het socialistisch beginsel

Naar aanleiding van een artikel van SP-senator Ronald van Raak in 'Spanning' (informatie- en opinieblad voor actieve SP-leden) van mei schreef Ron Blom (lid Offensief en lid van de SP in Utrecht) onderstaande reactie. Omdat dit een debat is waar meer socialisten in geïnteresseerd zijn nemen wij hieronder zijn bijdrage ook in 't Kleintje op.

door Ron Blom

Met interesse heb ik in de Spanning van mei het artikel "De nieuwe veren van de PvdA" van Ronald van Raak gelezen. Zijn beoordeling van het nieuwe sociaal-liberale conceptbeginselprogramma van de sociaal-democraten van de PvdA kan ik in grote lijnen onderschrijven. Waar ik echter moeite mee heb: zijn algemene beoordeling van de PvdA als een linkse partij, en zijn lofzang op het SP beginselprogramma 'Heel de Mens' als zich positief onderscheidend van het conceptbeginselprogramma van de PvdA. Deze kwestie sluit aan op het door Jan Marijnissen in de Volkskrant van 26 juni gelanceerde idee van een schaduwkabinet van PvdA, GroenLinks en SP.

karakter van de PvdA
Ronald van Raak constateert dat er 'nog' weinig reden is voor een opgaan van SP, GroenLinks en PvdA in een nieuwe middenpartij, zoals PvdA-leider Wouter Bos voorstelt. Dat woordje 'nog' is tamelijk verontrustend. Het zich in een rap tempo naar rechts ontwikkelen van de internationale sociaal-democratie onder uiteenlopende begrippen als 'De Derde Weg', 'New Labour', 'sociaal-liberaal' is een logische consequentie van het historische failliet van de politieke stroming die ook wel bekend staat als reformisme. Onder de actuele sociaal-economische omstandigheden van een recessie en van bezuinigingen is het duidelijk dat er binnen het huidige kapitalistische systeem weinig tot geen ruimte meer is voor hervormingen in de zin van verbeteringen. Als daarnaast elke referentie naar een alternatief maatschappelijk systeem, een socialistische orde verlaten wordt, dan is het logisch dat ook theoretisch, in de zin van een beginselprogramma een volledige aanpassing plaatsvindt aan de bestaande kapitalistische orde.

Toch houdt Van Raak de mogelijkheid open van een coalitievorming met de PvdA. Dit leidt tot verwarrend proza: enerzijds wordt de PvdA een spagaathouding toebedacht tussen sociaal en liberaal, anderzijds roept Van Raak Bos op om te strijden voor een 'sociaal Nederland'. Dit sluit naadloos aan op het voorstel van Jan Marijnissen van een schaduwkabinet bestaande uit PvdA, GroenLinks en SP. Echter zolang de PvdA in de oppositiebankjes zit zal ze de spagaathouding met graagte volhouden. Nu ageren tegen het kabinetsbeleid en even geen verantwoordelijkheid dragen voor de afbraak van de verzorgingsstaat zal een aanzuigwerking hebben op velen bij de volgende verkiezingen. Ook de SP zou bij onvoldoende afstand houden van de sociaal-democraten wel eens het slachtoffer kunnen worden van de zoektocht naar een zogenaamde nuttige linkse stem bij de komende Kamerverkiezingen. Er is dan ook geen enkele reden om de PvdA-leiding als een samenwerkingspartner van ons en van links te beschouwen. Bovendien zal zij toch eerst naar het CDA, D66 en de VVD kijken.

Wat zijn socialistische beginselen?
De SP streeft naar een socialistisch alternatief voor het liberale 'Brutopia'. Zij baseert zich daarbij op het beginselprogramma 'Heel de Mens'. Menselijke waardigheid, gelijkwaardigheid en solidariteit vormen de kernbegrippen. Dit zijn echter subjectieve begrippen, waar menig CDA of VVD politicus zich eveneens in kan vinden. Opvallend is echter de afwezigheid in zowel 'Heel de Mens' als in het nieuwe PvdA beginselprogramma van één van de hoekstenen van het socialistische beginselprogramma: de socialisering van de belangrijkste productiemiddelen. Zowel in het oude SP programma Handvest 2000 als in het uit 1979 stammende PvdA-programma wordt dit nog bepleit. Het beginselprogramma is belangrijk, maar is niet het enige op grond waarvan je het karakter van een socialistische partij kunt aflezen. Andere kenmerken zijn bijvoorbeeld de actiepraktijk en de worteling in die lagen van de bevolking die het meest te winnen hebben bij een radicale verandering van de maatschappij. Hier ligt dan ook nog steeds het belangrijkste verschil tussen de SP en bijvoorbeeld de PvdA.

Dit artikel is verschenen in Kleintje Muurkrant nr 394, 27 augustus 2004