Nederlands derde geheime dienst

Minister Remkes wil de vorig jaar opgerichte Nationale Sigint Organisatie (NSO) verzelfstandigen. De NSO is opgericht door de AIVD en MIVD voor het afluisteren van satellietverkeer. Tussen de twee inlichtingendiensten is daarvoor in oktober 2003 een convenant gesloten. De NSO zou onderdeel blijven van de MIVD maar informatie verzamelen ten behoeve van beide diensten. In de brief aan de Tweede Kamer schrijft Remkes over de NSO dat "het de bedoeling [is] op termijn deze dienst te verzelfstandigen". Voor het oprichten van een derde geheime dienst is een wijziging van de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten (WIV 2002) noodzakelijk. De minister wil de NSO "daartoe als derde dienst naast AIVD en MIVD opnemen in de WIV 2002". Het gaat volgens Remkes om "een grote en complexe wijziging" van de WIV 2002. De bevoegdheden op het gebied van afluisteren door de diensten gaan namelijk ook verruimd worden: "de bepalingen en bevoegdheden van WIV 2002 met betrekking tot verbindingsinlichtingen [zullen] kritisch tegen het licht [..] worden gehouden". Verwacht wordt dat dit wetsvoorstel eind van dit jaar aan de ministerraad kan worden aangeboden. Nederland heeft twee schotels in Zoutkamp (Noord-Groningen) voor het onderscheppen van satellietcommunicatie. De opgevangen informatie wordt geanalyseerd door het Strategisch Verbindingsinlichtingen Centrum (SVIC) op de marinebasis Kattenburg in Amsterdam. Het Satelliet Grondstation in Zoutkamp richt zich op internationale telefoongesprekken die lopen via de commerciële Intelsat satellieten. De NSO gaat nieuwe schotelantennes bouwen in Zoutkamp. Uit de aangevraagde bouwvergunning blijkt dat in de periode 2003-2005 drie grote en drie kleine schotelantennes worden bijgebouwd. Bovendien heeft defensie onderzoek laten doen naar de maximale capaciteit van het terrein waaruit blijkt dat in Zoutkamp plaatsing mogelijk is van maximaal 14 schotelantennes van 11 meter en 8 van 3 meter. De NSO streeft ernaar dit maximale aantal te gaan benutten. In het convenant tussen de AIVD en de MIVD staat dat de NSO de volgende technische ondersteuning gaat geven:

a. Ondersteuning met ongerichte interceptie van satellietverkeer
b. Ondersteuning met search-activiteiten gericht op satellietverkeer
c. Ondersteuning met gerichte interceptie van satellietverkeer

Tegelijkertijd krijgt de AIVD nieuwe en ruime bevoegdheden om gebruik te maken van data-mining. Ten behoeve van "het zo vroeg mogelijk identificeren van de voorbereiding van mogelijke terroristische acties en de daders daarvan" wil minister Remkes de AIVD de mogelijkheid geven om "nieuwe vormen van geautomatiseerde data-analyse" toe te passen. De inlichtingendienst mag daarvoor "zoeken aan de hand van profielen en het opsporen van bepaalde patronen met behulp van data-mining". De AIVD moet daarvoor "grote bestanden met persoonsgegevens van niet-verdachte personen (doorzoeken)". "De wet zal dan ook op dit punt meer armslag moeten bieden", aldus de minister. Hij vermeldt niet in welke bestanden de AIVD gaat zoeken. Te denken valt aan verkeersgegevens telecommunicatie en bestanden van de IND en gemeenten. Om het zoeken te vergemakkelijken wil de minister de AIVD toegang tot de bestanden geven "in de vorm van het verlenen [van] rechtstreekse toegang tot bestanden". De minister wil ook dat de AIVD minder vaak om toestemming hoeft te vragen bij de toepassing van bijzondere opsporingsmiddelen. "Zonder afbreuk te doen aan de noodzakelijke afweging die aan elke inzet vooraf dient te gaan, kunnen door een stroomlijning van de procedures onnodige belemmeringen weggenomen worden." Voor de inzet van agenten van de dienst moet nu elke drie maanden verlenging worden aangevraagd. "Het verlengen van de periode dat de toestemming geldig is zou dan ook een aanzienlijke besparing van de administratieve belasting betekenen".

Een vergelijkbaar voorstel in de VS om databases van overheid en bedrijven te doorzoeken op basis van profielen leidde daar tot veel ophef en verzet. Het Total Information Awareness project onder leiding van John Poindexter veranderde later van naam in Terrorism Information Awareness project. In september 2003 zette het Amerikaanse Congres de financiering stop.

de brief van minister Remkes is te vinden op www.bof.nl/docs/KST78653.pdf en de convenant tussen MIVD/AIVD inzake technische ondersteuning bij satellietinterceptie op www.bof.nl/docs/SC61508.pdf

Dit artikel is verschenen in Kleintje Muurkrant nr 394, 27 augustus 2004