Rondcirkelende gieren

De boven Holland cirkelende gieren hebben groot gelijk, maar ze zijn te vroeg. De kadavers liggen er nog niet, maar gieren zijn geduldig. Al een tijdje zijn een aantal economie-journalisten bij de NRC bezig kritische en verontrustende stukjes te schrijven over de mondiaal groeiende schuldenlast en windhandel en over de desastreuze gevolgen die dit voor het Westerse kapitalisme zal hebben. Er zullen, volgens hen, hoe dan ook een hoop economische slachtoffers vallen. De instort-hitlist omvat banken en verzekeringsmaatschappijen, nogal wat grijpgrage investeringsfondsen en speculatie-clubjes. Natuurlijk gaan er veel mensen 't schip in omdat ze in het verleden voor de hoeveelheid en kwaliteit van een hoopje opelkaargestapelde stenen met hier en daar een kozijntje en deurdrempel veel en veel te veel hebben geleend.
De hedendaagse economische werkelijkheid heeft heel veel weg van een gigantisch piramide-spel. Het is niet voor niks dat veel overheden en banken boeren en buitenlui waarschuwen voor piramide-spelen en ze zelfs vaak verbieden. Hun eigen dagelijkse praktijk van grootschalige speculatie en windhandel loopt precies dezelfde risico's. Zit je aan het begin van de operatie dan loop je lekker binnen maar ochweeowee als je aan het eind zit. Dat eind komt nu steeds sneller dichterbij en is reeds in zicht. Er wordt hier en daar al openlijk gesproken over de langzaaminelkaarstortende speculatieve huizenmarkt in de Verenigde Staten en tegelijkertijd met de traag maar zeker oplopende rente op het lenen van kapitaal kan dat niet anders dan leiden tot het in elkaar zakken van de huizenprijzen in alle landen van Europa. Hier en daar is dat trouwens al fors aan de gang (Spanje en Itali?) maar ook hier in Holland staan alle seinpalen op tomatensoep.
Eraan ten grondslag ligt uiteraard "de religie van de markt". Overal zijn publieke diensten en collectieve voorzieningen geprivatiseerd en zijn de burgers verworden tot consumenten. Het gaat niet meer om het welzijn van zoveel mogelijk mensen maar om zoveel mogelijk winst te behalen in zo kort mogelijke tijd. Jengelende aandeelhouders zijn hoofdzakelijk en soms uitsluitend bezig hun bezittingen voor zoveel mogelijk centen te verzilveren. Politici (die ons zouden moeten beschermen tegen de geeuwzucht naar winst der kapitalisten) zijn de hele dag druk doende met strategie?n om bij de volgende verkiezingen te overleven en journalisten (die ons zouden moeten beschermen tegen corrupte zakenlieden en politici) hebben het te druk met slijmen en mooischrijverijen, bang hun job kwijt te raken bij de vele kranten en andere media die als koekjesfabrieken en varkensboerderijen functioneren. Winsten maken voor de aandeelhouders anders word je opgeheven. De oppergieren, de hedge-fondsen (megagrote financi?le instellingen die uitsluitend handelen in aandelen, obligaties en waardepapieren vanwege de korte termijn winsten) worden op dit moment erg zenuwachtig. Een van de redenen hiervoor is de MBS ("mortgage backed securities"). Een van de grote geldmakers van de afgelopen jaren, maar tegelijk een van de grootste risico's voor beurs en economie in de VS, en dus ook hier. Hoe werkt dat: geld uitlenen voor hypotheken aan mensen die dat eigenlijk net niet kunnen betalen (hoge risico hypo's)? Een groot aantal van die hypotheken plaats je bij elkaar en die verkoop je op de markt. De clou zit 'm erin dat zo'n verkoop via banken lopen en die bankiers hebben een truc gevonden. Je neemt veel van die risicovolle waardepapieren en die meng je met gewone hypotheken et voila: een nieuw financieel product: de CDO ("collateralized debt obligation"). Dan zorg je er als de donder voor dat je die verkoopt. Net als bij brandstof is ook hier de mix van belang, hoe meer risicovolle delen erin, hoe gevaarlijker het product. In de vaktaal heten ze "toxic waste" ("giftig afval").

kapitaal implosie
Enthousiaste klanten voor zulke producten zijn de hedgefunds. Zij hebben heel erg veel geld geleend bij "gewone banken" en hebben daarmee bedrijven opgekocht, opgedeeld en weer verkocht of zitten momenteel met een hele berg bedrijfsaandelen waar ze mee speculeren. Die hedge-fondsen spelen uitsluitend met geleend geld. Zolang de boel goed gaat (stijgende huizenprijzen en stijgende beurzen) is er niks aan de hand en verdienen die jongens en meisjes heel veel euro's en dollars en zie je ze in hun belachelijke dinkytoys rondscheuren. Open dak en discodreun. Maar ochweeowee als de boel stagneert of -nog erger- naar beneden valt. Laat dat nou het geval zijn met de huizenprijzen in de Verenigde Staten. Die is momenteel flink aan het dalen en daar zijn ook al de eerste gieren omgevallen. De handel wordt steeds nerveuzer en de grote jongens beginnen zich terug te trekken uit de hedge-fondsen, dat wil zeggen de banken beginnen hun uitgeleende geld terug te eisen. Dat zal in een aantal gevallen wel lukken, maar zeker niet allemaal. Wie blijft er dan zitten? Nou de pensioenfondsen in de VS hebben veel rendement gehaald met de handel in CDO's, tja daar gaat je pensioen. En, floeps je huis is ineens van iemand anders. Zo zit het voor honderdduizenden hypotheekpapieren van brave burgers en buitenlui die met een karig loontje van diezelfde banken tonnen euro's hebben 'mogen' lenen tegen een redelijk lage rente. By the way, die rente wordt ook een fors probleem, die blijft namelijk niet stabiel maar stijgt onherroepelijk. Als het publieke vertrouwen in die hedge-fondsen (die ondertussen eigenaar zijn geworden van tienduizenden bedrijven, kranten, media en financi?le instellingen) wegvalt komt er een vloedgolf van gieren op gang die allemaal beginnen te piepen dat ze er uit willen stappen. Maar dat gaat niet en dus zullen ze blijven zitten met waardeloze waardepapieren. Eigen schuld dikke bult zul je zeggen. Ja, inderdaad maar de gevolgen zijn - zoals gewoonlijk- voor iedereen en vooral diegenen die met die torenhoge hypotheken zitten opgezadeld, sowieso iedereen die grote schulden heeft loopt groot gevaar. Bukken dus.

Dit bericht is verschenen in Kleintje Muurkrant nr 425, 20 juli 2007