Kritiek op blanco stemmen

Eurodusnie was de afgelopen weken op het campagnepad. Op tal van festivals, discussiebijeenkomsten en andersoortige EU evenementen waren we aanwezig met ons nieuwe magazine 'Geen Paniek!'[1] en het 'Stem blanco' campagne materiaal waaronder posters, stickers en flyers. Daar we als collectief ons niet eerder hebben gemengd in het verkiezingscircus, wisten we niet precies wat te verwachten. Over de reacties zijn we vooralsnog tevreden. Er bestaat veel interesse voor ons pleidooi om blanco te stemmen en mensen reageren overwegend positief op ons initiatief. Kritiek was er ook. De meest gehoorde argumenten om juist wel te gaan stemmen staan voorzien van commentaar hieronder.

'Je kunt beter een 'waakhond' naar Brussel sturen, dan blanco stemmen'
In de 'Stem blanco!' oproep [2] schreven we dat we het belang van een proteststem tegen de EU groter achten dan het (twijfelachtige) nut van een 'strategische' stem voor links. Allereerst is stemmen (op een partij) toestemmen met, en daarmee het legitimeren van, een verregaande centralisering van macht en besluitvorming op Europees niveau. Maar er is meer tegen bovenstaande stelling in te brengen. De 'linkse waakhond' in Brussel houdt namelijk de illusie levend dat er via parlementaire weg fundamentele veranderingen kunnen worden bereikt. Dit zal echter nooit gebeuren. De parlementaire democratie is het instrument van de heersende elites waarmee verschillende politieke opvattingen worden gekanaliseerd en
geneutraliseerd, met het uiteindelijke doel de kapitalistische machtsverhoudingen in stand te houden. De paar 'overwinningen' waarmee de 'linkse waakhond' haar nut onderbouwd zijn in werkelijkheid niet meer dan wat afgekloven botten, bedoeld om het strak aangelijnde beestje bezig te houden. Ondertussen worden de rijken rijker en de armen alsmaar armer. Er is geen verkiezing die daarin verandering brengt. Alle reden dus om op 10 juni middels een blanco stem afstand te nemen van de parlementaire illusie.

'Blanco stemmen is nadelig voor kleine partijen'
Het idee achter deze misvatting is dat blanco stemmen de kiesdeler vergroot en daarmee het voor kleine partijen moeilijker maakt een restzetel in de wacht te slepen. Het is een hardnekkig mythe die we maar blijven rechtzetten. Blanco stemmen zijn voor de wet ongeldige stemmen. De kieswet kent namelijk geen 'blanco' stemmen en maakt alleen onderscheid tussen 'geldige' en 'ongeldige' stemmen. Vrijwel iedereen stemt de komende Europese verkiezingen per computer. De enige manier om met de computer
ongeldig te stemmen is door, in plaats van de kandidaat van een partij, op de blanco knop te drukken. Blanco - en dus ongeldige - stemmen tellen wel mee voor het opkomstcijfer, maar niet voor de kiesdeler en dus ook niet voor de verdeling van de restzetels. Los van dit technische verhaal, dat in de Kieswet [3] is na te lezen, ontgaat ons trouwens volkomen waarom (progressieve) mensen zich zorgen maken om de 'kleine partijen'. Alsof kleine partijen zoals de SGP en de LPF beter zijn dan een CDA of PvdA! Het is met andere woorden niet alleen een onjuist, maar ook een onzinnig argument.

'Door blanco te stemmen maak je geen gebruik van je stemrecht'
Met een blanco stem maak je natuurlijk net zo goed gebruik van je stemrecht als met een stem op een politieke partij. Het is juist de EU die het stemrecht verder uitkleedt. Steeds meer politieke besluiten worden steeds verder van huis genomen. Hierdoor krijgt de stem van een kiesgerechtigde, individuele burger steeds minder waarde. Ter vergelijking: Bij de gemeenteraadsverkiezingen heb je in sommige plaatsen maar 600 stemmen nodig voor een zetel. Bij de tweede kamerverkiezingen van 2003 ligt dit aantal voor een zetel benodigde stemmen rond de 65.000. Voor een zetel in het Europees Parlement had je in 1999 maar liefst 250.000 stemmen nodig en door de uitbreiding van de EU zal dit aantal nog hoger komen te liggen. Omdat alle politieke partijen vóór de EU en de daarbij behorende schaalvergroting zijn, is blanco stemmen feitelijk nog maar de enige manier om van je stemrecht gebruik te maken en niet alleen tegen de EU te stemmen, maar ook tegen de uitholling van het stemrecht.

'Jullie halen stemmen weg bij links'
Geen enkel argument hebben we zo vaak voor de voeten geworpen gekregen. Blanco stemmen zou rechts in de kaart spelen want blanco stemmers zouden normaal gesproken op linkse partijen hebben gestemd. Deze stelling is echter om meerdere redenen onhoudbaar.
Het verhaal gaat dat het de bedoeling is dat je bij verkiezingen stemt op de partij met wiens programma je het (in ieder geval grotendeels) eens bent. Op tien juni draait het om verkiezingen voor het Europees parlement. Bestudering van de verschillende verkiezingsprogramma's wijst uit dat alle politieke partijen - van links tot rechts - v__r het bestaan van een
Europese Unie van nationale staten zijn. Ook is men het kamerbreed met elkaar eens dat deze Unie op tal van beleidsterreinen verregaande bevoegdheden krijgt en dat ze moet uitgroeien tot een tegenwicht voor de VS.
Wanneer je van mening bent dat de EU een verkeerd project is, dat het verregaand centraliseren van de maatschappelijke organisatie onwenselijk is, en bovendien niet gelooft in het verhaal over het belang van een 'goede' EU als noodzakelijke tegenwicht voor de 'slechte' VS, en wanneer je daarnaast ook nog eens de parlementaire democratie en het bestaansrecht
van (kapitalistische) natiestaten ter discussie stelt, valt er niets voor je te kiezen op tien juni. Er is immers geen enkele partij die het met je eens is.
Het argument dat de "stem blanco"-campagne stemmen weghaalt bij links is dan ook allereerst een autoritair en antidemocratisch standpunt. Het suggereert immers dat er geen plaats is voor andere opvattingen over de EU en maatschappij-inrichting in het algemeen dan het blijkbaar superieur geachte parlementair kapitalisme. Maar er is nog een andere reden waarom de eerdergenoemde stelling onhoudbaar is. Zo ligt er de vooronderstelling in besloten dat de blanco stemmers anders op 'linkse' partijen zouden hebben gestemd. Aangezien zeventig procent van de kiesgerechtigden bij de vorige Europese verkiezingen niet kwam opdagen, ligt het echter veel meer voor de hand dat diegene die nu blanco zullen stemmen anders niet zouden hebben gestemd. Bovendien moedigt een discussie zoals deze rond de 'Stem blanco!' campagne wordt gevoerd mensen juist aan stelling te nemen in het verkiezingscircus en dat is in het belang van iedereen.

'Blanco stemmen verandert niets'
Voor de verandering citeren we een kritiek die klopt als een bus: Blanco stemmen verandert inderdaad niets, al kan men natuurlijk moeilijker om de blanco stemmers heen naar gelang hun aantal groter wordt. De EU verdwijnt er echter niet mee, net als dat we de afbraak van het sociale vangnet, de uitverkoop van publieke voorzieningen en de voortdurende aanval op vrijheden niet tegenhouden. 'Links' stemmen heeft dit alles echter ook niet tegengehouden. In tegendeel, sinds 'links' in de jaren negentig in een groot aantal Europese landen aan de macht is gekomen is het liberaliseringproces enkel versneld. Natuurlijk, het blanco stemmen verandert op zichzelf niets, maar Eurodusnie pleit er dan ook niet enkel voor om blanco te stemmen. Eurodusnie stelt alleen voor om op tien juni blanco te stemmen. Op alle andere dagen stemmen we op andere manieren, met de keuzes die we in het dagelijks leven maken, met de activiteiten die we als collectief opzetten en met de acties die we voeren. De boodschap achter de veelvoud aan initiatieven is telkens dezelfde: we hoeven ons niet neer te leggen bij autoritarisme en kapitalisme, er bestaat geen 'einde van de geschiedenis', ook aan het kapitalisme of de EU komt ooit een eind, andere werelden zijn mogelijk en niet vergeten: het komt er niet enkel van op aan de wereld te interpreteren en te bekritiseren maar om deze te veranderen.

Marco

Noten
[1] www.geenpaniekmagazine.nl
[2] eu2004.eurodusnie.nl/static/stemblanco.shtml
[3] www.kiesraad.nl/contents/pages/7451/kieswet.pdf

Nog meer kritiek op blanco stemmen

Hierbij reageer ik op het in Kleintje Muurkrant gepubliceerde artikel van Eurodusnie-Leiden: "Stem tegen de EU, stem blanco". Hoe slecht het ook gesteld mag zijn met de Democratie in Nederland, in Europa, maar ook elders in de wereld, we moeten toch doorgaan met de strijd tegen de dictatuur van financieel-economische eigenbelang en de normen- en waardeloze macht van de "vrije"markt. We moeten toch doorgaan met het betrekken van gewetensvolle en/of verontruste mensen bij de huidige problematiek, ondanks alle beangstigende perspectieven. Hoewel ik het over het algemeen eens met hetgeen hierin wordt gesteld over het democratisch gehalte van Europa, heb ik toch bezwaren tegen verschillende conclusies en de manier waarop de kiezers hun afkeuring zouden kunnen laten blijken.

Stem blanco
Ik ben er zeker van, dat ook het blanco stemmen door het politieke-establishment niet, als een voor haar belangrijk signaal, zal worden (h)erkend. In ieder geval zal hun ondemocratische houding en gedrag er niet door veranderen; de andere financieel-economische en/of politieke (eigen)belangen, die zij moeten en willen dienen, zijn daarvoor veel te groot.
Ook de media zullen dit signaal wel verdraaien een voor hen en de politiek gunstiger richting en/of er anderszins mee afrekenen, of het in de doofpot krijgen, door het verder te negeren en dood te zwijgen. Hoe dan ook, ik verwacht dat blanco-stemmen geen enkel positief effect zal sorteren. Veel beter lijkt het mij, dat men in grote getale gaat stemmen op de bekende Europa-klokkeluider Paul van Buitenen met zijn partij:"Europa Transparant". Met hem hebben de kiezers tenminste iemand/ een concrete voet tussen de deur/ een luis in de pels/ een 'mol' in de kliek, om de fraude, corruptie, enz. te bestrijden. Omdat deze fraude, corruptie, machtsmisbruik, vriendjes politiek, wederrechtelijke zelfverrijking, enzovoorts gepaard gaat met / het gevolg zijn van het ondemocratisch handelen en/of dit tot gevolg hebben, zou hij het kwaad bij de wortel kunnen aanpakken en/of tenminste zodanig in de openbaarheid kunnen brengen en houden, dat er op termijn iets kan verbeteren.

Decentralisering?
Niet decentralisering, maar juist volledige centralisering van de Macht is democratisch en kan een dam opwerpen tegen de huidige almacht van de overwegend gedecentraliseerde financieel-economische krachten van de waardeloze "vrije"markt. Tenminste als het Volk de hoogste centrale macht is en het hoogste centrale gezag heeft en dit gezag/macht ook kan uitoefenen en opleggen, zoals dit in een democratie behoort te zijn. Wij moeten daarvoor terug naar de beginselen van onze parlementaire democratische rechtstaat. Wij moeten terug naar het democratisch "hiërarchisch model van getrapte verantwoordelijkheid en mandatering", waarop ook het "dualisme" gebaseerd is. Het genoemde "hiërarchische model" is weliswaar gericht op de Nederlandse situatie, maar is natuurlijk van toepassing op elke democratie. Het kan dan ook zonder problemen model staan voor het als een democratische eenheidsstaat op te vatten Europa. De aangesloten lidstaten moeten dan gezien worden als provincies van het grote Europa. De hiërarchische gezagsverhouding van de lidstaten tot Europa komt dan overeen met die van de provincies en/of gemeenten in het Nederlandse Model. De gezagsverbinding tussen Europa en de lidstaten zou kunnen worden gevormd door voor elke lidstaat een in beginsel door het Europese Parlement benoemde Euro-Commissaris aan te stellen. Deze Commissaris (met eventueel bureau) dient dan voor, namens, in opdracht en onder verantwoording van het Europese Parlement erop toe te zien, dat in het betreffen land het democratisch hiërarchisch model strikt wordt toegepast en de Europese Wetten en Regelgeving worden uitgevoerd en opgevolgd. (Harry Kerkhof)

Dit artikel is verschenen in Kleintje Muurkrant nr 392, 11 juni 2004