Tussen wetenschap en willekeur
Kwakzalverij bestaat sinds de eerste schoft zijn eerste domkop vond, aldus de Franse filosoof Voltaire (1694-1778), en kwakzalverij is een ander woord voor 'alternatieve geneeskunde': er heerst namelijk het idee dat er twee soorten geneeskunde zijn, een reguliere en een alternatieve. Deze misvatting ontstond halverwege de jaren zeventig, ze heeft sindsdien het karakter van een collectieve waan aangenomen en brengt schade toe aan de gezondheid en de portemonnee van zeer velen. Maar zoiets als een alternatieve geneeskunde die aanspraak zou kunnen maken op die omschrijving, bestaat natuurlijk niet. Wij kennen toch ook geen alternatieve scheikunde, natuurkunde of biologie?
Serieus effectiviteitsonderzoek van alternatieve behandelmethoden is slechts mogelijk door het tijdelijk buiten werking stellen van algemeen aanvaarde medische kennis en het accepteren van alternatieve diagnostische classificaties. Omdat wetenschap leidt tot homogene, consistente en systematisch samenhangende kennis, is er geen ruimte voor opvattingen die elkaar wederzijds uitsluiten. De keuze is hier uiteindelijk tussen wetenschap en willekeur. Bestudering van alternatieve geneeswijzen is zinvol en zeker interessant, maar methoden uit de menswetenschappen lijken daarvoor beter geschikt dan die van de medische wetenschap. Natuurlijk moeten wetenschappers beschikken over een 'open mind' en zij mogen, ja behoren zelfs aan veel te twijfelen, maar effectonderzoek van absurde claims gaat een stap te ver. "We should certainly leave our minds open, but not so open that our brains fall out."
Zo af en toe vallen er doden en gewonden bij die 'alternatieve' geneeswijzen. Cees Renckens geeft in zijn recent verschenen boek 'kwakzalvers op kaliloog' een aantal onthutsende voorbeelden met betrekking tot een homeopaat ("waterhandelaar"), een Moermanarts en een macrobioot en komt tot de terechte conclusie dat alternatieve geneeswijzen schadelijk zijn voor de volksgezondheid. De huidige bloei van de alternatieve geneeskunde behoort dan ook voor elk weldenkend mens een punt van grote zorg te zijn. Hij geeft een fraai voorbeeld van hoe je je zou kunnen redden uit een oeverloos debat over dit onderwerp. "Mocht uw opponent de moed nog niet hebben opgegeven en ten slotte komen met het meest misbruikte en steeds foutief vertaalde Shakespeare-citaat aller tijden ('er is meer tussen hemel en aarde', enzovoort, als vertaling van de passage 'There are more things in heaven and earth, Horatio' uit Hamlet), dan bestaat daarop een uitstekend antwoord, afkomstig uit Skepsis-kringen, waar men ook sinds jaar en dag met die loze kreet wordt doodgegooid. Dat antwoord luidt: 'Ja zeker, er is meer tussen hemel en aarde, en dat ongedroomde fenomeen bevindt zich op een hoogte van ongeveer 1,80 meter!' Als uw verbaasde opponent dan niet begrijpend en glazig in uw richting kijkt, sla dan toe. 'Op die hoogte bevindt zich bij normale mensen het verstand. Als u dat nu ook eens probeerde te gebruiken!'" Renckens gaat er in zijn boek stevig tegenaan. Zo schrijft hij dat het mooi is dat het werken met ioniserende straling juridisch tot een voorbehouden handeling is verklaard en dat daarmee chiropractors eindelijk hun gevaarlijke speelgoed is ontnomen. Het verrichten van puncties is eveneens voorbehouden, maar een betreurenswaardige uitzondering is gemaakt voor de Chinese naaldvakken, waardoor met name een aantal fysiotherapeuten nog ongestraft zal doorgaan met dat zinloze oosterse handwerk.
Er bestaan nogal wat zogenoemde alternatieve kringen waarbinnen het 'not-done' is om kritiek te uiten op 'alternatieve' geneeskunde, waaronder homeopathie, macro-biotiek en antroposofie. Cees Renckens werd pas geleden geïnterviewd in het blad 'Kritisch Consumeren' van de Alternatieve Konsumenten Bond. De maand erop kwamen er een heel stel zeurderige ingezonden brieven van lieden die hun abonnement opzegden aangezien er ruimte en aandacht was besteedt aan Renckens kritiek op het 'alternatieve' wereldje. Uit het redactioneel van Kritisch Consumeren van december 2000: "Het artikel 'Hedendaagse kwakzalvers' in de vorige KC heeft heel wat reacties losgemaakt. De telefoon stond niet stil op de AKB en de brieven stroomden binnen. Zelfs zagen enkele leden aanleiding hun lidmaatschap op te zeggen. Algemene teneur was: hoe heeft de AKB zo'n verhaal kunnen opnemen in de KC. Het artikel met Cees Renckens, dat als subtitel had 'confronterende diagnose van alternatieve geneeswijze' is geplaatst om aan te geven dat er in de maatschappij ideeën leven die haaks staan op wat vele mensen (leden) aanvaardbaar achten. Een van de leden die het lidmaatschap opzegde zei: "een vereniging die dit soort mensen aan het woord laat, daar wil ik niet meer bij horen". Wij als AKB vinden dat jammer." Ook een mooie definitie van geneeskunde is "soms genezen, vaak verlichten, altijd troosten" (Ambroise Paré). En nog een fraaie is dat "het ongelukkige van paranormale fenomenen is nu juist dat het enige reproduceerbare eraan is dat zij nooit reproduceerbaar zijn".
(bovenstaande woorden zijn grotendeels opgebouwd uit een aantal letterlijke en bewerkte citaten uit het boek "Kwakzalvers op kaliloog. Alternatieve geneeswijzen onzachtzinnig behandeld", geschreven door vrouwenarts Cees Renckens en is recent uitgegeven door Uitgeverij Prometheus te Amsterdam)
Serieus effectiviteitsonderzoek van alternatieve behandelmethoden is slechts mogelijk door het tijdelijk buiten werking stellen van algemeen aanvaarde medische kennis en het accepteren van alternatieve diagnostische classificaties. Omdat wetenschap leidt tot homogene, consistente en systematisch samenhangende kennis, is er geen ruimte voor opvattingen die elkaar wederzijds uitsluiten. De keuze is hier uiteindelijk tussen wetenschap en willekeur. Bestudering van alternatieve geneeswijzen is zinvol en zeker interessant, maar methoden uit de menswetenschappen lijken daarvoor beter geschikt dan die van de medische wetenschap. Natuurlijk moeten wetenschappers beschikken over een 'open mind' en zij mogen, ja behoren zelfs aan veel te twijfelen, maar effectonderzoek van absurde claims gaat een stap te ver. "We should certainly leave our minds open, but not so open that our brains fall out."
Zo af en toe vallen er doden en gewonden bij die 'alternatieve' geneeswijzen. Cees Renckens geeft in zijn recent verschenen boek 'kwakzalvers op kaliloog' een aantal onthutsende voorbeelden met betrekking tot een homeopaat ("waterhandelaar"), een Moermanarts en een macrobioot en komt tot de terechte conclusie dat alternatieve geneeswijzen schadelijk zijn voor de volksgezondheid. De huidige bloei van de alternatieve geneeskunde behoort dan ook voor elk weldenkend mens een punt van grote zorg te zijn. Hij geeft een fraai voorbeeld van hoe je je zou kunnen redden uit een oeverloos debat over dit onderwerp. "Mocht uw opponent de moed nog niet hebben opgegeven en ten slotte komen met het meest misbruikte en steeds foutief vertaalde Shakespeare-citaat aller tijden ('er is meer tussen hemel en aarde', enzovoort, als vertaling van de passage 'There are more things in heaven and earth, Horatio' uit Hamlet), dan bestaat daarop een uitstekend antwoord, afkomstig uit Skepsis-kringen, waar men ook sinds jaar en dag met die loze kreet wordt doodgegooid. Dat antwoord luidt: 'Ja zeker, er is meer tussen hemel en aarde, en dat ongedroomde fenomeen bevindt zich op een hoogte van ongeveer 1,80 meter!' Als uw verbaasde opponent dan niet begrijpend en glazig in uw richting kijkt, sla dan toe. 'Op die hoogte bevindt zich bij normale mensen het verstand. Als u dat nu ook eens probeerde te gebruiken!'" Renckens gaat er in zijn boek stevig tegenaan. Zo schrijft hij dat het mooi is dat het werken met ioniserende straling juridisch tot een voorbehouden handeling is verklaard en dat daarmee chiropractors eindelijk hun gevaarlijke speelgoed is ontnomen. Het verrichten van puncties is eveneens voorbehouden, maar een betreurenswaardige uitzondering is gemaakt voor de Chinese naaldvakken, waardoor met name een aantal fysiotherapeuten nog ongestraft zal doorgaan met dat zinloze oosterse handwerk.
Er bestaan nogal wat zogenoemde alternatieve kringen waarbinnen het 'not-done' is om kritiek te uiten op 'alternatieve' geneeskunde, waaronder homeopathie, macro-biotiek en antroposofie. Cees Renckens werd pas geleden geïnterviewd in het blad 'Kritisch Consumeren' van de Alternatieve Konsumenten Bond. De maand erop kwamen er een heel stel zeurderige ingezonden brieven van lieden die hun abonnement opzegden aangezien er ruimte en aandacht was besteedt aan Renckens kritiek op het 'alternatieve' wereldje. Uit het redactioneel van Kritisch Consumeren van december 2000: "Het artikel 'Hedendaagse kwakzalvers' in de vorige KC heeft heel wat reacties losgemaakt. De telefoon stond niet stil op de AKB en de brieven stroomden binnen. Zelfs zagen enkele leden aanleiding hun lidmaatschap op te zeggen. Algemene teneur was: hoe heeft de AKB zo'n verhaal kunnen opnemen in de KC. Het artikel met Cees Renckens, dat als subtitel had 'confronterende diagnose van alternatieve geneeswijze' is geplaatst om aan te geven dat er in de maatschappij ideeën leven die haaks staan op wat vele mensen (leden) aanvaardbaar achten. Een van de leden die het lidmaatschap opzegde zei: "een vereniging die dit soort mensen aan het woord laat, daar wil ik niet meer bij horen". Wij als AKB vinden dat jammer." Ook een mooie definitie van geneeskunde is "soms genezen, vaak verlichten, altijd troosten" (Ambroise Paré). En nog een fraaie is dat "het ongelukkige van paranormale fenomenen is nu juist dat het enige reproduceerbare eraan is dat zij nooit reproduceerbaar zijn".
(bovenstaande woorden zijn grotendeels opgebouwd uit een aantal letterlijke en bewerkte citaten uit het boek "Kwakzalvers op kaliloog. Alternatieve geneeswijzen onzachtzinnig behandeld", geschreven door vrouwenarts Cees Renckens en is recent uitgegeven door Uitgeverij Prometheus te Amsterdam)
Dit artikel is verschenen in Kleintje Muurkrant nr 352, 12 januari 2001
