geheimagenten benaderen krakers
Dat het de AIVD, of een andere inlichtingendienst, alleen om achtergrondinformatie zou gaan is een behoorlijk naïeve gedachte. Daar heeft de dienst geen agenten of informanten voor nodig. Het is dan ook niet aan te raden om, als je niet in de positie wilt komen waarin je namen en feiten gaat noemen, op een verzoek tot het praten met een inlichtingendienst in te gaan.
door Onderzoekbureau Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten
Enkele weken geleden is in Arnhem een kraker, we noemen hem hieronder Peter, benaderd door een medewerker van de Regionale Inlichtingendienst (RID) van het korps Gelderland-Midden. Ook in zijn geval zei de inlichtingendienstmedewerker -hij noemde zich Erik- dat het om achtergrondinformatie over kraken zou gaan. De Arnhemse kraker wist meteen al dat het daar natuurlijk niet alleen om ging en had überhaupt geen trek om met de RID of AIVD in zee te gaan. Hij stapte naar ons toe en had daarna, bij het treinstation in Elst, nog een gesprek met "Erik". Een woordelijk verslag kun je vinden in actieblad "Activist 024" van eind november 2004. Hieronder een verkorte versie.
Peter werd, bij de ontruiming van een net gekraakt pand samen met vijf anderen, aangehouden op maandag 18 oktober jongstleden. In een verhoorkamer vertelde RID-er Erik dat "we" geïnteresseerd waren in de achtergronden van het kraken. Hij vroeg of Peter zin had daar eens over van gedachten te wisselen. "Ze" zo zegt Erik - benaderen voor allerlei verschillende dingen mensen, zoals voetbalwedstrijden, drugstransporten en ook de kraak- of actiebeweging. Het zal ook wel eens kunnen dat hij het met Peter over terrorisme gaat hebben. Het zal er niet om gaan namen te noemen of mensen te verlinken. Erik vertelt dat dit soort benaderingen vaker en door het hele land plaatsvinden en dat het 9 van de 10 keer fout gaat. Daarom moet Peter tegen anderen zijn mond houden over hun gesprek. Voor de gesprekken die Peter met Erik zal gaan voeren zal hij geld krijgen alsook een onkostenvergoeding. Erik maakt een vervolgafspraak met Peter voor woensdagavond 20 oktober. Erik blijkt die avond de zaak niet helemaal te vertrouwen: hij heeft een oordopje in en een telefoonmicrofoon om. Blijkbaar luisteren anderen mee. Het heeft er ook veel van weg dat er in de buurt andere politiemensen (in burger) zijn. Hieronder kun je wat flarden uit het gesprek, dat volgt, lezen.
Erik: "Het is zoals ik al tegen je zei, weet je wel. Het is fijn als je ons het een en ander kan vertellen en dan gaat het niet zozeer om dat je namen noemt, maar het gaat inderdaad om de ideologie: wat vinden mensen; wat jouw kant van kraken is; wat de achtergrond is van krakers; ideeën van mensen."
Peter: "Ja goed, ik heb geen zin om mensen te gaan verlinken."
Erik: "Ik wil gewoon eens een keer een discussie over een en ander, weet je wel, op langere termijn. Ik vind het positief dat je je aan je afspraak gehouden hebt en dat je gekomen bent. Maar hoe lang kraak je al, hoe lang eh zit je al gekraakt? Kom je uit de buurt van Arnhem?"
Peter: "Maar nou gaan we het over mij persoonlijk hebben."
Erik: "Nee, nee, nee".
Peter: "Ja, ik kom uit de buurt van Arnhem."
Erik: "Hoe ben je in de kraakbeweging terecht gekomen dan?"
Ook Peter wil wel eens weten met wie hij te maken heeft. Dat komt er nog niet zo heel makkelijk uit.
Peter: "Maar wat is jouw positie binnen de politie zeg maar?"
Erik: "Ehhh"
Peter: "Ben je zelf politieagent? Loop je op straat?"
Met veel tussenvragen door Peter komt er het volgende verhaal van RID-er Erik: "Nee, ik doe, ik verzamel informatie, zodat je een beeld krijgt. Ik hoop dat je niet het idee krijgt dat ik van je verlang: "he wie doet dat of wie doet dat". Je moet gewoon vermijden - dat heb ik zelf ook gehad - om een heleboel dingen over één kam te scheren, weet je wel. Krakers die zijn allemaal links en allemaal tuig en dierenactivisten en die zijn vegetarisch en veganisten. Dat beeld moet gewoon veranderen. Dat is niet alleen voor krakers zo maar ook voor moslims, hé, van: "elke moslim is een terrorist". Dat is natuurlijk de allergrootste flauwekul, die er bestaat. Alleen als er een is die dat niet vindt, maar negen andere zeggen dat is wel zo - "alle moslims zijn terroristen" - dan is het voor die ene natuurlijk heel moeilijk om stand te houden. En daarom is het juist belangrijk. Daarom is het belangrijk dat we praten, zodat er bij de politie een beter beeld ontstaat over krakers. Ik begrijp het wel dat kraken, kunstenaars enzo. Maar er bestaat een verkeerd beeld bij veel politieagenten. Dat gebeurt wel veel nu in Arnhem. Daar op de Koningsweg enzo. Ik moet je wat vragen: als je vragen hebt over mij, over wat voor werk ik doe. Ik werk niet voor de AIVD. Ik werk in de regio Arnhem. Maar ik ken jou ook verder helemaal niet. Ik kan ook niet zeggen waarom ik jou gekozen heb en waarom niet iemand anders. Ik weet helemaal niets over jou. Toch? Alleen je naam. Kijk het had dus net zo goed iemand anders kunnen zijn. Daar ben ik heel eerlijk in. Ja, ik vind het allang, ik ben blij dat je een afspraak wilde maken en dat je er bent en dat je zegt van ja brand maar los. En dat contact moet natuurlijk een beetje groeien, hè. Ik kan niet van je verwachten dat jij zegt van nu zal ik je eens vertellen wat ik allemaal heb gedaan. En dat hoeft ook helemaal niet, maar ik hoop dat er nog een keer een discussie ontstaat of dat we over wat anders kunnen praten; dat vind ik allang mooi. Het zou fijn zijn als ik kan vragen: "Kom je naar Elst?". Want het heeft geen zin om over de Steenstraat te lopen. Dat is voor jou niet handig en voor mij ook niet. Als we ergens afspreken in het vervolg, dan eh zal het wel weer buiten Arnhem zijn. Dat is voor jezelf ook wel belangrijk, dat je dat in de gaten houdt hè. Dat je dan terugkomt en dat iemand zegt ik zag je met een gozer lopen, waarvoor was dat? D'r wordt wel heel veel besproken, denk ik, onderling. Je haalde maandag al aan over zo'n benadering van de AIVD. De AIVD heeft een heel andere manier van werken. Die zouden hier nooit in het openbaar met jou gaan lopen."
Dan komen de vragen van Erik aan Peter
"De ontruiming van vier van die pandjes aan de Sonsbeeksingel dat was toch gelijk vrijdag, die dag daarna? Wat vond je ervan?" "Wat vind je er dan van wat het kabinet zei, dat krakers gekenmerkt worden door links activisme? Klopt dat?" "Hoe worden spullen (bed, tafel) verzameld dan? Is dat als je gewoon een keer wat hoort? Of wordt dat ter plekke geregeld?" "Heb je zelf enig idee hoe lang je dat nou zo wilt blijven doen?. Denk je er niet over na om anti-kraak te gaan zitten?" "Is het zo dat je iedereen kent enzo? Is het een vaste club? Dat pand in Elst ken je dat? Ben je daar wel eens geweest? Dat gaat heel makkelijk? Bij mensen langs gaan?"
Peter antwoordt maar ten dele. Erik wil vervolgens eens kijken of hij beet heeft: "Hoe vind je dit nou, zo'n gesprek? Ik weet niet hoe jij er tegenover staat, maar in een volgend gesprek komen we misschien met meer gerichte dingen. Pak je zo de trein weer terug dan? Kun je volgende week weer? Zelfde tijd?" "Weet je wat we afspreken: volgende week, zelfde tijd. Dan lopen we weer een stukje en als je denkt: "ik heb erover nagedacht en vind het niks". Maar je moet het misschien ook even de kans geven. Want je vindt dat ik hele rare vragen stel. Dat ik naar de bekende weg vraag. Maar dat is niet zo. We zoeken heel erg de weg. En jij kunt daar echt een bijdrage aan leveren."
Vervolgens duwt hij Peter 30 euro in zijn hand "voor de trein". Z'n telefoonnummer wil hij echter niet geven: Erik belt Peter wel, liever niet andersom. Als hij Peter een paar dagen later belt, zegt deze geen behoefte te hebben aan een volgend gesprek.
Bij de RID Gelderland-Midden werken ruim dertien mensen. Hoofd van de dienst is de heer Regterschot. Deze legde, in juni van dit jaar, in een commissie van de gemeenteraad van Wageningen nog (een beetje) uit wat zijn dienst zoal doet. "We zijn geen spionnen, maar infiltreren wel", aldus Regterschot. Om niet al te hoog gestemde verwachtingen te scheppen, verduidelijkte hij wel dat het grootste deel van het werk bestaat uit informatiewinning (luisteren, observeren, praten en dossiers aanleggen) aan de hand van openbare bronnen. Gekscherend, ook wel de KKK ofwel de KnipselKrantKlub genoemd. Iedere RID verricht werkzaamheden voor de AIVD en ten aanzien van de openbare orde in de eigen regio. Erik doet het voorkomen dat hij Peter niet benadert in het kader van zijn AIVD-werkzaamheden. Het zou slechts gaan om achtergrond informatie voor het eigen openbare orde-werk van de politie.
Het verleden leert echter dat door de RID benaderde actievoerders vroeg of laat (ook) voor de AIVD komen te werken. Om achtergrond informatie blijkt het op de langere duur ook niet te gaan. Al snel zal men ook heel concrete actie- en persoonsinformatie willen hebben. Als ze alleen achtergrond informatie zouden willen dan kunnen ze zich ook beperken tot de algemene manieren van informatievergaring, die gehanteerd worden, zoals het raadplegen van open bronnen (kranten, bladen, boeken, internet), het deelnemen aan mailinglists, het zelf aanwezig zijn bij acties en het raadplegen van de eigen politiesystemen en interviewen van collega's. Juist voor de concrete gegevens heeft men informanten en agenten nodig. Met "informant" wordt bedoeld: iemand die incidenteel informatie levert en al op een informatiepositie zit. "Agenten" infiltreren langdurig en worden gestuurd door de "runner" van een inlichtingendienst. De RID Gelderland-Midden houdt zich in zijn openbare orde-werk -naar eigen zeggen- bezig met "voetbalgeweld, spanningen in de multiculturele samenleving, links en rechts activisme en ondersteuning van politieoptreden bij openbare orde verstoringen."
We raden je aan om, als je ook eens benaderd wordt, contact met ons op te nemen. We kunnen dan samen bespreken hoe een en ander aan te pakken. Je kunt het contact met RID of AIVD best nog even open houden (je denkt over hun verzoek even na), maar -zonder ruggesteun- op een gespreksuitnodiging ingaan raden we af. Ook als je wel op zo'n uitnodiging bent ingegaan en al enige (of geruime) tijd met ze praat, dan roepen we je op contact met ons op te nemen. We kunnen dan in overleg bekijken, hoe die contacten af te bouwen. In ons boek "Operatie Homerus, spioneren voor de BVD" (Uitgeverij Papieren Tijger, Breda, ISBN 90-6728-100-X) vind je een reconstructie van een langdurige infiltratie in buitenparlementair links. Ook de verhalen van eerder bekend geworden BVD-agenten komen in het boek aan bod. Wil je meer informatie of juist je eigen verhaal kwijt, dan kun je contact met ons opnemen: Onderzoekbureau Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (OBIV), Postbus 1501, 6501 BM Nijmegen
Dit artikel is verschenen in Kleintje Muurkrant nr 398, 17 december 2004
