Aanhoudende sociale ellende in Den Bosch

Uitkeringsgerechtigden moeten kort gehouden worden, krijgen juridisch geen poot om op te staan, hebben per definitie altijd ongelijk, kunnen op elk moment bedreigd en slachtoffer van repressieve maatregelen worden en dienen zeker niet serieus genomen te worden. Dat lijkt nog steeds het beleid in de gemeente 's-Hertogenbosch. In dit artikel een overzicht van de recente sociale ellende.

door Bas van der Plas

De sociale dienst van de gemeente 's-Hertogenbosch maakte een grote administratieve fout. Naar verluid zouden aan zo'n 4000 uitkeringsgerechtigden eind juni 1998 een dubbele uitkering en vakantiegeld zijn uitbetaald. Eindelijk rechtvaardigheid voor de al jaren te lage uitkeringen, denk je dan, maar enkele dagen later komt een op 29 juni gedateerde brief van de directeur Arbeidsmarkt en Sociale Zaken met als onderwerp 'dubbele betaling uitkering'.
Na het uitleggen van de situatie en het aanbieden van een 'oprechte verontschuldiging' gaat mevrouw L. Zweers van Rosmalen in de derde alinea van de brief al over op een dreigtoontje. In de vierde alinea krijgt de uitkeringsgerechtigde het idee zelf schuldig te zijn aan de door de sociale dienst gemaakte fout. Daar wordt het hele reservoir aan repressieve dreigementen opengezet en gesteld dat bij niet terugbetalen 'direct tot executie van deze beschikking' zal worden overgegaan. Nou heb ik nogal wat allochtone kennissen in Den Bosch die in hun woordenboek 'executie' opzochten en mij belden zich bedreigd te voelen. Op het tweede blad van de brief word je ook nog veroordeeld tot 'incasso via een deurwaarder', het betalen van de kosten en van de wettelijke rente. Kortom, de 'administratieve fout' keert zich tegen de cliënten van de sociale dienst. Was het onlangs nog 'bon ton' om te stellen dat er 'klantvriendelijker' gewerkt zou worden, met deze brief is het tegendeel bewezen. Waarom, mevrouw Zweers van Rosmalen, een brief in deze bewoordingen stellen wanneer uw eigen dienst in de fout is gegaan? Kunt u de situatie niet op een normaler, d.w.z. 'klantvriendelijker' wijze duidelijk maken, omdat u toch ook zou moeten kunnen snappen hoe uw dreigementen met 'executie' bij veel mensen, die niet ingevoerd zijn in de juridische jargons, over kunnen komen?

verwarring
Om de verwarring nog groter te maken stuurde de sociale dienst enkele dagen later alweer een brief. Geen excuus over de lompe bewoordingen van brief 1, maar wel de mededeling dat de sociale dienst inmiddels zelf maatregelen heeft genomen om het geld terug te krijgen. En nog wel via een 'bureau'. Hoeveel kost dat 'bureau' en wie zal dat betalen? Daardoor zijn veel mensen in de problemen gekomen. Ook het Steunpunt Kansarmen/Minima realiseerde zich dat de problemen wel eens groter zouden kunnen zijn dan de sociale dienst doet voorkomen. Doordat in juni zowel de reguliere uitkering als het vakantiegeld werden uitbetaald bestond bij mensen verwarring over de hoogte van het ontvangen bedrag. Sommige mensen hebben zich daardoor 'rijk gerekend'. Een aantal mensen met schulden heeft deze afbetaald, of werd gedwongen tot afbetaling (bijvoorbeeld schuld door roodstaan op de rekening). Mensen die niet goed met geld kunnen omgaan hebben het teveel betaalde, of een gedeelte daarvan, opgemaakt. De sociale dienst zal dit gedrag verwerpen, maar voor degenen die langdurig van een minimumuitkering moeten rondkomen is dat niet zo vreemd. Het Steunpunt Kansarmen/Minima is een telefonisch meldpunt gestart om de problemen te inventariseren en te bezien welke acties er richting sociale dienst en/of Bossche politiek ondernomen kunnen worden. Op het moment dat dit Kleintje Muurkrant ter perse gaat loopt de inventarisatie nog, dus we kunnen nu niets anders zeggen dan: wordt vervolgd. Helaas zal de sociale ellende in Den Bosch de komende tijd nog voor de nodige kopij zorgen...

de rechter spreekt krom
Sociale ellende van al wat vroeger datum heerst ook nog steeds in Bossche kringen sinds de invoering van de nieuwe Algemene Bijstandswet (nABW). Vele malen deden we in dit periodiek verslag van de uiteindelijke invoering (KM nr. 261, 272, 292, 294) en de uitvoering van de nABW (KM nr. 300, 302, 308, 317, 319). We schreven reeds over het verruimde begrip 'voordeurdeler', waardoor eenieder die 'geacht wordt voorzieningen met anderen te kunnen delen' 5% op hun uitkering werden gekort. Dit werd niet door eenieder geaccepteerd en sommigen gingen dan ook in protest tegen hun kortingen bij de Commissie Algemene Bijstandswet. De Commissie gaf de gemeente gelijk en deelde mee dat slechts beroep bij de rechter nog openstond. In februari 1997 werd bij de Arrondissementsrechtbank beroep aangetekend, op 13 maart 1998 kwam een aantal zaken voor en op 18 juni 1998 werd de gerechtelijke uitspraak ontvangen. Een proces van bijna anderhalf jaar (sic) om vervolgens een stuk papier te ontvangen waaruit blijkt dat de rechtbank ook de gemeente 's-Hertogenbosch in het gelijk stelt waar het de kortingen betreft. Door diegenen die beroep aantekenden waren scheepsladingen argumenten aangedragen, die evenwel door de rechter categorisch van tafel werden geveegd. De rechtbank stelde wel dat de Commissie ABW niet had mogen oordelen over de bezwaren tegen de kortingen, maar 'aangezien namens burgemeester en wethouders is meegedeeld, dat zij zich inhoudelijk achter het bestreden besluit hebben gesteld, acht de rechtbank het aangewezen ook inhoudelijk op het bestreden besluit in te gaan'. Een uiteindelijk worden B&W dus in het gelijk gesteld en doet ook de rechter niets aan de korting voor degene die 'niet kan aantonen zijn kosten in het geheel niet te kunnen delen'. Bij diegenen die het betrof kwam deze uitspraak als onrechtvaardig over, temeer daar de indruk bestaat dat door de rechtbank de aangevoerde beroepsargumenten nauwelijks zijn meegewogen en ook omdat er bij de gemeente 's-Hertogenbosch nog steeds een scheef beeld bestaat over wat 'kunnen delen van voorzieningen' nou precies inhoudt. Zo meende dhr. Koning, die namens de gemeente de zaak voor de rechter verdedigde, dat 'delen van voorzieningen' gratis telefoneren inhoudt. Onzin natuurlijk, maar de gemeente neemt dan ook absoluut niet de moeite zich werkelijk in de materie te verdiepen en zoekt derhalve de gemakkelijkste weg in discriminatie van een groep uitkeringsgerechtigden. En de rechtbank heeft wederom duidelijk gemaakt hoe het met de rechtszekerheid van uitkeringsgerechtigden is gesteld. Een anonieme onderklasse die (naar mijn mening nog steeds ten onrechte) gekort wordt heeft minder recht dan een bekend iemand die in dronken toestand in een parkeergarage een vrouw doodrijdt.

'sociaal gezicht'
Gevolg van de invoering van de nABW was dan ook dat mensen die 'voorzieningen kunnen delen', d.w.z. samen in een pand wonen, een uitkering overhielden van 95% van het minimum. In ons artikel 'over verhuisde clusters en gemeentelijke onrechtvaardigheid' (KM 317) meldden we reeds dat de gemeente 's-Hertogenbosch een minimabeleid voert waarbij mensen met de 100% norm volledige kwijtschelding van de gemeentelijke heffingen kregen. Ook schreven we dat als mensen samen in een pand wonen er één heffing voor het gehele pand komt, ongeacht of er yuppen (geestelijk armen) danwel uitkeringsgerechtigden (financieel armen) wonen. Door de uitkeringsgerechtigden werd getracht, aangezien zij niet voor de 'reguliere kwijtschelding' in aanmerking kwamen een beroep te doen op de bijzondere bijstand. Duidelijk werd aangetoond dat, omdat deze groep uitkeringsgerechtigden, met 95% van het minimuminkomen niet in aanmerking kwam voor het gemeentelijk armoedebeleid door een onvolkomenheid in de regelingen, er voor hen sprake was van 'bijzondere noodzakelijke kosten' en er derhalve een beroep kon worden gedaan op de bijzondere bijstand. Een aanvraag werd ingediend, waarop in eerste instantie een afwijzing kwam, waar weer een bezwaarschrift met nadere argumenten tegen werd ingediend. Voor diegenen die het betrof leek de zaak zo klaar als een klontje, en gezien het 'sociale gezicht' dat de gemeente 's-Hertogenbosch zo graag wil uitstralen werden er handvatten aangereikt om enige onrechtvaardigheden weg te werken. Met die argumentatie werd ook bezwaar gemaakt in de overtuiging dat de gemeente de onrechtvaardigheid in zou zien en via de bijzondere bijstand alsnog haar 'sociale gezicht' zou kunnen behouden.

triomf
Het antwoord op het bezwaarschrift, afkomstig van burgemeester en wethouders, liet evenwel niets over van een 'sociaal gezicht', maar droeg de verwrongen trekken van een feodale regentensmoel. Ondanks dat B&W erkennen dat 'kamerbewoners in een ongunstiger situatie verkeren' werd ontkend dat in dit geval de gemeentelijke heffingen bijzondere kosten zouden zijn, maar slechts 'algemeen noodzakelijke kosten van het bestaan'. In het antwoord op het bezwaarschrift wringt de gemeente zich in allerlei bochten om aan de aanvraag bijzondere bijstand te ontkomen en verwijst naar de Invorderingswet 1990, waarin gesteld wordt dat 'kwijtschelding niet mogelijk is als er geen aanslag is opgelegd'. Dus, stelt de gemeente (in casu B&W) triomfantelijk vast: 'geen kwijtschelding buiten de wet om'.
Als B&W ook maar enig oor voor de aangevoerde argumenten hadden gehad, als zij ook maar enigszins bereid waren een werkelijk sociaal gezicht te tonen, als zij hadden willen toegeven dat er een onrechtvaardigheid in het systeem zat die eenvoudig rechtgetrokken had kunnen worden, dan waren zij tot een andere conclusie gekomen. Immers, via de bijzondere bijstand bestaan er wel degelijk mogelijkheden, maar dan moet wel de bestuurlijke wil aanwezig zijn. Dat was nu niet het geval en blijft het Bossche gemeentebestuur met de mond 'sociale rechtvaardigheid' belijden, maar de praktijk is omgekeerd evenredig.

actievisioenen
Ook in het antwoord op het bezwaarschrift melden B&W dat men beroep kan instellen bij de Rechtbank, maar gezien bovenomschreven ervaringen met de rechteloosheid van uitkeringsgerechtigden lijkt dit vooralsnog zinloos. Of er moet zich bij dit periodiek een geïnteresseerd jurist melden die dit soort kwesties uit wil/kan pluizen. Bestaat de sociale advocatuur nog?
In een ander tijdsgewricht zou bovengenoemd optreden van de arrogantie van de macht allang aan de kaak zijn gesteld door acties vanuit de basis. Ik zag al bezettingen, gijzelingen, blokkades voor me, maar helaas, waar is het collectieve gevoel van de uitkeringsgerechtigden en hun sociale klasse gebleven? Nu de FNV zich heeft uitgesproken voor privatisering van de sociale zekerheid, nu Groen Links aan Paars II en aan het Bossche college mee zou willen doen, neemt de sociale onrechtvaardigheid voor uitkeringsgerechtigden alleen maar toe. Maar acties zullen er zeker moeten komen, al is het alleen maar omdat de 30 miljoen werkloze slachtoffers van het kapitalisme in het verenigd Europa van de bourgeoisie ook recht op een menswaardig bestaan hebben. En als zij dat recht niet krijgen, dan zullen zij het moeten nemen. Geen warme zomer, maar een warme 21e eeuw!

Dit artikel is verschenen in Kleintje Muurkrant nr 323, 17 juli 1998