Kerken en de Opiumwet

Nu de Nederlandse politie belangstelling blijkt te hebben voor godsdienstige bijeenkomsten waarbij gebruik wordt gemaakt van stoffen die het bewustzijn beïnvloeden (zie kaderstukje "Santo Daime") zullen sommigen zich afvragen of de volgende inval te verwachten is in de Sint-Janskathedraal in Den Bosch. Tenslotte gaat al jaren het gerucht dat kerkwierook een effect heeft dat lijkt op dat van hasj. Bij verhitting van de wierook zou (trans-)tetrahydrocannabinol (THC) ontstaan, de bekende hallucinogene stof.

door Anna Tekalopte

De katholieke kerkwierook schijnt voor het grootste deel te bestaan uit olibanum of echte wierook, en verder benzoë en storax te bevatten. Naast deze harsen zit er, afgaande op de korrels die in winkels met religieuze snuisterijen te koop zijn, een flinke dosis kleurstoffen in, maar wat de gevolgen daarvan ook mogen zijn, een politieinval zit er niet in. Hoofdpijn vormt geen bedreiging voor de volksgezondheid. Storax en benzoë - overigens ook belangrijke bestanddelen van de grieks-orthodoxe kerkwierook, naast olibanum - zijn bij mijn weten niet onderzocht op psychofarmacologische effecten. Benzoë wordt naar men zegt door maleise tovenaars gebruikt wanneer zij zichzelf in een tijger willen veranderen. Misschien gebruiken de christelijke priesters het (vermengd met wolvet?) om kerkgangers in schapen te veranderen. Maar dat zou gewone toverij zijn en niet strafbaar. De vruchten van de boom die storaxhars levert, schijnen giftige zaden te bevatten waarmee men vissen bedwelmt om ze gemakkelijker te kunnen vangen. Of de hars dan ook giftig is, blijft de vraag. Het is in elk geval onwaarschijnlijk dat Jezus' opmerking "ik zal u vissers van mensen maken" (Mattheüs 4:19) op deze manier wordt gelezen. Blijft over: olibanum. Dit is nu precies de wierook waarvan men beweert dat je er high van kunt worden. Er zouden gevallen bekend zijn van olibanumverslaving. Vooralsnog is THC echter in geen andere plant dan cannabis vastgesteld, dus ook niet in de struik waarvan de wierookhars afkomstig is. Wetenschappelijke onderzoekers in Zwitserland konden bij de verhitting van olibanum geen spoortje THC aantonen. Of het onderzoek representatief was voor alle soorten olibanum, valt te betwisten: er bestaan minstens 25 varianten van de wierookstruik, die groeit in een gebied van Oost-Afrika tot India, waarmee de chemische samenstelling van de harsen uiteraard enorm varieert. Evenmin is duidelijk of er een andere hallucinogene stof in olibanumrook kan worden gevonden. Het enige waarover enige overeenstemming bestaat in de literatuur, is dat olibanum mild pijnstillend kan werken. En opium, marihuana, bilzekruid en dergelijke 'drugs' staan ook bekend om hun pijnstillende effecten, dus wie weet! Deze redenering is uiteraard volstrekt onlogisch, maar dat hoeft de politie er niet van te weerhouden er geloof aan te hechten.

Vooralsnog zijn er dus geen aanwijzingen dat kerkwierook chemisch gezien als drug moet worden geclassificeerd. Maar hoe zit het dan met die verslaving? Misschien is het onzin, of het gaat om "verslaving" bij wijze van spreken. Zo heb ik iemand gekend die beweerde verslaafd te zijn aan simpele pepermuntjes. (NB: Pepermunt is de kerkwierook van gereformeerden.) Mogelijk ook is verslaving minder een kwestie van scheikunde dan van geconditioneerde reflexen. In kringen van drugliefhebbers wordt voortdurend gewezen op het belang van "set en setting", waarmee men aangeeft dat de omgeving en sfeer waarin men een middel gebruikt minstens zo belangrijk zijn als het middel zelf. Het is niet ondenkbaar dat de geur van kerkwierook een andere bewustzijnstoestand oproept, louter door herhaalde associaties met religieuze zaken - kerstmis bijvoorbeeld. Sommigen zullen dit als geestverruimend ervaren, voor anderen is het ongetwijfeld een 'bad trip'.

Wanneer deze kwestie eens terdege onderzocht zou worden, hoeft het niemand te verbazen als mocht blijken dat het werkelijk verslavende middel in dit geheel niet zozeer de wierook is, maar de godsdienst zelf. En dan zijn de marxisten ook weer blij.

Literatuur:
Christian Rätsch: "Räucherstoffe - Der Atem des Drachen". Aarau (Zwitserland): AT Verlag, 1996.
Christian Rätsch: "Enzyklopadie der psychoaktiven Pflanzen". Aarau (Zwitserland): AT Verlag, 1998.

Santo Daime:
Begin oktober jongstleden viel de politie binnen tijdens een kerkdienst van de Braziliaanse Santo Daimekerk in Amsterdam. Precies op het moment dat de 'ecodrug' Ayahuasca werd uitgereikt aan de gelovigen. Het drankje is een psychoactief wortelsapje en bevat volgens de Hollandse justitie het stofje DMT (dimethyltriptamine) en dat valt volgens de Hollandse "opiumwet" in dezelfde categorie als cocaïne en heroïne. Het drinken van Ayahuasca hoort bij het Santo Daime-ritueel, gesticht door Meester Raimundo Irineu Serra, een rubbertapper uit het hart van het Braziliaanse Amazone regenwoud die in het begin van deze eeuw oog in oog stond met de Maagd Maria. De kerk is ook bekend onder de naam 'Eclectische Centrum van Vloeiend en Universeel Licht' (Cefluris) en zij hebben het zelf graag over "esoterisch christendom".

Dit artikel is verschenen in Kleintje Muurkrant nr 339, 17 december 1999