Levensverhaal?

Een vriend van mij is op twee januari in ballingschap dood gegaan. Hij was een vluchteling van zo ongeveer 60 jaar oud.
Je zou zeggen een van de duizenden, of miljoenen die overal verspreid zijn, dus niks bijzonders?
Maar toch is dat voor mij anders. Bekend is voor iedereen, en dat is al bijna een cliché, dat er achter elke vluchteling een verhaal ligt.
Is dat zo? En heeft nog steeds iemand enige interesse in deze verhalen? Of erger, heeft iemand nog interesse voor de mensen die voor deze verhalen staan?
Ik ben bang van niet, niet omdat het heel belangrijk is voor vluchtelingen om mensen te hebben die interesse in hen hebben, maar meer in het kader van menselijke relaties en de betekenis van het leven, en hoe verschillend deze levens kunnen zijn. En ook hoe onverschillig mensen zijn geworden.
Hij kwam uit een politiek bewuste familie en hij was de oudste zoon, en daardoor had hij het sterke gevoel dat hij voor anderen moest zorgen. Hij schreef gedichten en was heel goed in literatuur, een klein manneke en heel levendig.
Toen zijn broer werd opgepakt voor de eerste keer kreeg hij ook klappen van de geheime dienst maar verder ging het toch wel redelijk. Hij was zelf niet zo actief in de politiek, maar dat was niet genoeg om te los komen van mishandeling en martelingen.
Toen voor de tweede keer zijn broer (die wel goed actief was) werd opgepakt, moest hij ook de bak in (alleen omdat hij de broer van de verdachte was), en deze keer krijgt zoveel marteling en klappen op zijn hoofd dat hij zijn verstand verloor. Hij werd gek en dat blijft voor de rest van zijn leven zo.
Als je denkt dat hij nu tenminste vrij was van marteling, zit je helemaal fout. Toen zijn andere broers ook actiever werden is zijn leven veranderd in een losgebarsten hel. Met iedere huiszoeking moest hij ook mee voor verhoor en het oude verhaal ging door, meer klappen en meer martelingen. Anderen konden weglopen of ergens anders onderduiken, maar hij kon dat niet en daardoor was het iedere keer raak.
Eerst geloofden ze niet dat hij een mentaal probleem had, toen vonden ze dat hij een makkelijke prooi was en een makkelijke bron voor informatie kon zijn. Soms martelden ze hem ook gewoon voor hun lol.
Voor hem was het resultaat hetzelfde, iedere keer meer martelingen en meer waanzin, en dat duurde meer dan 15 jaar.
Hij was een wrak, en omdat iedereen in zijn familie al dood was of het land moest ontvluchten had hij niemand meer in zijn omgeving.
In 1985 moest hij weg en dat werd voor hem geregeld. Zelf kon hij niet met een paspoort gewoon het land verlaten en moest illegaal wegvluchten, lopend in de zomerhitte van de woestijn, gedurende meer dan anderhalve dag.
Toch overleeft hij dat en later, om een lang verhaal kort te maken, komt hij na een half jaar in Europa bij een van de restanten van zijn familie.
Maar dat was al te laat en hij was zo diep in de waanzin dat niks hem meer kon helpen. Iedereen in uniform was iemand die hem wil martelen en iedere vraag van hem was een verhoor.
Na een paar jaar belandde hij in een inrichting en krijgt hij een zogenaamde therapie in een taal dat hij niet kon verstaan. Zo ging het al deze jaren tot aan zijn dood.
Geen heldenverhaal en ook geen avontuur, nee, alleen een bitter en oneerlijk levensverhaal, een verhaal van het ongelofelijke verschil tussen waarden en problemen in de levens van mensen.
Het ergste is dat sommigen langzamerhand geloven dat hun leven meer waard is dan dat van anderen en die zijn ook niet zover weg van jou, veel dichterbij dan je denkt, kijk maar goed naar je omgeving.
Ik moet nog zeggen dat hij over al deze martelingen nooit iets vertelde en als je weet hoe vaak hij werd gemarteld en hoe hard, dan pas weet je hoe knap heeft hij dat gedaan.
Ik moest dit even kwijt, ik ben hem dat zeker schuldig. Misschien is het voor hem beter zo, eindelijk los van de martelingen.

Dit artikel is verschenen in Kleintje Muurkrant nr 364, 1 februari 2002