Nou? Wat te denken?

Bij het lezen van het stuk "Wat te denken" van Hans de Bruin in 't vorige Kleintje (nummer 390), ontkom ik niet aan de indruk dat de tegenstellingen en de verwarring waaraan hij zegt te lijden het gevolg zijn van te eenzijdige voor- en afkeuren.

door Robbert Stephan Schrover

Het dilemma dat Hans de Bruin beklemt is mij vreemd, want in de tijd dat ik mij verdiepte in klassieke literatuur, las ik tevens boeken van Julius Lester, Fidel Castro en Che Guevarra, maar verdiepte mij ook in Sri Ramana Maharishi en Sri Aurobindo en middeleeuwse christelijke mystiek. Voor mijn gevoel was het streven naar een rechtvaardiger wereld, een dieper inzicht in de menselijke natuur (lees: zelfkennis) en de zin van de Schepping allerminst tegenstrijdige principes. Hoewel de marxistische analyse, sociaal-economisch gezien nog steeds geldig is, mist zij het psychologisch inzicht in de hoofdoorzaak, de innerlijke tweedeling van een hogere en lagere natuur in de mens, de altruïst en de egoïst. Maar de ervaring leert dat de meeste mensen in aanleg egoïst zijn, en dat je dat door wetgeving noch dwang wezenlijk kunt veranderen; vroeg of laat kom je tot de ontdekking, dat het alleen wezenlijk veranderd kan worden door wat men in het Duits zo mooi omschrijft met "ein Sinnes Wandlung", een ommekeer van de wijze waarop wij, innerlijk en uiterlijk, met de wereld omgaan en haar aanschouwen!

Maar zoals Hans de Bruin het zelf toegeeft, heeft hij jammer genoeg niets op met godsdienst, en verwijst daarbij als argument naar de bloedige geschiedenis van elke godsdienst. Of dat een sluitend argument of geldig motief is om godsdienst voor eens en altijd ter zijde te schuiven, ik betwijfel het. Hitler, Stalin, Mao en Pol Pot waren tenslotte allemaal stuk voor stuk atheïsten! Misschien zou hij baat hebben bij het bestuderen van de Transpersonele Psychologie van Roberto Assagioli? (Transpersonele Psychologue = "Een op ervaring gebaseerde weg tot zelfkennis, waardoor men zich bewust wordt van zijn eigen hogere, altruïstische natuur)

Het is wel opvallend dat voor de twee hoofdstromen van het 20e eeuwse materialisme, het socialisme en het kapitalisme, het innerlijk leven volledig ondergeschikt is aan het uiterlijke praktische nut, en dat spiritualiteit als wereldvreemd en mensverachtend wordt beschouwd, en in een aantal gevallen zelfs een gevaar voor de samenleving, met verwijzing naar de geschiedenis. Hoewel juist de geschiedenis duidelijk laat zien dat het falen en feilen van de religie - en de politiek! - in de meeste gevallen terug te voeren is op materialistische aanspraken van personen en groepen, en het bezetten van het "psychologisch-" en het "sociaal-economisch machtscentrum".
Vertaald naar maatstaven van de 20e eeuw: "Wie beheerst de maatschappelijke ideeën, de gedachte- en gevoelswereld van de burgers, door middel van conventies omkleedt met de misantropie van sociale en economische sancties, of erger met een Goelag, doodseskaders of Hezbollah?"
In die zin zou het best zinnig zijn als mensen de boeddhistische of hindoeïstische analyse zouden bestuderen tot de schouwen van de werkelijkheid, en deze zouden ontdoen van zijn dogmatische abstractie en conventie: "niet de wereld is leeg en zonder betekenis, maar onze beperkte en eenzijdige wijze van zien en oordelen van de wereld is uiteindelijk leeg en zonder betekenis als wij niet ontwaken tot de Werkelijkheid, waaraan alle wezens en dingen hun zin en betekenis ontlenen."

(terzijde, maar misschien toch interessant om te weten: in het "Tibetaans Dodenboek" wordt het concept van "leegte" omschreven als een "grenzeloze ontvankelijkheid; deze staat is de vrouwelijke boeddha "Samantabadrià")

Maar juist ontwaken tot een ander besef van de werkelijkheid, is iets dat materialisten uitzonderlijk moeilijk kunnen, omdat spiritualiteit voor hen niet meer is dan een burgerlijke conventie die gedragen wordt door een zelfgeschapen psychologisch raamwerk van sociale controle, uiterlijke moraliteit. Voor een materialist is de confrontatie met de subjectieve, innerlijke ervaringen alleen maar lastig en storend. Zeker als zou blijken dat juist materialistisch handelen een negatief effect heeft op het innerlijke welzijn, want wat is de zin van al dat materialistische streven als dat innerlijke rust noch voldoening schenkt?

Maar om terug te keren naar het stuk van Hans de Bruin; met betrekking tot de verbale afschaffing van de multiculturele samenleving, verwoordt hij onbedoeld een grote maar pijnlijke waarheid, namelijk: "de multiculturele samenleving was niet meer dan een politiek correcte taalconventie" - die vrijwillig en onvrijwillig de media en politiek in de houdgreep hield, maar die triest genoeg niet strookte met de sociaal-psychologische werkelijkheid! Is het nog zinvol er aan toe te voegen dat het multiculturalisme vaak antichristelijk gemotiveerd was, en daarom voortdurend hamerde op de gelijkwaardigheid van alle culturen en religies, (en en passant daarbij met regelmaat het christendom vereenzelvigde met latent fascisme, met verwijzing naar Franco en Mussolini), maar er altijd weer aan toevoegde dat ook de andere godsdiensten door het secularisme zouden worden overschaduwd?

De conclusie omtrent de secularisatie lijkt mij complexer dan slechts een gevolg van links. Rechts legde evengoed zijn helft van het fundament, want voor veel rechtse lieden was religie slechts een laag vernis over een hedonistische inborst, zoals bij veel communisten de hedonistische inborst bedekt werd door een laag socialisme. Beiden hadden slechts oog en oor voor het handelen en denken en de psychologische gevolgen ervan op de opvoeding en de samenleving, in zoverre ze overeenstemde met de eigen opvattingen en meningen. Waarbij gemakshalve voorbij gegaan werd aan het gegeven dat tijdgebonden opvattingen en meningen vaak een halfhartig compromis zijn tussen individuele en collectieve belangen. Daarom zijn maatschappelijke problemen die lange tijd onbespreekbaar zijn een aanduiding van een situatie waarbij tegenstrijdige en gezamenlijke sociaal-economische belangen van individuen en groepen elkaar in evenwicht houden. Pas als het evenwicht dusdanig verstoord raakt door de sociale ontwrichting wordt zij bespreekbaar. Vooraf iets dergelijks aankaarten vanuit een diep menselijk inzicht in de psyche, vanuit wetenschappelijk inzicht of de cultuur in zijn algemeen, etc. is meestal vruchteloos.

Zo ruilde ik bijvoorbeeld begin jaren tachtig mijn Nederlandstalige Koran (vanwege een drukfout: er zaten lege pagina's in), om voor een tweetalige Koran met een uitgebreide inleiding, uitgegeven door de Mubarak Moskee in Den Haag. Waar ik voorheen alleen Koranverzen had gelezen, nam ik mij eerst voor de inleiding te bestuderen, maar na een hoofdstuk waarin de gelovigen van elke andere godsdienst uitgebreid en uiterst venijnig werd gekleineerd als corrupt en leugenachtig, (dat is nog een fatsoenlijke beschrijving, mijnerzijds), verwijderde ik de inleiding uit het boekband, lijmde het Koran gedeelte weer netjes in de blauwe kunstleren band, en schonk het aan de Bossche Stadsbibliotheek, waar het tot voor twee jaar op de plank heeft gestaan. Nu, ruim twintig jaar later, wordt men blijkbaar ruw wakker geschud, en ontwaakt men in de nuchtere werkelijkheid, dat men de allochtoon niet langer door de roze bril kan zien, "als een permanent potentieel slachtoffer van schijnbaar wijd verbreide latent racistische (lees: christelijke, dus latent fascistische-) tendensen van autochtonen."
En dat de gemiddelde allochtoon net als de gemiddelde autochtoon, behept is met eenzelfde domme burgerlijke conventies en vooroordelen, en dat er zelfs allochtonen zijn die er racistische of fascistische ideeën op na kan houden.

Bijvoorbeeld de uitwassen van antisemitisme in Nederland als gevolg van de solidariteit met de Palestijnen, op zijn zachts gezegd zeer bedenkelijk, want wie heeft er ooit in Nederland van katholieken of protestanten gehoord, die naar aanleiding van aanslagen van het IRA of UDF in Noord-Ierland, er op uit trokken om katholieken of protestanten te intimideren of in elkaar te slaan? Überhaupt de kritiek van het islamitisch fundamentalisme op Amerika, zoals recent nog eens op Canvas (BRT2) in een documentaire over de "Hawala - het Arabische banksysteem - en de financiering van het islamitisch terrorisme", kond werd gedaan, lijkt wel erg veel op de marxistisch-leninistische ideologie tegen het kapitalisme. Spijtig genoeg kwamen er geen onderdrukte armen aan het woord, maar "islamitische" zakenlieden en "islamitische" politici, die allemaal één ding gemeen hadden, ze waren rijk. De wereld op zijn kop, rijke fundamentalistische "leninisten"! Volgens de Franse VN-fraudeonderzoeker leent juist de hawala zich uitzonderlijk goed voor criminele witwas praktijken; een groot deel van de Zuid-Aziatische economie is gebouwd en verweven met crimineel geld, was zijn conclusie. Ook westerse banken proberen via samenwerkingsverbanden met Arabische banken een graantje mee te pikken van de geldstromen, die zoals een vertegenwoordiger van ABN-AMRO in Maleisië zei, "geldtransacties die niet in de boeken zijn opgetekend".

Paulus zei het al kort en bondig, "hebzucht is de wortel van alle kwaad"!

Dit artikel is verschenen in Kleintje Muurkrant nr 391, 14 mei 2004