Zuerst kommt das fressen, dann die Moral (deel 2)

door eric zwitser

Toen ik twee jaar terug alert werd op het optreden van de SGN en daarbij aangesloten straatkranten dacht ik eerst dat het grotendeels om een blinde vlek ging. Als Hagenees attendeerde ik HS op wat zij aan het doen waren. Boodschapper van het slechte nieuws zijnde ging prompt mijn kop eraf. Volgens de regel "Wij doen goed, dus kunnen wij niets fout doen" werd ik eerst door HS-redactie en -bestuur volslagen genegeerd en toen ik, daardoor gedwongen, de feiten naar buiten toe aan de kaak begon te stellen, overgoten met rotte vis. En hoewel ik na tientallen jaren van beerputten openbreken stevig gepantserd ben geraakt, waren sommige opmerkingen dusdanig grof, dat zelfs ik er nog boos om werd. Het leek mij toen verstandig om de affaire enige tijd te laten rusten. Daarbij werd ik in niet geringe mate geholpen door het feit dat het bestuur van de Stichting Haags Straatnieuws vier volle maanden nodig had om met een volkomen inadequate en nietszeggende reactie op mijn aan hen gerichte brief te komen.
Mede op aandringen van mensen en organisaties die zich (onder meer) bezighouden met het tegengas geven aan buitenlanderhaat heb ik uiteindelijk besloten de hele gang van zaken op te schrijven in een brochure. De bedoeling was enerzijds de schandelijke acties publiekelijk aan de kaak te stellen, anderzijds ook vooral om te analyseren hoe in een sociale sector-gebeuren als de SGN en de straatkranten zoiets kan ontstaan en vervolgens voortwoekeren, waardoor ik hoop zoiets in de toekomst te voorkomen binnen mijn "eigen" stukje sociaal voelende en progressieve maatschappij. Waarbij ik zo naïef was, omdat in de straatkranten (doorgaans) niet meer openlijk schunnige stukken tegen de onwelkome concurrentie werden geschreven, te denken dat ook het daaraan gekoppelde verlinken van geïllegaliseerden verleden tijd was. Helaas kwam ik er al snel achter dat de situatie zoals door mij geschetst, meer in het verborgene nog altijd uiterst actueel is.
Mijn brochure "Straatkranten en de illegalenjacht" verscheen november 2000 in de Gebladerte-reeks. De uitgevende Stichting Gebladerte en ikzelf stuurden alleen al in Den Haag per fax en brief zo'n honderd aankondigingen van de brochure rond en hoe deze kon worden aangevraagd c.q. besteld. Weken later was slechts één aanvraag binnengekomen, tekenend voor de door mij reeds eerder gesignaleerde grootschalige desinteresse. (Alleen de redactie van HS vroeg en kreeg al eerder een gratis recensie-exemplaar.)

De Bossche Zelfk(r)ant
De Bossche straatkrantvechter Herr Franz Hummelmann meende september 1999, nadat ik schreef over buitenlandse geïllegaliseerde kinderen die met hun ouders dankzij de SGN en HS werden aangehouden, mee opgesloten en uitgewezen, in zijn "Zelfk(r)ant" te mogen opmerken: "Erbarmelijk verhaal. Jammer eigenlijk voor Eric dat die kinderen geen zuigelingen waren." Het zal duidelijk zijn dat Hauptschriftleiter Hummelmann niet de menslievendheid had te bedoelen dat zuigelingen wellicht de insluiting minder bewust zouden hebben meegemaakt en daardoor minder getraumatiseerd zouden raken dan de door mij genoemde kinderen van veertien jaar en jonger.
Herr Hummelmann gaf ze van katoen, de buitenlandse concurrenten en ook het Bossche Kleintje Muurkrant (verder: Kleintje) dat de verderfelijke opstelling van de straatkranten signaleerde, kreeg er ongenadig van langs in zijn blad. Dezelfde Franz Hummelmann stuurt op 20 november 2000 een brief aan de Stichting Gebladerte, die opent met de zin: "Als het zo is dat Haags Straatnieuws heeft gehandeld zoals jullie in de aankondiging van 10 november schetsen, vind ik die handelwijze afkeurenswaardig." Ook schrijft hij: "Wat betreft de illegaliteit van de Roemenen. Waarschijnlijk zijn ze zowel in Nederland als in België illegaal. De jacht op deze mensen vind ik beneden peil en ik neem hun niets kwalijk." De redactie van Kleintje ontving een afschrift.
Prima, denk je dan, tenminste één die na richting twee jaar zijn dwalingen inziet. Maar niets is minder waar, want een aan Kleintje gerichte het afschrift begeleidende brief van eveneens 20 november 2000 opent met de zin: "Hierbij weer een 'vervelend' stukje dat in het decembernummer van de Zelfk(r)ant zal verschijnen." Verder deelt der Franz mee "toch maar" mijn brochure te bestellen "om een en ander goed te kunnen beoordelen." Misschien had hij beter lang geleden al contact met mij kunnen opnemen, dan had ik hem met liefde de stukken gestuurd die zijn schandelijke publikaties wellicht hadden kunnen voorkomen. De brief aan Kleintje besluit heel hypocriet: "Omdat Kleintje zoveel aan onderzoeksjournalistiek doet, is mijn vraag aan jullie om ook deze kwestie eens grondig te onderzoeken of te laten onderzoeken. Ons ontbreekt daartoe de gelegenheid. Elke keer is het weer een hele klus om de krant op tijd klaar te krijgen." O, dus eerst klakkeloos verhalen van SGN/HS overnemen en waar "nodig" nog wat aandikken en dan, als er ècht stront aan de knikker dreigt, ineens gaan huilebalken dat je het allemaal nicht weissen konnte omdat je geen tijd hebt om het uit te zoeken? Bepaal zèlf eens een standpunt, Herr Hummelmann, in plaats van je aan te sluiten bij de partij die op dat moment de beste kansen heeft! Of is daar óók geen tijd voor?!
En uit het "vervelende stukje" waarover Herr Hummelmann het heeft in zijn brief van 20 november 2000 aan Kleintje, dat inderdaad in het decembernummer van zijn krant is verschenen, citeer ik twee opmerkingen: "Op onze redactietafel ligt weer zo'n vod dat in Den Bosch aan iemand verkocht moet zijn" en de afsluiting: "Beste Bosschenaren, KOOP DAT VOD NIET!" Geschreven door dezelfde Hummelmann die op dezelfde dag een brief schrijft over de "afkeurenswaardige handelwijze" van HS en in die brief zoveel begrip toont voor de concurrerende Roemeense straatkrantverkopers?! Vergis ik mij of komt Franz Hummelmann niet alleen in zijn scala aan pseudoniemen wat schizofreen over?

Utrechts Straatnieuws
Omdat HS ervoor gekozen heeft met mij "niet geheel" on speaking terms te zijn en ik toch wel de diverse straatkranten van het verschijnen van mijn brochure op de hoogte wilde stellen, belde ik half november 2000 Utrechts Straatnieuws om een adreslijst te vragen. Die werd vlot verstrekt en ik raakte in gesprek met hoofdredacteur Peter ten Cate. Daarbij bleek niet alleen dat ook in Utrecht het al langere tijd gebruik was de politie te bellen wanneer er concurrentie opduikt, maar ook dat dat nog stééds gebeurt. Tevens blijkt dat ook in de Domstad klakkeloos de criminaliserende "informatie" uit Den Haag voor waar wordt aangenomen en zelfs op dat moment nog als "achtergrondinformatie" aan de politie in andere steden wordt verstrekt, want "het is zo herkenbaar" en "we hebben nu weer gewoon hetzelfde probleem".
Overigens is Ten Cate het met mij eens dat het niet verboden is een concurrerende krant te verkopen, maar hij maakt zich vooral zorgen over de onrust die daardoor ontstaat. Niet dat de Roemenen agressief zijn, maar "(...) ik weet wèl dat verkopers van ons witheet binnenkomen van 'Daar moet je wat aan d˜èn, van... ehh... ik sla... anders maak ik ze àf.' En... ehh... kijk, dat is 'n beetje de situatie waar je dan op zit" en je eigen doelgroep kun je natuurlijk niet aanpakken, dus dan stuur je de politie maar op het potentiële slachtoffer af. Is misschien niet helemaal éérlijk, maar wèl effectief! Enfin, het was een onthullend en ontluisterend gesprek waarin vorenstaande uitlatingen worden gedaan met een aplomb alsof dat allemaal volkomen normaal zou zijn binnen een sociale sector-hoek.

Amsterdam: Z
De Amsterdamse straatkrant Z neemt zelfs onfrisse maatregelen tegen buitenlandse mensen die met de verkoop van die "officiële" krant in Nederland een bestaan proberen op te bouwen. Uit het artikel "'Dakloze' verkopers uit Oostblok niet welkom", geschreven door Romana Abels (Trouw, 21.09.00), blijkt dat Z sinds een aantal maanden aspirant-verkopers uit Oost-Europa botweg boycot. "Ik voelde me een beetje Job Cohen toen ik afkondigde dat mensen uit het Oostblok niet langer Z mogen verkopen", aldus hoofdredacteur M. de Rijk. In het artikel brengt Z-coördinator distributie J. de Rooij een overweging naar voren die kennelijk óók een rol speelt bij het weigeren van de Oost-Europeanen: "Amsterdamse daklozen zeiden tegen elkaar: die Z moet je niet verkopen. Dat is alleen voor buitenlanders."
Probéért men volgens de eigen "straatkrantregels" te werk te gaan en niet te concurreren, is het wéér niet goed!! En sorry hoor, meneer De Rijk, maar Job Cohen beweert tenminste niet dat hij zo verschrikkelijk sociaal bezig is.

Den Haag: Haags Straatnieuws
Na een kleine twee jaar zwijgen wijdt HS in februari 2001 opnieuw het hoofdredactioneel commentaar aan het "probleem" van de buitenlandse concurrentie. Men opent met: "We moeten nu wel even heel erg uitkijken hoe we dit zeggen, want voor we het weten hebben we weer een onnozele actiegroep achter ons aan zitten, die ons beticht van vreemdelingenhaat en illegalenjacht." Om een variant op Herr Hummelmann te gebruiken: "Jammer eigenlijk voor HS dat die Zwitser wèl geldige verblijfspapieren heeft."
Frisch und fröhlich marschiert man weiter auf demselben alten Fuß, zij het wat slimmer en bedekter dan twee jaar geleden. Laat ik HS maar weer citeren: "In tegenstelling tot wat de krant beweert is 'Daklozenwoord' alles behalve een daklozenkrant. (...) Eerder onderzoek leidde naar een min of meer criminele organisatie, die zich verder ondermeer bezig hield met het vervalsen van paspoorten en kentekens en er zelfs van wordt verdacht actief te zijn in mensensmokkel." Mijn vraag blijft onveranderd: mag ik dat dan even niet door dit soort kréten, maar door fè“ten onderbouwd aangetoond krijgen?
Nog een citaat: "De organisatie en de meeste verkopers zijn van Roemeense afkomst. Geen van de verkopers is echter bekend bij de (Haagse) maatschappelijke opvang." Ja, raar hè, of denken ze bij HS nou wèrkelijk dat mensen zonder verblijfspapieren als je ze aan de politie verlinkt, vervolgens daarvandaan worden verwezen naar de maatschappelijke opvang? Dáár juist zou een taak liggen voor de "sociale" organisatie HS zèlf.
Het beeld is duidelijk: nu de kritiek op het handelen van HS kennelijk vooralsnog beperkt blijft tot een kleine groep, voelt men zich bij HS vrij om de oude draad weer op te pakken. Waartegen overigens ondergetekende "onnozele actiegroep" bezwaar zal bl“jven aantekenen.

Alternatieven
Wat steeds weer opvalt is het enorme "paniekvoetbal" van de zijde van de gevestigde straatkranten en de welhaast heiligverklaring van de eigen doelgroep. Als een Amsterdamse dakloze Z niet wil verkopen omdat er naar diens idee teveel buitenlanders mee staan, nou, dan doet-ie dat toch niet? Maar nee, dan schoppen we de buitenlanders eruit om de tere Nederlandse daklozenzieltjes niet te kwetsen. K˜m nou even! En als een Utrechtse dakloze een Roemeense concurrent half dood dreigt te slaan, dan leg je hem uit waarom hij dat uit z'n hoofd moet laten. Doet hij het vervolgens toch, dan zijn er rechters om daarover te oordelen. En is agressie binnen je doelgroep een structureel probleem, dan ga je je daarop bezinnen en probeert er iets aan te doen, dan neem je die doelgroep serieus en bent wèrkelijk bezig mensen maatschappelijk her in te bedden. Maar ja, dat wordt moeilijk als je eerst jarenlang je verkopers naar buiten toe als engeltjes hebt gepresenteerd.

Ik weet het, de beste stuurlui staan altijd aan wal. Maar als je nou ècht het beste met iedereen voor hebt, waarom dan de koppen niet bij elkaar gestoken en gekeken of de Roemenen geholpen kunnen worden, bijvoorbeeld bij het opzetten van een straatkrant in eigen land? Of het project uitbreiden met andere activiteiten, waardoor voor meer mensen "plaats" ontstaat? "Er valt niet met die mensen te praten", wordt keer op keer gezegd, maar ik heb nog geen enkele keer gelezen of gehoord hoe men tot die conclusie is gekomen. Op z'n minst heb ik de indruk dat het ook niet heel adequaat geprobeerd is en al helemáál niet met oog voor de problemen van de "niet-officiële" verkopers.

Ach, waarom z˜ men zich ook druk maken? Gezien de "reacties" op het verschijnen van mijn brochure vindt bijna iedereen het kennelijk wel best zo. Meer in het volgende Kleintje Muurkrant. Wie in de tussentijd uitgebreidere achtergrondinformatie over deze affaire wil, kan mijn brochure "Daklozenkranten en de illegalenjacht", Gebladerte-reeks nr. 18, bestellen door overmaking van Ä 6,50 (incl. porto) op giro 95225 t.n.v. Stichting Gebladerte te Leiden. Vermeld duidelijk de titel van de brochure en code G 18. De brochure-tekst is ook integraal te vinden op internet: www.gebladerte.nl/20053g18.htm.

De brochure is een analyse van hoe de onderhavige affaire tot stand heeft kunnen komen en waarom niet ten halve is gekeerd, maar ten hele gedwaald. Reacties van allerlei betrokkenen zijn erin opgenomen, waaronder tamelijk opzienbarende als die van de voorzitter van het Stichtingsbestuur van HS, enkele redactieleden, Herr Hummelmann van de Bossche straatkrant "De Zelfk[r]ant" en Parool-journaliste Mareille Vlaskamp.
De thans verschijnende artikelenreeks is enerzijds een samenvatting van deze brochure, anderzijds vooral ook een (beknopt) overzicht van de situatie zoals die nu her en der in het land is. Onder andere zal het aan HS verlenen van een "Eervolle vermelding Humanistische Prijs Haaglanden 2000" door het Humanistisch Centrum Haaglanden, worden belicht. Wie ondertekenden de bijbehorende oorkonde. Wist men van deze affaire af? Lees over de inmiddels opgedoken dubbel- en verdubbelfuncties in het volgende Kleintje!

Dit artikel is verschenen in Kleintje Muurkrant nr 354, 9 maart 2001