Het Oekraïense volk heeft niets te kiezen...

Wat er momenteel in Oekraïne gebeurt is typerend voor het beeld van de situatie na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie in 1991: het Westen expandeert haar 'vrije' markteconomie en 'democratische verworvenheden'. En de lokale 'oligarchen'en bureaucraten proberen hun machtspositie vast te houden.

Door Vadim Donetsky/INSUDOK

Het is dan ook geen wonder dat de VS en Europa hun 'favoriete' kandidaat hebben in de politieke machtsstrijd in Oekraïne en dat die kandidaat ruimhartig gesteund wordt. Joesjtsjenko heet de verlosser. Behalve geld uit het Westen blijven de media ook hun rol spelen als propagandamachine voor de zogenaamde Oekraïense oppositie, de pro-westerse elite van Joesjtsjenko. Op maandag 6 december bijvoorbeeld zond het NCRV-programma 'Netwerk' een 15 minuten durende reclamespot uit voor de Joesjtsjenko-clan, dat het Oekraïense volk gaat uitleveren aan de westerse productiebedrijven die voortdurend op zoek zijn naar nog-lagere-lonen-landen. Correspondent Peter d'Hamecourt mag in vrijwel ieder programma van de publieke omroepen reclame voor Joesjtsjenko komen maken en zijn in Kiev demonstrerende aanhang neerzetten als de 'ware helden van de democratie'. Aanhangers van Janoekovitsj zijn vooral 'provocateurs' die uit zijn op de onderdrukking van iedere vorm van oppositie. En zo worden er door de Nederlandse media nog meer ongenuanceerde propagandisten voor Joesjtsjenko ten tonele gevoerd. In hetzelfde 'Netwerk' mocht D66-prominent Hanneke Gelderblom, die namens de OVSE in Oekraïne was geweest, er op maandag 22 november blijk van komen geven dat ze helemaal niets over het land, de bevolking en de politieke situatie weet, maar wel overtuigd was van het gelijk van Joesjtsjenko en zijn aanhang. De volgende avond was Thijs Berman aan de beurt in 2Vandaag en op vrijdag was diezelfde Berman bij Barend en Van Dorp op RTL-4. Op de website van de PvdA heeft Berman zijn eigen pagina, waar hij wordt voorgesteld in het Europarlement voor de PvdA lid te zijn van de commissies Landbouw en Regionale ontwikkeling en zich bezighoudt met de situatie in de Oekraïne, met media en met persvrijheid. Zijn interpretatie van de situatie in Oekraïne is een ongenuanceerd pleidooi voor de vrije markteconomie en de toekomstige uitbuiting van de Oekraïense bevolking. Tot eind 2003 was Berman journalist en sinds juni 2004 lid van het Europarlement waar hij als PvdA-apostel voor de vrije markteconomie zijn plaats heeft gevonden. Zo wordt de politieke strijd in Oekraïne een oorlog: een propaganda-oorlog, waar de gedegenereerde verworvenheden van het 'democratische' westen dat de mensenrechten 'respecteert' onderdeel zijn van de televisieprogramma's die als 'opinieprogramma' te boek staan, maar in werkelijkheid slechts één opinie hebben: wat het westen doet is altijd goed...

'de gasprinses'
Buitenlandse steun voor de Oekraïense oppositie komt, het zal niemand verbazen, vooral uit de VS. Het National Democratic Institute (van de Democratische Partij van Kerry en Clinton), het International Republican Institute (van de Republikeinen onder aanvoering van George W. zelf), USAid (van het ministerie van Buitenlandse Zaken) en de zogenaamde niet-gouvernementele organisatie Freedom House doneerden samen al meer dan 14 miljoen dollar om 'het spontane volksverzet' in Kiev te organiseren. De Westerse kandidaat Joesjtsjenko krijgt ook de financiële en organisatorische steun van de multimiljardair George Soros. Die investeerde al 8 miljoen dollar in Joesjtsjenko.
Verder wordt de verkiezingscampagne van Joesjtsjenko gefinancierd door rijke Oekraïense zakenlieden, zoals Petr Porosjenko, de eigenaar van het televisiestation Kanaal 5. Porosjenko is weer een vriendje van Julia Timosjenko. Timosjenko is naast Viktor Joesjtsjenko een van de leidende figuren van de Oekraïense oppositie, zij wordt ook wel 'mooie Julia' of 'de roofbarones' of 'de gasprinses' genoemd, en zij laat zich niet onbetuigd wat het doen van radicale uitspraken betreft die het conflict alleen maar verscherpen. Nadat leiders uit het oosten van Oekraïne in antwoord op de demonstraties en eisen van de oppositie hadden gedreigd met eisen voor autonomie in hun regio, gaf Timosjenko een ultimatum uit namens het 'Comité voor Nationale Redding', waarin zij het ontslag eiste van de bestuurders in Oost-Oekraïne, van de algemeen procureur van Oekraïne, en de berechting van de gouverneurs van de provincies Charkov, Donetsk en Lugansk, die met autonomie gedreigd hadden. Ten overstaan van de duizenden demonstranten in Kiev dreigde Timosjenko ook met het beperken van de bewegingsvrijheid van president Koetsjma en met de blokkade van luchthavens, spoorwegen en autowegen. Timosjenko heeft macht gekregen na een relatie met de vroegere gouverneur van de regio Dnepropetrovsk, Pavel Lazarenko, die tot haar grote vreugde later Oekraïense premier werd en haar het beheer over veel vroegere staatsbedrijven gaf en het alleenrecht op de import van gas uit Rusland. Timosjenko kreeg de controle over 20% van het Bruto Nationaal Product van Oekraïne, werd directeur van de "Verenigde Energiesystemen van Oekraïne". Vervolgens werd zij Minister van Energie en vice-premier, totdat zij door Koetsjma werd ontslagen. Daarna vormde zij met Lazarenko een politieke coalitie tegen Koetsjma. Gedurende haar hele actieve leven is de loopbaan van Timosjenko omgeven geweest met schandalen, verhalen over fraude en corruptie, maar steeds ontsprong zij de juridische dans. Haar vroegere maatje Lazarenko kwam evenwel in de gevangenis in San Francisco terecht, veroordeeld wegens grootschalige witwasoperaties van zwart geld, waaronder 72 miljoen dollar rechtstreeks afkomstig van... Julia Timosjenko.
Het dagblad 'De Telegraaf' meldde op 7 december dat "Een van de populairste politici van Oekraïne, Joelia Timosjenko, wordt gezocht door Interpol." Het bericht werd klakkeloos overgenomen door een zich 'Links Nederlands' noemende Internetnieuwsgroep, die zich daarmee onsterfelijk belachelijk maakte. 'Links Nederlands' neemt klakkeloos de berichten over van 'Rechts Nederlands'? Timosjenko bleek niet op de Interpollijst te staan, maar er juist stilletjes van te zijn verdwenen. Moskou zou haar op de lijst hebben geplaatst wegens fraude, in de vorm van omkoping van hoge Russische militairen. Eerder had in mei 2002 het Oekraïense gerechtshof de zaken tegen Timosjenko al geseponeerd. In die zaken was zij beschuldigd van het smokkelen van 100.000 dollar in haar handbagage, waarmee ze werd aangehouden op de Moskouse luchthaven Vnoekovo in 1995. Daar komt het omkopingsverhaal vandaan. Verder was zij beschuldigd van illegale gasimporten (smokkel dus) in 2001 en het betalen van smeergeld aan Pavel Lazarenko (zie boven). Interpol kan weten dat de plaatsing van Timosjenko op welke opsporingslijst dan ook geen consequenties heeft, omdat de Oekraïense Grondwet het verbiedt een ingezetene van dat land uit te leveren aan een ander land.

Oligarchen uit het oosten
Eigenlijk heeft het Oekraïense volk op 26 december niets te kiezen. Want ook de 'kandidaat van Rusland' Viktor Janoekovtisj heeft zo zijn eigen agenda. Janoekovitsj wordt ook gesteund door een kleine elite van oligarchen, maar dan uit de oostelijke delen van het land. Hun rijkdom is vooral te danken aan privatisering van de industriële productie in het oosten van Oekraïne, het Donbas-gebied. Zij hebben, evenals hun tegenstanders bij de oppositie, enorme fortuinen vergaard door criminele, onwettelijke malversaties. Onder de aanhang van Janoekovitsj in het oosten van Oekraïne bestaat een gerechtvaardigde angst voor grootschalige werkloosheid wanneer Joesjtsjenko's neoliberale politieke ideeën werkelijkheid worden in het land. Joesjtsjenko is in het oosten van zijn land, en met name in het sterk geïndustrialiseerde Donbas-gebied, uiterst impopulair, wat hij te danken heeft aan het feit dat er tijdens de korte periode dat hij premier was, in 1999-2000, een aantal onrendabele mijnen werd gesloten. Ex-mijnwerkers verloren hun banen en nieuwe banen waren er niet. In die periode was het gemiddeld salaris van een mijnwerker in Oost-Oekraïne 290 Hryvna (circa 45 euro), nu zijn de salarissen verdubbeld, iets waar Janoekovitsj dankbaar voor wordt aangekeken. In Oost-Oekraïne wordt veel informatie gegeven over wat er gebeurde met de zware industrie en mijnbouw in de vroegere DDR en Polen, waar honderdduizenden banen verloren gingen. Bovendien vreest de grote Russische minderheid in Oekraïne allerlei vormen van discriminatie wanneer de nationalistische oppositie aan de macht zou komen. Repressieve maatregelen tegen Russen zijn vooral bekend uit de Baltische republieken Estland, Letland en Litouwen. Oekraïense Russen vrezen eenzelfde lot.

Van wereldmacht naar...
De gebeurtenissen in Oekraïne verlopen volgens een scenario dat ook al zichtbaar werd in Servië en Georgië. De Georgische president Saakasjvili verleende hand- en spandiensten aan zijn Amerikaanse broodheren door in een televisietoespraak, die werd uitgezonden op het Oekraïense Kanaal 5, de in Oekraïne 'voor democratie strijdende krachten' een hart onder de riem te steken. Hij verzweeg evenwel dat in zijn eigen land de kritiek op zijn beleid toeneemt en dat steeds meer inwoners van Georgië de 'nieuwe democratie' nu een verslechtering noemen in vergelijking met de 'milde dictatuur' onder Sjevardnadze.
Door de Amerikaanse bemoeienissen met achtereenvolgens de verkiezingen in Azerbeidzjan, Georgië en nu in Oekraïne, alsmede de stationering van Amerikaanse troepen in de voormalige Sovjetrepublieken in Centraal-Azië voelt Moskou zich steeds verder onder druk gezet. Poetin streeft nu naar een hechtere band tussen de voormalige Sovjetrepublieken Rusland, Wit-Rusland, Kazakstan en Oekraïne. Een verandering van de politieke koers in Kiev zou door dat streven een dikke streep halen, waarna een nieuw hoofdstuk kan worden toegevoegd aan de degeneratie van Rusland, van wereldmacht naar tweederangs land in een bijrol. De reactie van Moskou is onvoorspelbaar, maar al wel is een toename van de internationale spanningen voelbaar en de mogelijkheid van verdergaande conflicten moet niet worden uitgesloten. Een pro-westerse koers in Oekraïne zal olie op het vuur zijn van de Amerikaanse geopolitieke ambities. En in Moskou neemt de vrees toe dat Rusland wel eens het volgende doel van die ambities zou kunnen zijn...

Veel meer over de situatie in Oekraïne is te lezen op de website www.insudok.nl

Dit artikel is verschenen in Kleintje Muurkrant nr 398, 17 december 2004