Buren van vroeger

Wat is er met de Duitsers loos? Ik bedoel niet met Kohl en trawanten maar met de Heinzen van de straat? Waar zijn de talkshows en voetbalelftallen vol Rudy's? Heeft John Wayne nog wel 'n Keuls accent? De Finse tv zond de film 'Männer' van Doris Dörrie uit en mijn wereld staat op z'n kop.

Zoals alle buitenland is ook het Duitse hier ver weg. Op de kabel-tv kun je uitheemse zenders ontvangen maar zulks alleen in Helsinki en tegen 'n half maandinkomen. Ik doe het dan ook met drie nationale kanalen, de kortegolf-radio en 'Newsweek' in de plaatselijke bieb. Op tv bleef het Duitse aanbod jarenlang beperkt tot wekelijkse afleveringen van 'Derrick'. Voor de meeste Finnen is Duitsland daarom wat 'Derrick' is. de hoofdstad van het land is München, waar iedereen twee Mercedessen rijdt, de straten schoon zijn en boeven worden gevangen door boerenslimme opa's.

Van de soms moeilijke verhouding tussen de Duitsers en de rest van Europa is men zich hier nauwelijks bewust. De vijand heet hier Rusland. Dat is altijd zo geweest, ook toen men nog onder de knoet van Zweden leefde. Mensen met 'n andere huidskleur heb je hier amper zodat Fins racisme zich richt op al wat slavisch is of lijkt. De meerderheid wacht hier nog steeds op 'n Russische aanval en bezetting. Ik oogst ongeloof wanneer ik Rusland met Duitsland vergelijk en stel dat 'n oorlogsinspanning van Berlijn een factor tien effectiever dan die van het Kremlin zou blijken te zijn. Finnen zouden verplicht 'Augustus 1914' van Solzjenitsjin moeten lezen.

Hoe moeilijk ligt het tussen Duitsland en mij? In de zestiger jaren reed mijn vader me naar Winterswijk, wees op de heuvels in de verte en zei: 'Daar ligt Moffrika'. Het zinnetje was noch bedreigend noch uitnodigend, eerder bevreemdend. Het duurde nog jaren voordat we de geheimzinnige glooiingen gingen verkennen. Ook in de zeventiger jaren wekte Duitsland meer bevreemding dan angst bij mij. Ik droeg lang haar, keek naar Barend Servet en rookte stuff en daarvan vond je drie kilometer voorbij Winterswijk niets terug. Daar moest je letterlijk 'n moord plegen om je politieke eisen op de voorpagina te krijgen.

Weer een decennium nadien vond mijn vader in mij een gesprekspartner over zijn oorlogsverleden. Hij hoefde voor mij de held niet meer te spelen. De man was even oud als ik nu toen de Tweede Wereldoorlog Friesland bereikte, had dus bewust de eerste, de Grote, meegemaakt waarin heel de natie op de hand van Duitsland was geweest. De Friezen voelden zich twintig jaar later zo mogelijk nog meer verwant aan met name de Oostfriese Nazi's. In een wereld die ophield bij de straathoek, zonder betrouwbare informatie, wist mijn vader toch genoeg om af en toe 'nee' te zeggen. Bevrijd voelde hij zich in '45 vooral van Friesland: daarna is hij vaker in Duitsland geweest als terug in Leeuwarden.

De Bondsrepubliek die in 1989 de DDR opvrat, was in mijn ogen geen wezenlijk andere dan die van de Berufsverbote en Strauss. Terwijl samenlevingen als de Franse of Nederlandse langzaam maar zeker 'verkleurden', bleef de Duitse blank. Immigranten verdwenen er in de Kohlenpott, verslaafden naar Amsterdam en homo's in de massa. Tien jaar later sta ik versteld. Bayern München strekt als smeltkroes zelfs Ajax tot voorbeeld, Schröder spreekt vloeiend en ongevraagd Engels en Carrell heeft het in populariteit afgelegd tegen de roze humor van Dörrie. Zal ik me abonneren op Der Spiegel?

Joop Finland

Dit artikel is verschenen in Kleintje Muurkrant nr 341, 11 februari 2000