Requiem voor een klootzak (011)

OK, nu naar de long hot en terrifying summer van 1990 in het mooie Bulgarije. Inclusief een aardbeving. En de ontmoeting met de eerste vrouw in de hiërarchie onder de Bulgaarse leider Zhivkov.

Maar in deze aflevering eerst een beetje context. Wat was de link tussen Bulgarije en Jan Best? Hij was vanaf het begin van de jaren tachtig ereburger van het land. Volgens zijn zeggen placht men hem van het vliegveldje van Varna af te halen in een limousine van Sovjet-makelij, onder te brengen bij zijn vriend Aleksandar Fol, de minister van onderwijs, en een zomer lang te tracteren op kaviaar en vrouwelijk schoon.

Best was er betrokken bij de archeologische opgraving in Djadovo. Hij liet er Nederlandse studenten stage lopen. En hij noemde wat er opgegraven werd, Thracisch. Thracië werd in dat decennium de naam voor oer-Bulgarije. Een volk uit de pre- en protohistorie dat in niets deed herinneren aan de vermaledijde Osmanen die Bulgarije zo lang in hun greep hielden (en die in 1990 vanuit het perspectief van ieder die zich terecht Bulgaar mocht noemen nog borg stonden voor ethnische onlusten in het land).*

Thracië dus, de naam waarmee Bulgarije in die jaren goede sier kon maken, met name ook aan deze kant van het IJzeren Gordijn. Eind 1984 organiseerde Jan in het Rotterdamse museum Boymans van Beuningen een tentoonstelling van archeologische vondsten uit Bulgarije van goud. Het festijn trok ruim driehonderdduizend bezoekers, en werd eind 1989 nog eens overgedaan in de Nieuwe Kerk in Amsterdam.

Maar toen was het ook juist gedaan met dat Gordijn, en had Jan zijn keuze gemaakt. Zoals we in de vorige aflevering van deze serie leerden was het studierichtinkje aan de UvA van Best toen feitelijk al om zeep geholpen en ergens in dat magische jaar 1989 kwam Jan de universitaire bibliotheek aan de Oude Turfmarkt waar ik mijn tijd verdreef met uit het raam staren binnen en zei me dat hij definitief naar Bulgarije verdween. De reden voor zijn vertrek was helemaal des Jan’s:

‘Weet je Joop’, zo klonk het uit zijn mond.’Hier in Nederland ben ik niks, maar in Bulgarije ben ik een somebody. Snap je wel?’

* Op dezelfde manier veranderde Roemenië in Dacia en waren we bij die recente treurige klucht rond ‘gestolen’ Roemeense kunstschatten in het Land van Bartje dus getuige van een staaltje ex-Osmanisering van dit andere mooie Balkanland …

(JoopFinland)