Opstand tegen biobrandstof

Al lange tijd wordt de arme bevolking van zuidelijke landen geconfronteerd met de vleesconsumptie van de rijke happy few in de noordelijk gelegen landen. Ze moeten wijken zodat er op hun land (goedkoop) veevoeder verbouwd kan worden. Nu komt daar de stroom aan zogenaamd milieuvriendelijke biobrandstof bij. Mexicanen zien de maïs in toenemende mate als brandstof voor Amerikaanse SUV's benut worden, in plaats van voor hun tortilla's (die ze ook niet meer kunnen betalen). Ook in Brazilië zou de grond voor ethanolproductie door grote agrobedrijven benut moeten worden. Maar de bevolking verzet zich hevig. En hoopt dat ze daar in het noorden eens gaan beseffen dat minder (of liefst helemaal niet) autorijden het enige is dat beter is voor het milieu. Tijdens het bezoek van de Amerikaanse president Bush aan Brazilië (op 9 maart jongstleden) hebben duizenden arme boerenleden van de internationale beweging "Via Campesina" en de Braziliaanse "Beweging van Landloze Boeren Arbeiders" (MST) grote geweldloze bezettingen uitgevoerd van multinationale agrobusiness-bedrijven in het hele land. Negenhonderd vrouwen hebben de Cevasa ethanoldistilleerderij in Sao Paulo bezet. Volgens een persverklaring die Via Campesina naar buiten bracht, was het protest gericht tegen "het voorstel van de regering van de VS dat voordeel zou bieden aan de grote ethanolbedrijven in Brazilië, wat niet in het belang is van de meerderheid van de Braziliaanse bevolking." Cevasa is de grootste producent van suikerriet in Brazilië en afgelopen jaar werden 63 procent van haar aandelen opgekocht door het in de VS gevestigde bedrijf Cargill.
Andere bezettingen waren van papierpulpfabrieken in Rio Grande do Sul die het bezit zijn van Stora Enso Oyj uit Finland, en Votarantin en Aracruz van Brazilië. Al deze acties waren er om te protesteren tegen een model van economische groei door middel van geïndustrialiseerde landbouw voor de export. De sociale bewegingen en hun sympathisanten in de civiele maatschappij, stellen dat een stijging van de landbouwexport misschien het BBP-cijfer van Brazilië zal opkrikken, maar dat het vooral groeiende armoede en marginalisering voor de armen op het platteland zal betekenen door concentratie van land, ecologische vernieling, werkloosheid en uitbuiting van arbeid. Volgens de persverklaring van Via Campesina wordt er per elke 100 hectare suikerriet (waarvan ethanol gemaakt wordt) slechts een baan gecreëerd, terwijl op kleine (gezins)boerderijen zo'n oppervlakte 35 banen betekent. In Brazilië wordt de agrobusiness (de geïndustrialiseerde landbouw) beheerst door een handjevol multinationale bedrijven die meer en meer grond in Brazilië opslokken en daarbij steeds meer arme plattelanders verdrijven naar de toch al uitpuilende stedelijke centra.
De organisatoren van de bezettingen wezen er nadrukkelijk op dat ze geen kritiek hebben op het product ethanol zelf, maar wel op het model dat de producenten opgelegd wordt; grootschalige geïndustrialeerde productie voor export naar het Mondiale Noorden (met name de VS), geheel beheerst door multinationale agrobedrijven. Op een persconferentie die gehouden werd door Via Campesina, de MST, de Centrale Unie van Arbeiders (CUT) en de Pastorale Land Commissie (CPT) van de Katholieke Kerk, vertelde Bisschop Balduino dat "het verdrag tussen Brazilië en de VS voor de bevordering van ethanol sinister is. Het zal alleen maar dood brengen, marginalisering, armoede en vernietiging van het milieu omdat het de belangen van de grote multinationals beschermt".
Ethanol rukt op als middel van machtige kapitaalsbelangen om te fuseren en zich te versterken. Joao Pedro Stedile van de Landelijke Coördinatie van de MST en Via Campesina, verklaarde "Bush kwam naar Brazilië als boodschappenjongen van de multinationale bedrijven, de agrobusiness bedrijven, de oliebedrijven en de autobedrijven die de controle over biobrandstoffen willen hebben". George W.'s broer, gouverneur van de Staat Florida Jeb Bush, werd onlangs benoemd tot medevoorzitter van de Inter-Amerikaanse Ethanol Commissie (IEC), die als doel heeft om "het gebruik van ethanol te bevorderen in de brandstofmarkt van het westelijk halfrond." De andere voorzitters zijn Roberto Rodriguez, president van de Hoge Raad van Agrobusiness van Brazilië en Luis Alberto Moreno, president van de Interamerikaanse Ontwikkelings Bank. De vorming van de IEC onderstreept de alliantie die ontstaat tussen het Amerikaanse en Braziliaanse petro- en agrokapitaal, en verklaart waarom het huidige discours over ethanol als hernieuwbare en duurzame vorm van energie in zulke neoliberale termen plaatsvindt, die simpelweg blind is voor de rampzalige gevolgen van dit model voor de maatschappij en het milieu.
De sociale bewegingen en hun aanhangers stellen voor dat de Braziliaanse ethanol-productie in handen komt van kleine boeren, als onderdeel van een divers landbouwsysteem waarbij de lokale voedselproduktie voor Brazilianen prioriteit krijgt. Dat zal een garantie bieden voor land, levensonderhoud en werk voor de armen op het platteland. Brazilië zou zich moeten richten op productie van ethanol voor haar grote binnenlandse markt - niet om de consumptie in de VS te voeden.
Ondanks de omvangrijke protesten en verzet ertegen van precies die delen van de maatschappij die Lula hielpen om in 2002 aan de macht te komen, en die hem afgelopen oktober voor een tweede termijn herkozen, werd er een verdrag tussen Brazilië en de VS getekend over gezamenlijk onderzoek en samenwerking in het vergroten van de ethanol-produktie, export en handel als een mondiaal product. Het verdrag wijst erop dat Lula samenwerkt met Bush en de agrobusiness om ervoor te zorgen dat de productie in handen blijft van grote kapitaalsbelangen terwijl de arme plattelandsbevolking steeds verder verarmd. "Er bestaat momenteel geen landbouwhervorming meer, alleen agrobusiness," verklaarde Bisschop Balduino. "Vergis je niet, dit verdrag zal alleen de multinationals en de elite ten goede komen."
Desondanks heeft de kreet van weerstand die naar buiten kwam door de bezettingen van Via Campesina en de MST gedurende het bezoek van Bush, nationaal en internationaal veel weerklank gekregen en werd ook de vastberadenheid van de sociale bewegingen erdoor versterkt. De MST is vastbesloten om de regering Lula het hoofd te bieden en voert de landbezettingen op, waarbij ook land bezet wordt dat benut zou kunnen worden voor ethanolproductie. Volgens Joao Pedro Stedile van de MST "steunt de regering Lula het model van landbouwproduktie die bekend staat als agrobusiness waarbij een verbond bestaat tussen de landbezitters en de transnationale bedrijven. Dit zal eerder vroeg dan laat een reactie van de bevolking te voorschijn roepen". (overgeschreven van www.globalinfo.nl)

Dit bericht is verschenen in Kleintje Muurkrant nr 422, 6 april 2007