Vergeet je pil niet te slikken

Er zijn mensen die zoiets verschrikkelijks hebben meegemaakt dat de herinnering daaraan vele jaren van hun leven beheerst. Voor die mensen komt er binnenkort een pil die zo'n traumatische herinnering kan uitwissen.

door Dennis Rodie

Nee, dit is geen beschrijving van 'Eternal Sunshine of the Spotless Mind' waarin Jim Carrey worstelt met zijn uitgewiste herinneringen aan een mislukte relatie. Het gaat om een pil die een herinnering aan een recent trauma kan veranderen of zelfs uitwissen. Het onderzoek staat nog in de beginfase waar proefpersonen in de Verenigde Staten en Frankrijk het medicijn propranolol kregen toegediend. Bij hen werden de stresshormonen geblokkeerd waarbij traumatische herinneringen werden voorkomen. De resultaten hadden echter genoeg succes dat grotere onderzoeken in meer landen gaan plaatsvinden. Roger Pitman, Hoogleraar Psychiatrie aan de Harvard Medical School onderzoekt deze vorm van 'vergeten'.
Volgens Pitman heeft zo'n pil de beste kans van slagen als het binnen 24 uur na het trauma wordt ingenomen. Hoe het dan zit met een eventuele rechtsvervolging en getuigenverklaringen maakt Pitman zich niet al te druk over. 'Medische zorgen overtreffen gerechtelijke. Zou je morfine onthouden, die het geheugen kan beïnvloeden, bij een slachtoffer van een roofoverval met gebroken botten?', aldus Pitman. 'Maar', voegt hij eraan toe, 'propranolol wist geen herinneringen uit maar laat slachtoffers het op een hanteerbare wijze ermee om gaan.' Met andere woorden, de emotionele reacties naar het trauma worden sterk onderdrukt.

Namelijk iedere keer als de traumatische herinnering boven komt, komen er stresshormonen vrij. Propranolol, dat normaal bij hartpatiënten wordt gebruikt, weet dat in de amygdala (een klein orgaan in de hersenen) te blokkeren. Proefpersonen die onmiddellijk na een verkeersongeluk propranolol kregen, bleken na enkele maanden minder lichamelijke symptomen van Post
Traumatic Stress Disorder over te houden.
Het leger toont al grote interesse want zoals bekend, is er bij veel soldaten sprake van Post Traumatic Stress Disorder. Een soldaat die zijn collega in stukjes ziet ontploffen of per ongeluk onschuldige kinderen doodschiet, kan immers behoorlijk overstuur raken. Terecht wellicht maar het leger wil graag dat zulke soldaten als vanouds door blijven vechten alsof het onheil nooit was gebeurd.
Deze ontwikkelingen maken deel uit van een toenemende behoefte om elk naar gevoel in de maatschappij tot nul te reduceren. De sociale en psychologische oorzaken worden daarmee ook onder het kleed geveegd. De consequenties van een eventuele geforceerde inname van zo'n pil door bijvoorbeeld criminelen op hun slachtoffers en werkgevers die bij bedrijfsongelukken het liefst zo min mogelijk aandacht willen besteden aan schadevergoedingen, zijn niet te overzien.
Het is misschien een kwestie van tijd voordat mensen kunnen kiezen tussen een rode en een blauwe pil, zoals Keanu Reeves in de film 'The Matrix'. Al is het niet vanzelfsprekend dat je zo'n keuze zelf kunt maken.

Dit artikel is verschenen in Kleintje Muurkrant nr 397, 19 november 2004