld volgend, worden al jarenlang geteisterd door een enorme tv-manipulatie, waarvan het eind nog lang niet in zicht is. Integendeel zelfs, het wordt steeds erger. De hele dag worden tv-programma's zoveel mogelijk onderbroken met boodschappen als 'eet dit', 'drink dat' en 'draag deze'. En het griezelige ervan is dat het nog werkt ook. De jeugd vindt het zelfs van levensbelang dat ze per se dat bepaalde schoenmerk draagt en die speciale cola drinkt.
Misschien kunnen we het nog het beste vergelijken met onze eigen ouders, wanneer deze je vertelden welke kleren je moest dragen, wat je moest eten, etc. Je deed het gewoon zonder je iets af te vragen, laat staan in twijfel te trekken. En al die televisiekijkers zien in de tv hun eigen ouders terug, die hen vroeger meer aandacht gaf dan de echte ouders en zij gehoorza-men dan ook blindelings aan het apparaat. Men ziet niet meer het verschil tussen een paranoïde clown uit Hollywood en een president en voordat je er erg in hebt is zo iemand voor acht jaar leider van het machtigste land ter wereld.
Dat televisie een machtig middel voor de industrie is om de meest overbodige en onzinnige dingen aan de consument op te dringen is wel duidelijk. Om die enorme hoeveelheid produkten die de fabrieken uitkotsen een waarde te geven zodat ze met veel winst verkocht kunnen worden, wordt er een schijnwereld om heen gecreëerd die vrijheid, gemak, geluk en gezondheid beloven. Blije geschilderde en speciaal belichte gezichten die ons toelachen hoe enorm belangrijk het wel is om die ene speciale tampon te kopen die je zoveel vrijheid geeft of het waspoeder waarmee je kleren écht schoon worden. Warme stemmen die ons vrolijk toezingen hoe we ons leven kunnen veraangenamen door dat stoere bier te drinken. Mooie vrouwen en mooie mannen die ons voorliegen hoe mooi en gemakkelijk het leven wel is met al die produkten die ze aanprijzen.
Vrijheid, geluk en gezondheid zijn dingen die ieder mens wel wil hebben. Ze horen natuurlijk te zijn voor het menselijk bestaan, maar zijn het kwijtgeraakt in deze technologische samenleving. Men probeert zich met de surrogaatmiddelen die dagelijks worden aangeboden, tevreden te stellen. Men weet niet beter meer, maar de leegheid in hen blijft leeg.
Dat dit vérstrekkende gevolgen kan hebben voor de lichamelijke en geestelijke gezondheid is ook weer het duidelijkst in de Verenigde Staten. Daar zijn steeds meer mensen die zoveel mogelijk willen lijken op die mooie vrouwen (en in mindere mate mooie mannen) zoals die door de media worden gepresen-teerd. Ze staren zich blind op al die aandacht die deze vak-kundig bewerkte modellen lijken te krijgen. Aandacht die veel meisjes ook wel willen, omdat ze dat niet van hun altijd maar werkende ouders krijgen.
Wanneer we een politicus horen praten op televisie, wordt er nauwelijks iets gezegd over de enorme absurditeit van diens plannen, maar gaat het over het feit dat hij zich niet heeft geschoren, of dat zij te dik is. In de VS zijn er zelfs al politici die plastische chirurgie hebben ondergaan om op die manier de (lichamelijke) aandacht van de kiezer te trekken.Acteurs en actrices die weigeren met hun natuurlijk gezicht voor de camera's te verschijnen omdat het publiek zeker niet te weten mag komen dat deze afgoden van de twintigste eeuw, net als alle andere mensen, ook vlekjes, pukkeltjes, littekens, rimpels of welke vorm van vergankelijkheid dan ook in hun gezicht hebben.
Televisie blijft een afspiegeling van de maatschappij en vertoond geweld is niet de oorzaak van geweld in de samenleving, maar het draagt wel bij aan de verharding van de mensheid. Recentelijk onderzoek heeft uitgewezen dat de emoties die worden opgewekt tijdens het bekijken van film echt zijn. Een beetje belachelijk onderzoek (dat ook wel het nodige zal hebben gekost), want wie denkt dat zijn tranen, lach en angst namaak zijn tijdens het kijken van de aangeboden beelden, neemt zichzelf wel erg in de maling. Maar de wetenschap heeft nu eenmaal de behoefte om alles wetenschappelijk te verklaren.
Maar wanneer kinderen in gezelschap van anderen (ouders of vriendjes bijvoorbeeld) kijken naar afschuwelijke beelden en niet de mogelijkheid hebben of krijgen om daar emotioneel op te reageren, omdat men nog altijd bang is van emoties, moet men deze dus onderdrukken of zelfs verdringen, meer nog dan vroeger het geval was. Kinderen mogen vaak helemaal niet huilen, ze mogen hun boosheid niet kenbaar maken, terwijl dat nu juist de menselijke gave is om met zulke situaties om te gaan.
Dat bij jongens sommige emoties veel meer worden onderdrukt dan bij meisjes (bijvoorbeeld verdriet/huilen) leidt tot meer agressie en meer geweld. Een jongen die huilt wordt nog altijd kinderachtig en zelfs meisjesachtig gevonden (daar moet af-gunst achter schuilen). Huilen in het bijzijn van anderen is de grootste mannelijke zonde die er bestaat, want dan schijn je plotseling geen man meer te zijn. Nee, dan ben je mens gewor-den.
En zelfs als je mag huilen krijg je nauwelijks de tijd om de indrukken van de tv te verwerken. De journaals laten een paar seconden de meest verschrikkelijke beelden zien en voordat je beseft wat er aan de hand is en jezelf de tijd kunt geven om die beelden emotioneel te verwerken, zit je alweer naar het volgende onderwerp te kijken. Nieuws moet steeds sneller worden gebracht om de altijd maar drukke kijker niet te verve-len en het zeker niet ongemakkelijk te maken.
In onze moderne tijd waarin we de technologie gebruiken om elk oncomfortabel gevoel uit de weg te gaan, zijn de controlfreaks gekomen met een 'geweld-chip' (de Violence-chip) die ervoor gaat zorgen dat bij de bezitter van een tv met ingebouwde v-chip het beeld op zwart springt bij te gewelddadige of seksue-le scènes. Onderzoek heeft uitgewezen dat alleen 'brave' burgergezinnen overwegen om zo'n geprepareerde televi-sie aan te schaffen en dat gewelddadige asociale ouders er niet over piekeren om hun kinderen van geweld op tv te weer-houden.
Ondergetekende heeft overigens voor de liefhebber een televi-sie met pulp-chip ontworpen: het beeld blijft zwart om te voorkomen dat het brein van de kijker op den duur zelf pulp wordt.

Dennis Rodie

Dit artikel is verschenen in Kleintje Muurkrant nr 298, juni 1996