Vragen rond de moord op Biagi

In Bologna werd op 19 maart jongstleden de econoom en regeringsadviseur Marco Biagi vermoord. Een paar dagen later werd de aanslag opgeëist door de Rode Brigades in een 26 pagina's tellend document. Biagi, die wordt beschouwd als architect van de omstreden nieuwe ontslagwet, vond zijn dood op een moment dat Italië in de ban is van groeiende massale protestdemonstraties en stakingen.

door Cecile Landman

"Ik zal je geraaskal en mentale overpeinzingen nooit lezen. Daarom stuur ik je document per ommegaande terug, zonder het te openen." Dit was het antwoord van Francesco Caruso, de Napolitaanse woordvoerder van de 'No-Global' op de 26 pagina's tellende, meer dan taaie verklaring van de BR-PCC (Rode Brigades - Strijdende Communistische Partij), die hem per e-mail werd toegestuurd, na de moord op Marco Biagi in Bologna op 19 maart. "Ik zal mijn tijd nooit verliezen door te proberen je paranoïde gedachtengang te begrijpen, en als je denkt me te kunnen dwingen of mijn aandacht te kunnen trekken door bloed te vergieten, dan maak je een enorme vergissing", aldus Caruso.
De 'No-Global' spreken zich ondubbelzinnig uit tegen de aanslag. Zoals trouwens het politieke spectrum over alle linies. De drie grootste vakverbonden (Cgil, Cisl en Uil), die de laatste tijd groots verzet tegen de regering Berlusconi stroomlijnen en de massale protestdemonstraties leiden, verklaarden dat de moordaanslag ook tegen de vakbonden is gericht.
Op 16 april vond in Italië de grote algemene staking plaats. Door heel Italië deden er miljoenen mensen aan mee. De treinen reden niet, vliegtuigen bleven aan de grond, kranten kwamen niet uit, kiosken en bars bleven gesloten. De laatste algemene staking in Italië werd begin jaren tachtig gehouden. Ook journalisten staakten, zowel van de Rai-staatstelevisie, als die van Mediaset, het bedrijf van Berlusconi. Op de Italiaanse teletekst stond slechts een verklaring van een journalistenvakbond te lezen over de redenen van de staking en het niet uitzenden van journaals.

Vergelijking
Deze staking werd al voorbereid ten tijde van de moord op Biagi. Op de dag van zijn moord had juist hij een artikel gepubliceerd in het Italiaanse zakendagblad Il Sole 24 Ore. Zijn artikel beschrijft hoe de algemene staking en het tegenhouden van veranderingen in arbeids- en ontslagrecht tegen de Europese ontwikkelingen ingaan. Oftewel: wie tegen de hervormingen is, is tegen Europa, zo stelde Biagi.
Hij heeft een hoge prijs betaald voor het uitdragen van zijn mening, en voor de positie die hij bekleedde tijdens het uitdragen van die mening.
Biagi's rol in het Italiaanse politieke veld verschilde niet veel van die van D'Antona, vermoord in 1999. Ook hij was een intermediair en had het 'sociale pact' ontworpen. Een akkoord tussen vakbonden en regering, dat onder andere het stakingsrecht moest hervormen. De vergelijking met de moord op Massimo D'Antona, nu drie jaar geleden, dringt zich onvermijdelijk op. Ook D'Antona was regeringsconsulent. Ook hij werkte aan veranderingen in het arbeidsrecht. Ook hij werd vlakbij zijn huis vermoord. Toen zat er een centrum-linkse regering in Rome. Nu regeert Berlusconi, samen met de 'post-fascistische' Alleanza Nazionale en de Lega Nord, met een absolute meerderheid. Wat hoogstwaarschijnlijk betekent - tegen de Italiaanse traditie van voortijdig vallende regeringen in - dat de hele termijn zal worden uitgezeten.

Verschil
Sergio Cofferati, de voorzitter van de Cgil, met 5,5 miljoen leden de grootste vakbond in Italië, heeft inmiddels de bijnaam 'de antipresident' gekregen. Zijn termijn als voorzitter van de bond zit er bijna op en het ligt in de lijn der verwachting dat hij hierna een belangrijke leider wordt van een grote linkse partij. Hoe die ook moge heten, want de naamsveranderingen van de partijen en de coalities die ze sluiten zijn maar ternauwernood bij te houden. Cofferati zal in die hoedanigheid een geduchte tegenstander van Berlusconi zijn.
Na de moord op Biagi gaf Cofferati het volgende commentaar: "Er is een gemeenschappelijk element tussen de moorden op Ruffilli, Tarantelli, D'Antona en Biagi. Deze professoren werkten allemaal samen met en voor de overheid. Maar er is een belangrijk verschil. Terwijl de eerste drie werden vermoord, voor wat ze hadden gedaan, werd Biagi gedood voor datgene waaraan hij nog werkte, namelijk de zeer delicate onderhandelingen over artikel 18, over het ontslagrecht. Behalve de moord op Aldo Moro weet ik geen andere poging van de BR die zo expliciet tijd en methoden van de verhoudingen tussen de sociale partners en de politiek beïnvloedt. De moordenaars hebben hun doel genomen om een symbool te raken, maar meer nog om de gedragingen van de partners in deze te beïnvloeden, de regering dwingend om zich te verharden en trachtend een steeds sterkere en overtuigde arbeidersbeweging bang te maken."

Toch hadden velen er moeite mee te geloven dat er sprake was van de wederopstanding van de Brigate Rosse, die er evenwel alles aan deden om de moordaanslag op hun rekening te krijgen. Gevangen zittende leden van de BR-PCC stelden in de afgelopen maand tijdens rechtszittingen in de zogenaamde 'aula-bunkers' (zwaarbewaakte rechtbankzalen van gewapend beton in verschillende gevangenissen) drie keer dat hun BR-PCC inderdaad verantwoordelijk was voor de moordaanslag.

Rapport
De vraag of de moordaanslag had kunnen worden voorkomen is belangrijk. Een rapport van de veiligheidsdiensten, waarvan in de week voorafgaand aan de moordaanslag delen werden gepubliceerd door het weekblad "Panorama" (van Berlusconi natuurlijk), maakte gewag van de "volgende doelen van de BR". Expliciet werden in het rapport "medewerkers van minister Maroni van Welzijn" genoemd. "Personen die werken aan sociaal-economische hervormingen met betrekking tot de arbeidsmarkt, en bovenal diegenen op sleutelposities in de rol van wetenschappers en consulenten" werden wel beschreven, zonder ook maar een naam van die medewerkers te noemen. Conclusies van het rapport: "Bovenaan de lijst van mogelijke doelen van de BR staan minister Maroni en zijn meest naaste medewerkers, die in zijn schaduw werken."
Ook Marco Biagi had dat artikel gelezen. En had zichzelf - als naaste medewerker van Maroni - herkend. Hij had aan zijn familie en vrienden verteld dat hij bang was. Eerder had hij wel een lijfwacht gehad, maar terwijl hij wel bedreigingen ontving, was die hem afgenomen. Biagi had meerdere malen verzocht om een nieuwe lijfwacht, die hem echter niet werd toegekend. De bedreigingen waren al een paar jaar eerder begonnen, en de laatste bedreiging had hij gekregen op de dag van de moord. Twee dagen voor de aanslag had hij nog gegrapt tegen minister Maroni: "Ik zou niet willen dat jullie ook een zaal naar mij noemen, zoals met Massimo D'Antona gebeurde." Wie weet krijgt hij dus toch een zaal op zijn naam.

Onduidelijkheden
In de dagen na de moord op Biagi zeiden meerdere personen, waaronder zijn echtgenote: "Ze hebben hem alleen gelaten." (L'hanno lasciato solo). Dit is in Italië een ernstige beschuldiging. Het betekent zoveel als: ze wilden en wisten dat hij zou worden vermoord. Dus ontstond er grote deining over wie verantwoordelijk was voor het niet verlenen van een lijfwacht aan Biagi. Het was duidelijk genoeg: hij werd regelmatig bedreigd, hij had even regelmatig om bescherming gevraagd, en dan lag er het rapport van de veiligheidsdiensten. Er was dus sprake van grote onwil. Onlangs stelde minister Scajola van Binnenlandse Zaken dat niemand iets te verwijten valt wat de bescherming van Biagi aangaat. Niemand is er schuldig aan dat de man geen lijfwacht had.
Er zijn wel meer onduidelijkheden. Terwijl al snel na de aanslag werd geroepen dat de kogels waarmee Biagi was vermoord uit hetzelfde pistool waren gekomen als waarmee drie jaar daarvoor D'Antona was vermoord, stelt Giovanni Pellegrino, eerder voorzitter van de 'Commissione Stragi' (de bloedbadencommissie) dat er na de moord op D'Antona helemaal geen kogels waren gevonden:
"Ik maak een eenvoudige redenering: als van het pistool waarmee D'Antona drie jaar geleden werd vermoord geen kogels werden gevonden, terwijl in Bologna wel de kogels werden gevonden, betekent dit dat er geen vergelijking mogelijk is. Ook op het lichaam had nog geen autopsie plaatsgevonden op het moment dat deze veronderstelling als feit werd gebracht. Er waren alleen kogels die via muren waren geketst en dat betekent dat die kogels zeer waren vervormd."
Toch is Pellegrino van mening dat, gezien de verklaring waarmee de moord werd opgeëist, het gaat om dezelfde groep die D'Antona vermoordde en dat die groep zich ergens halverwege de jaren negentig had geformeerd.

Dit artikel is eerder verschenen in het Actieblad Ravage (www.antenna.nl/ravage)

Dit artikel is verschenen in Kleintje Muurkrant nr 368, 7 juni 2002