Zuerst kommt das Fressen, dann die Moral

door eric zwitser

Opvallend aan de waarschuwing van de SGN is dat de concurrent wordt opgevoerd als "illegale straatkrant", de eigen en de SGN sympathieke bladen als "legale straatkranten". Kan iemand mij even uitleggen wat dat is, een "legale" krant? Volgens het artikel zijn de "illegale" kranten onmiskenbaar te onderscheiden van de "legale". Deze meermalen herhaalde stelling zal straks nog van belang blijken.
In december 1998 worden in "Van de hoofdredactie", voorzover mij bekend voor de eerste maal in HS, concurrentie en buitenlanders aan elkaar gekoppeld. De concurrerende krant wordt opnieuw "duidelijk herkenbaar" genoemd. Vermoedens en feiten spreken elkaar tegen en de criminalisering neemt een aanvang: "Alles wijst erop dat het met deze daklozenkrant geen zuivere koffie is; we vermoeden dan ook dat er een criminele organisatie achter zit die over de ruggen van daklozen bezig is zichzelf te verrijken", gevolgd door: "Helaas laat de wet het niet toe in te grijpen." Hoezo niet, als het tenminste inderdaad om een criminele organisatie gaat? Begrijp mij goed, elke criminele organisatie mag graag van mij worden aangepakt binnen de wettelijke mogelijkheden, maar dan moet wel eerst worden hardgemaakt dat daarvan werkelijk sprake is.
Op bijzonder listige wijze worden de "vermoedens" van HS vervolgens in het nummer van februari 1999 zogenaamd onderbouwd. "Van de hoofdredactie", gevormd door Therese M. Flemminks en Robert-Jan (RJ) Rueb jammert moord en brand over een in België wonende "heuse 'daklozenkrantvervalser', die aan het hoofd staat van een georganiseerde criminele bende." Het hoofdredactioneel verwijst naar het door Flemminks en Rueb geschreven artikel "Roemeense maffia ook in Nederland actief". Het stuk is een schoolvoorbeeld op het gebied van criminalisering (van buitenlanders). Zo beklaagt de HS-hoofdredactie zich over de slechte telefonische bereikbaarheid van de concurrent: "De heer Aulx is al meer dan een maand 'op vakantie' en staat - net zo min als de andere in het rijtje medewerkers genoemde namen - niet in het Brussels telefoonboek." Dat kan wel zo zijn, maar concurrent "Het Daklozenwoord" vermeldt in tegenstelling tot HS wèl het eigen adres (Handelsstraat 28, Brussel), van de toenmalige 5 bestuursleden van de Stichting Haags Straatnieuws (die ik overigens deels zelden, merendeels nog nooit als zodanig in HS vermeld zag staan) komen er 3 niet in het telefoonboek voor en van de 23 in het colofon bij persoonsnaam genoemde HS-medewerkers zijn er 19 geheel niet via het telefoonboek traceerbaar, 2 via hun kantoor en 2 (vermoedelijk) wel omdat die met de voornaam voluit in het telefoonboek staan vermeld. Maar moet ik daaraan dan conclusies verbinden over de betrouwbaarheid van HS?! Dat beweren zou toch stemmingmakerij zijn? En dat is dan ook precies de weg die HS in dit en volgende artikelen steeds verder opgaat. Laat ik dat duidelijk maken aan de hand van één van meerdere van zulke stijlbloempjes uit het HS-artikel: "Het pand van Vasil (een van de Roemeense concurrenten - ez) ligt trouwens vlakbij 't Klein Kasteelke, waar de asielzoekers binnen komen. En daar weer vlak naast is het pand van de heer Pandi gelegen, waar verleden jaar 5 lijken in de kelder werden gevonden. Dus vul zelf maar in. Die Roemeen, die Vasil, dat is een zware crimineel. Die houdt echt niet op. Dat is maffia."

Wàt word ik nu eigenlijk geacht "zelf maar in te vullen"? Maakt het ampele feit dat binnen een bepaalde afstand van het pand van Vasil, in een huis waarmee hij kennelijk geen enkele connectie had, 5 lijken in de kelder zijn gevonden, Vasil dan meteen ook tot een massamoordenaar? En wat hebben die tussenliggende asielzoekers eigenlijk met hetzij het een, hetzij het ander te maken? Breng je dat als blad op deze suggestieve wijze naar buiten, dan ben je dus gewoon bruut aan het criminaliseren. Enzovoorts enzovoorts.
Bijna aan het eind merkt HS bitter op: "Maar of de verkopers van die krant zich daadwerkelijk (in juridische zin) schuldig maken aan een strafbaar feit is op dit moment onduidelijk." Criminaliseren ten voeten uit, want kun je je dan ook in andere dan juridische zin schuldig maken aan een strafbaar feit? De uitsmijter is voor waarnemend SGN-secretaris Donken "die slechts kan mededelen dat de SGN zich nadrukkelijk distantieert van de illegale Belgisch/Roemeense straatkrant. (...)"

In de volgende HS, maart 1999, wéér de inmiddels bekende kretologie: "illegale straatkranten", "Roemeense bende", "valse daklozenkranten" enz.. "Van de hoofdredactie" juicht over het criminaliserend artikel van een maand eerder: "Gelukkig bleken collega-journalisten geïnteresseerd om onze waarschuwing door te geven. Ook de Nederlandse politie liet zich niet onbetuigd en ging op enkele plaatsen in het land tot aanhouding over."
In het artikel "Roemeense bende vervalst Belgische daklozenkrant (deel 2); illegale straatkrantverkopers opgepakt" wordt gejubeld over het, mijns inziens uiterst beschamend, succes in eigen regio: "Eén Haags Straatnieuwsverkoper wist zelfs de politie te alarmeren waardoor 4 illegaal in Nederland verblijvende Roemenen konden worden gearresteerd. (...) Er is proces-verbaal opgemaakt en de 4 zijn overgedragen aan de Vreemdelingendienst. In Delft is op dezelfde dag een 41-jarige Roemeense vrouw aangehouden terwijl zij de illegale krant probeerde te verkopen." Met haar 3 kinderen "is ook dit viertal overgedragen aan de Vreemdelingendienst." En wat blijkt: de concurrerende verkopers bleken niet in het bezit van geldige verblijfspapieren, dus zijn 8 mensen, waaronder 5 kinderen, (na verlinking) aangehouden, opgesloten en is hen na een aantal dagen "verzocht zich binnen 24 uur uit ons land te verwijderen". Weg concurrentie, leve HS! Geen letter mededogen met deze mensen, die, of HS nu wel of niet het eigen criminaliserende verhaal gelooft, toch in de eerste plaats slachtoffer zijn, wellicht nog méér dan onze "eigen" daklozen!
Het Haagse advocatenkantoor Maassen verzorgt in de personen van Joost Maassen, Annet Laeyendecker en Vincent van der Bom in HS de juridische rubriek "Rech en Onrech". Deze maand voert de rubriek als kop de kreet: "Illegale straatkranten". Ik citeer het eerste deel: "Volgens de Haagse Straathandelsverordening moet men een vergunning hebben voor het op de weg aanbieden van goederen. Die vergunning hebben de Haags Straatnieuwsverkopers niet. De gemeente en de politie van Den Haag maken hier echter geen probleem van en hanteren dan ook een gedoogbeleid ten opzichte van de straatkrantverkopers: Haagse dak- en thuislozen kunnen ongestoord hun krantjes verkopen. Op zich lijkt er dus geen vuiltje aan de lucht. Helaas is niets minder waar. Zoals u in het vorige nummer van Haags Straatnieuws heeft kunnen lezen, wordt ons land (òns land! - ez) momenteel overspoeld met vervalste daklozenkranten afkomstig van een criminele organisatie uit België, die door vaak agressieve en opdringerige verkopers aan de man worden gebracht (die Roemeense horden met bebloede messen tussen de tanden, zijn ze u ook al zo vaak opgevallen? - ez). U zult begrijpen dat dit de Nederlandse daklozenkranten een flinke doorn in het oog is. Niet alleen lopen de daklozen zo inkomsten mis, maar tevens wordt de goede naam van de officiële (officiële?! - ez) straatkranten hierdoor aangetast. Hier moet dus tegen worden opgetreden, maar hoe? Want hoe kun je iemand verbieden iets op de weg te verkopen, wanneer je zelf ook maar onder een gedoogbeleid valt?"
Samengevat: de makers en verkopers van de "illegale straatkranten" doen niets anders dan de makers en verkopers van de SGN-bladen, namelijk een eigen krant maken en die zonder vergunning uitventen. Op zich is het niet vreemd dat "dit de Nederlandse daklozenkranten een flinke doorn in het oog is", maar er is geen enkele grond voor juridische actie. Even slikken en vervolgens een goed product neerzetten waarmee je de concurrentie aankunt, zou je zeggen. Maar nee, HS heeft een andere "oplossing" bedacht.
Uit het hoofdredactioneel stuk van HS maart 1999, onder de tussenkop "Valse voorwendselen": "Kopers zijn zich vaak niet bewust welke straatkrant zij kopen. In het verspreidingsgebied van Haags Straatnieuws mag de koper ervan uitgaan de Haagse daklozenkrant te kopen. Met collega-straatkranten verenigd in de Straatmedia Groep Nederland (SGN) is afgesproken niet in elkaars regio te 'zitten'. De bende vervalsers lapt deze afspraak aan de laars en brengt her en der niet-plaatsnaam gebonden straatkranten aan de man op een manier waarvoor verkopers van 'erkende' daklozenkranten geschorst zouden worden. 'Mensen voelen zich in de maling genomen. Zij zijn in de veronderstelling dat zij Haags Straatnieuws kopen', aldus politiewoordvoerder Van Rijnswou", die niet te beroerd is om uit de doeken te doen hoe de Roemeense concurrentie, zij het via een omweg, doeltreffend ausradiert kan worden. "De vraag wat er precies met verkopers van illegale daklozenkranten moet gebeuren blijkt een hele lastige. Waar zij zich aan schuldig maken, is in feite niet meer dan het venten zonder vergunning, een klein vergrijp waar je gemakkelijk met een proces-verbaal van afkomt. Wanneer de verkopers geen (tijdelijke) verblijfsvergunning kunnen laten zien, worden zij overgedragen aan de Vreemdelingendienst. De politie wil de illegale verkopers 'verkoop onder valse voorwendselen' ten laste leggen, maar heeft daarvoor getuigenverklaringen nodig.
Van Rijnswou: 'Wanneer een koper de indruk heeft Haags Straatnieuws te kopen en er later achter komt een andere krant in handen te hebben, verzoeken wij deze persoon direct contact op te nemen met de politie. Deze kan dan een verklaring opnemen en daarmee 'verkoop onder valse voorwendselen' ten laste leggen, hetgeen zwaarder weegt dan het venten zonder vergunning.'"

Wéét u het nog, SGN en HS die zèlf keer op keer opmerken dat door de mindere kwaliteit en de gedeeltelijke Franstaligheid en zo nog een en ander, de Belgisch/Roemeense straatkrant absoluut niet lijkt op welke Nederlandse straatkrant dan ook?! Politiewoordvoerder Van Rijnswou moet het publiek vragen om "alstublieft" contact op te nemen omdat het publiek zich helemaal niet opgelicht voelt, anders deed het dat toch wel uit zichzelf? Het publiek is gewoon niet te beroerd om een dakloze een paar centen te laten verdienen, ongeacht of die dakloze uit Den Haag, Tietjerkstradeel of Boekarest komt. Net zoals de prullenbak van de kroeg op zaterdagavond vol ligt met ongelezen "Strijdkreten" die wèl betaald zijn, omdat men de inspanningen van de verkopende heilsoldaten waardeert. Het geheel riekt naar een opzetje om de concurrerende straatkrant koste wat het kost aan te kunnen pakken.
Overigens, en dat is nogal een understatement, speelt de politie wel een héle merkwaardige rol: een HS-verkoper is in overtreding wegens venten zonder vergunning, ziet andere mensen een andere krant verkopen en belt de politie, die andere mensen blijken geen ventvergunning te hebben en tegen hen wordt proces-verbaal opgemaakt, terwijl de HS-verkoper zijn overtreding mag voortzetten, na vermoedelijk eerst nog hartelijk bedankt te zijn. Triomf van de resocialisatie! Doodeng: de politie hanteert voor hetzelfde vergrijp 2 verschillende maatstaven. Kennelijk gaat het niet om het feit dàt er gevent wordt, maar om de vraag door wìe dit gebeurt. Als regels in vergelijkbare gevallen wèl voor de ene, maar niet voor de andere partij gelden, dan is dat rechtsongelijkheid. En al helemáál wanneer wellicht ook niet alle verkopers van HS een verblijfsvergunning hebben, zoals RJ. Rueb suggereert in De Fabel van de illegaal (nummer 35, juli/augustus 1999) en zoals Therese M. Flemminks stelt in de Haagsche Courant van 23 september 1999.
Ongegeneerd wordt het HS-artikel besloten met: "Komt u lieden tegen met een 'fout' ogende krant, neemt u dan - mede op verzoek van de politie Haaglanden - s.v.p. meteen contact op met de politie in uw district." Volgt nog een naschrift: "De Centraal Recherche Informatiedienst (CRI) is bezig met een onderzoek naar de mogelijke betrokkenheid van de vervalsers met mensensmokkel. In het belang van het onderzoek worden hierover geen mededelingen verstrekt." Inmiddels zijn we richting twee jaar verder en die mededelingen zijn nog altijd niet gedaan en zullen wel nooit meer komen ook. Maar in nauwe samenwerking met de politie heeft het gif van de criminalisering haar werk gedaan en "komen er overal uit het land berichten binnen over illegale straatkrantverkopers die worden aangehouden" na tips aan de politie door lieden met een, mijns inziens, NSB-mentaliteit.

Het vorenstaande is een vrij summiere samenvatting uit mijn brochure "Daklozenkranten en de illegalenjacht", Gebladerte-reeks nr. 18, te bestellen door overmaking van 6,50 gulden (incl. porto) op giro 95225 t.n.v. Stichting Gebladerte te Leiden. Vermeld duidelijk de titel van de brochure en code G 18. De brochure-tekst is ook integraal te vinden op internetadres www.gebladerte.nl/20053g18.htm
De brochure is een analyse van hoe de onderhavige affaire tot stand heeft kunnen komen en waarom niet ten halve is gekeerd, maar ten hele gedwaald. Reacties van allerlei betrokkenen zijn erin opgenomen, waaronder tamelijk opzienbarende als die van de voorzitter van het Stichtingsbestuur van HS, enkele redactieleden, Herr Hummelmann van de Bossche straatkrant "De Zelfk[r]ant" en Parool-journaliste Mareille Vlaskamp.
In de volgende nummers van Kleintje Muurkrant de huidige stand van zaken. Niet alleen blijkt de situatie her en der nog altijd actueel, ook zal het aan HS verlenen van een "Eervolle vermelding Humanistische Prijs Haaglanden 2000" door het Humanistisch Centrum Haaglanden, worden belicht. Wie ondertekenden de bijbehorende oorkonde? Wist men van deze affaire af? Lees het in het volgende Kleintje!

Dit artikel is verschenen in Kleintje Muurkrant nr 352, 12 januari 2001