Oorlog vereist "kwaliteit"

De meeste tegenstanders van de oorlog tegen Irak schreeuwden het een jaar geleden al van de daken. Irak had geen massavernietigingswapens en er waren ook geen programma's om die te ontwikkelen. Het Irakese leger was na de eerste golfoorlog onder leiding van het Unscom team van de Verenigde Naties zo goed als volledig ontwapend.

door Marco

Oorlogshitsers Bush en Blair staan inmiddels onder grote druk om toe te geven dat zij er naast zaten. De roep om een onderzoek naar de kwaliteit van de inlichtingen en de politieke verwerking ervan is inmiddels door Bush en Blair positief beantwoord. In Nederland pleiten de SP en GroenLinks voor een onderzoek naar de rol van 'de eigen' inlichtingendiensten en de manier waarop de regering Balkenende met de informatie is omgegaan. De vraag is of een dergelijk onderzoek ons iets zal leren over de reden waarom we ten oorlog trokken of dat we te maken hebben met de zoveelste afleidingsmanoeuvre.
In Groot-Brittannië woedde de afgelopen maanden een enorme politieke storm over het inlichtingenrapport waarmee de regering Blair vorig jaar een oorlog tegen Irak rechtvaardigde en de manier waarop de omroeporganisatie BBC daarover heeft bericht. Het rapport bleek al voordat er een kruisraket was geschoten vol met onzin te staan. Zo stelde het rapport ten onrechte dat Saddam uranium had proberen te kopen in het Afrikaanse Niger. Daarbij kwam nog eens dat een wezenlijk deel van het rapport bleek te zijn gekopieerd uit van een studentenscriptie dat door een inlichtingen officier was gevonden op het internet. Eén bewering bleek voor de tegenstanders van de oorlog echter moeilijker te weerleggen: de claim dat Saddam in staat was binnen 45 minuten massavernietigingswapens in te zetten. Het was met name deze claim die Blair de parlementaire steun bezorgde die hij nodig had om zijn oorlog te kunnen beginnen. De BBC journalist Gilligan had op 29 mei 2003 de moed de '45 minuten claim' tijdens een radio-uitzending in twijfel te trekken. Hij werd daarop publiekelijk genadeloos aangevallen door Blair en zijn persstaf. Dat enkele kranten hun twijfels uitspraken was tot daar aan toe, maar de BBC? Nee, dat kon gewoonweg niet. De Britse wapenexpert Dr. Kelly, degene die Gilligan's vermoeden min of meer had bevestigd, pleegde zelfmoord na in de Britse media te zijn ontmaskerd als bron van het verhaal. Blair, die door velen verantwoordelijk werd gehouden voor het tot zelfmoord drijven van Kelly, gelaste daarop en onder grote publieke druk een onafhankelijk onderzoek naar het uitlekken van Kelly's naam en zijn dood.
Tot veler verbazing werd de regering Blair eind januari door onderzoeksrechter Hutton van alle blaam gezuiverd. De schuld werd in de schoenen geschoven van de BBC. Gilligan zou slechte journalistiek hebben bedreven en zijn chefs zouden hem ten onrechte de hand boven het hoofd hebben gehouden. Twee BBC chefs traden af en ook Gilligan nam ontslag. Zoals gezegd wekte het vonnis van Hutton alom verbazing en dat is niet vreemd. Nota bene één dag voor het vonnis van Hutton gaf de bron van het verhaal dat Saddam binnen 45 minuten chemische en biologische wapens kon inzetten publiekelijk toe dat dit hoogstwaarschijnlijk helemaal niet waar was (1). Saillant detail, de bron van het verhaal bleek het 'Iraqi National Accord in Exile' te zijn, de coalitie van Irakese 'oppositiegroepen' die de afgelopen tien jaar door de Amerikaanse geheime dienst met honderden miljoenen dollars is gesponsord (2).
Ook in de VS groeide geleidelijk aan de onvrede met het niet vinden van de massavernietigingswapens. Dat er niets gevonden wordt zou eigenlijk ook in de VS niemand hoeven te verbazen. Vorig jaar al schreeuwde de Amerikaanse ex- wapeninspecteur Scott Ritter van de daken dat Irak geen chemische en biologische wapens (meer) bezat. Ritter kon het weten; hij maakte immers van 1991 tot 1998 deel uit van de Unscom, het VN orgaan dat het (succesvolle) ontwapeningsproces van Irak na de eerste golfoorlog begeleide. Als klap op de vuurpijl trad vorige week David Kay af. Kay was tot dan voorzitter van de Iraq Survey Group (ISG), die vorig jaar de opdracht had gekregen om de Irakese massavernietigingswapens op te sporen. Voor een Senaat-onderzoekscomité wond Kay er geen doekjes om. "We were wrong, we were all wrong" zei hij en verklaarde dat Irak geen massavernietigingswapens had gehad. Het is een nogal merkwaardige ommezwaai van iemand die in oktober vorig jaar nog aangaf er alle vertrouwen in te hebben dat zijn zoektocht het door de regering Bush gewenste resultaat zou opleveren (3). Het lijkt er echter op dat Kay inmiddels ook begrijpt dat hij voor de gek is gehouden en, nu het nog kan, zijn vege lijf probeert te redden.
Volgens een andere Amerikaan, David Albright, ook al een VN wapeninspecteur, was overigens al in mei, nog maar 1 maand na de verovering van Bagdad, al lang en breed duidelijk dat Irak geen chemische of biologische wapens bezat (4).

De hardnekkige leugen
Terwijl het toch ook voor Bush en Blair duidelijk moet zijn geweest dat de waarheid hun leugens spoedig zou inhalen, bleef men hardnekkig volhouden dat het een kwestie van tijd was voordat de wapens gevonden zouden worden. In dezelfde meimaand dat men al met zekerheid wist dat er geen massavernietigingswapens waren, kwam Minister van Buitenlandse Zaken Colin Powell zelfs met de mededeling dat de lang gezochte chemische wapens waren gevonden. Men had een aantal vrachtwagens ontdekt waarin mobiele laboratoria waren verscholen. In de laboratoria, waarmee Irak jarenlang de VN inspecteurs zou hebben misleid, zouden biologische wapens zijn vervaardigd (5). Het verhaal was gebaseerd op een oud verhaal dat in 2002 al door de toenmalige Amerikaanse bevelhebber Richard Myers was toegelicht. Hij zei: ''Voor de meeste van de werkzaamheden is weinig ruimte nodig. Het kan al op een heel klein oppervlak. (...)". Om zijn theorie te staven, toonde Myers toen een schema. Daarop waren vier trucks te zien. E_n ervan zou zijn uitgerust met water en elektriciteit en in elke volgende zou een andere fase van de produktie van biologische wapens worden uitgevoerd. Myers liet ook een foto zien van een Iraakse vrachtwagen die volgens hem was voorzien van een strooi-installatie op de motorkap (6).
Het blijkt om een uit een Amerikaanse dikke duim gezogen verhaal te gaan en Powell was hier een jaar later natuurlijk al lang en breed van op de hoogte.
Ook na mei werd door de 'coalitietroepen' met enige regelmaat bericht dat men "waarschijnlijk chemische of biologische wapens had gevonden". Zo werden oktober vorig jaar in de provincie As Samawah een tiental verroeste granaten gevonden. Meteen werd breeduit in de pers het vermoeden uitgesproken dat de granaten een chemische of biologische lading zouden hebben. Enkele maanden later, in januari, kwamen de coalitietroepen met een soortgelijk verhaal. Dit keer zouden Deense soldaten enkele tientallen "verdachte" granaten hebben gevonden met waarschijnlijk een chemische of biologische lading. Telkens weer bleek er achteraf niets van dergelijke verhalen te kloppen.

De kwaliteit van inlichtingen
Ondertussen gelooft vrijwel niemand meer dat er ooit massavernietigingswapens zullen worden gevonden. Ook het al vanaf vorig jaar april rondgebazuinde verhaal dat Irak haar chemische en biologische wapens naar Syrië zou hebben gebracht wordt, behalve door kringen rond de oorlogshitsers zelf, door niemand serieus genomen. De doorzichtige manier waarop Bush zijn verhaal probeert te verdraaien, door het in plaats van over massavernietigingswapens opeens over "aan massavernietigingswapens gerelateerde programma's" te hebben, wakkerde de achterdocht verder aan. Aldus groeide geleidelijk aan de roep om een onderzoek naar wat er nu wel of niet waar is van de belangrijkste reden waarom we volgens Bush en Blair tegen Irak ten strijde moesten trekken.
Bush heeft nu een onderzoek toegezegd. Niet van harte, want met de presidentsverkiezingen komend najaar in het vooruitzicht, zit Bush in een lastig parket. Daar heeft hij echter iets op gevonden. Het door hem verordonneerde onderzoek richt zich niet alleen op de kwaliteit van de inlichtingen in aanloop naar de oorlog tegen Irak, maar ook op "hiaten" in het inlichtingenwerk met betrekking tot "schurkenstaten" zoals Iran en Noord Korea en "staatloze groepen" zoals terroristen. Door de opdracht van het onderzoek op te rekken kunnen de uitkomsten ervan onmogelijk voor de verkiezingen bekend zijn. Handige jongen die Bush... Met de aankondiging van Bush kon ook Blair niet meer om het instellen van een eigen onderzoek heen. Eén dag na Bush, en dat is zeker niet toevallig, kondigde Blair een eigen onderzoek aan naar "de kwaliteit van de inlichtingen van de inlichtingendiensten en die conclusies die zij daaruit trokken". De Britse oppositiepartijen wilden aanvankelijk het onderzoek op hun beurt weer uitbreiden naar de wijze waarop de regering met deze conclusies is omgegaan. De Conservatieve partij is daar inmiddels al weer op teruggekomen.
Nu Bush en Blair hebben toegeven aan de roep voor een onderzoek naar de "rechtvaardigheid" van de oorlog, zullen waarschijnlijk ook de andere pro-oorlogsregeringen onder grote politiek druk komen te staan hetzelfde te doen.

Straks ook in Nederland?
In eigen land hebben de SP en GroenLinks de Nederlandse regering inmiddels gevraagd ook een dergelijk onderzoek uit te voeren. GroenLinks stelde eind januari dat Nederland politieke steun gaf aan de oorlog tegen Irak op basis van "de verkregen Amerikaanse inlichtingen en de analyses van de Algemene Inlichtingen en VeiligheidsDienst (AIVD) en Militaire Inlichtingen en VeiligheidsDienst (MIVD) over de aanwezigheid van massavernietigingswapens in Irak". GroenLinks pleit daarom voor "een onafhankelijk onderzoek naar de wijze waarop de Nederlandse diensten hun informatie vergaard en geanalyseerd hebben[7]". De SP-fractie wil "een parlementair onderzoek naar de informatievoorziening zoals die verliep in aanloop naar de oorlog tegen Irak" en stelt ook al dat "De Nederlandse steun aan de oorlog vooral was gebaseerd op Britse en Amerikaanse rapporten" en zegt verder dat de "hamvraag [van een dergelijk onderzoek] moet worden of de Nederlandse regering het waarheidsgehalte van de aangedragen informatie wel juist heeft ingeschat toen zij haar steun uitsprak en de Kamer informeerde [8]".
GroenLinks en de SP doen daardoor vrolijk mee aan het internationaal gespeelde "zoek de ideale zondebok" spel. Het belangrijkste probleem met onderzoeken zoals bepleit door "verontruste parlementairen" wereldwijd is dat het suggereert dat de slechte kwaliteit van de informatie, de natuurlijk anders o-zo-oprechte politici op het verkeerde been hebben gezet, waardoor zij onnodig de oorlog aan Irak hebben verklaard. Wanneer de verschillende onderzoeken tot de voor de hand liggende conclusie leiden dat de inlichtingendiensten hebben gefaald, zal dat waarschijnlijk resulteren in de nodige ontslagen, aanpassing van informatieverwerkingsprocedures en mogelijk tot het nog verder opvoeren van de aan de veiligheidsdiensten ter beschikking staande budgetten. Daar schieten we dus niets mee op!
In werkelijkheid zijn de bepleite onderzoeken naar de kwaliteit van de inlichtingen en de wijze waarop veiligheidsdiensten en politici deze hebben gewogen niets anders dan de zoveelste afleidingsmanoeuvre. Waar het om gaat is dat de aanval op Irak en de daaropvolgende massamoord [9] op haar bevolking (hoe dan ook) onrechtvaardig was. Of Irak nu wel of niet massavernietigingswapens had doet er niet toe, want waarom zou Irak geen massavernietigingswapens mogen hebben en de landen waardoor het afgelopen maart werd aanvallen wel?
Natuurlijk, het is vermakelijk om Bush, Blair en andere regeringsleiders te zien kronkelen in hun eigen leugens, maar laten we niet de illusie hebben dat de onderzoeken de waarheid dienen. E_n waarheid is in ieder geval dat politici ons weer eens hebben laten zien waar ze het beste in zijn: liegen, bedriegen en mensen tegen elkaar op zetten. Maar er is hoop. Soms even snel als de dikwijls flagrante leugens door politici, militairen en andere zogenaamde "experts" waren uitgesproken, werden ze door een steeds mondiger wordende wereldbevolking weerlegd. Op 15 februari 2003 kwamen op een dag maar liefst 10 miljoen mensen op straat om te protesteren tegen de toen aanstaande oorlog. Meer dan ooit is de wereldbevolking zich bewust van de economische en machtspolitieke redenen achter oorlog en andere door kapitalistische politiek veroorzaakte ellende, en dat is winst!

Het is alleen daarom al van groot belang ons uit te spreken en te verzetten tegen alle afleidingsmanoeuvres en andere parlementaire rookgordijnen die de parlementaire poppenkast voor ons opvoert. We laten onze herwonnen mondigheid en woede niet kanaliseren of verstommen. Een rechtvaardige en vreedzame wereld kan verbeterde inlichtingendiensten en verbeterde regeringen namelijk beiden missen als kiespijn...

Marco is betrokken bij Eurodusnie, Postbus 2228, 2301 CE, Leiden (www.eurodusnie.nl)

noten:
(1) Iraqi who gave MI6 45-minute claim says it was untrue, www.guardian.co.uk/Iraq/Story/0,2763,1131991,00.html
(2) Iraq's major political groupings, middleeastreference.org.uk/iraqiopposition.html
(3) Statement by David Kay on the interim progress report on the activities of the Iraq Survey Group (ISG) October 2, 2003, www.cia.gov/cia/public_affairs/speeches/2003/david_kay_10022003.html
(4) WMD: How it went wrong, www.guardian.co.uk/Iraq/Story/0,2763,1136508,00.html
(5) Pentagon claims proof found of chemical weapons in Iraq, www.abc.net.au/am/content/2003/s849746.htm
(6) Irak blijft bij weigering VN-inspecties, www.parool.nl/1031980876786.html
(7) GroenLinks wil onderzoek werk veiligheidsdiensten Irak, www.groenlinks.nl/partij/2dekamer/nieuws/4002166.html
(8) SP wil parlementair onderzoek informatievoorziening rond Irak-oorlog, www.sp.nl/db/nieuws/kamernieuwspage.html/1774
(9) Alleen al tienduizend burgers stierven in 2003 in Irak als gevolg van gevechten, www.iraqbodycount.net
(10) Irak en de wereld van de wapenhandel, door Martin Broek, www.antenna.nl/amokmar/art/2003_1.html

Dit artikel is verschenen in Kleintje Muurkrant nr 388, 19 februari 2004