Uncle samsam

Voor onze cijferaars: de maandelijkse oplage van wereldtijdschrift samsam bedraagt 500.000 exemplaren plus twee in braille (Handboek voor de Pers 2000). Als één nummer 24 pagina's telt en twee pagina's branden samen vier seconden, hoe lang duurt dan het verbranden van het januari 2003-nummer?

door Eric Zwitser

Politiek incorrect als ik ben mag ik graag eens een boek verbranden, terwijl ook het affakkelen van allerlei bladen doorgaans mijn hartelijke instemming heeft. Wie zich afvraagt waarom deze warme gevoelens zich inmiddels ook tot wereldtijdschrift samsam uitstrekken kan het best eerst even de hiernaast in "Het bedrijfsleven e.o." afgedrukte correspondentie lezen. (Nog één keer voor al die mopperaars over kleine lettertjes: meer, véél meer worteltjes eten! Indien daarvoor te belazerd: even vergroten op de fotokopieerder!)

De tenenkrommende taalfout waarmee zij de alinea opent daargelaten, heeft samsam-hoofdredacteur Liesbeth Schouten volledig gelijk als zij schrijft: "Uw meent dat in het hele nummer de Verenigde Staten slechts éénmaal voorkomt. Dat is onjuist. (...)"
En toch, van ons tweeën is het Schouten die zich de ogen uit de kop moet schamen. Ik citeer het "redactioneel" waaraan zij zo kordaat refereert integraal, zodat iedereen zelf kan lezen wat voor stortvloed aan informatie over de rol van de Verenigde Staten van Amerika met betrekking tot Afghanistan de redactie van samsam uitstort over alle kinderen van tien tot veertien jaar die via hun scholen dit blad gratis ontvangen: "Kinderen in Afghanistan hebben alleen maar oorlog gekend. Eerst tegen Rusland. Daarna raakten de Afghaanse krijgsheren onderling slaags. In 1995 verdreven de Taliban-strijders de krijgsheren. Toen kwam de aanslag van 11 september 2001 in New York. Osama bin Laden en zijn Al Qaeda strijders in Afghanistan kregen de schuld. Daarom bombardeerden de Amerikanen en Engelsen het land. In november 2001 werd het Taliban-bewind verdreven. Om de slachtoffers te helpen en het land weer op te bouwen heeft Nederland het afgelopen jaar 100 miljoen euro gegeven." Punt. Uit. Basta. Info op. Valt nog slechts op te merken dat het feitelijk zelfs om een hóófdredactioneel gaat, want het "redactioneel" van negen (hele!) zinnen komt via een spreekwolkje uit de mond van een daarbij afgedrukte foto van de schalks onder een geopende burqa uitpiepende Liesbeth Schouten.
Het is een gotspe dat de samsam-hoofdredacteur durft te stellen dat, bij een op vrijwel A4-formaat uitgevoerd Afghanistan-themanummer van 24 pagina's, deze ene zin: "Daarom bombardeerden de Amerikanen en Engelsen het land." samen met de door mij eerder wèl gesignaleerde zin: "Ieder gezin krijgt twee zakken tarwe uit de VS.", als voldoende kan worden aangemerkt voor een Afghanistan-themanummer. En ik heb best opgepikt dat het volledig thema luidt: "Afghanistan na de oorlog", maar hebben we het op onze scholen voortaan dan ook alleen nog maar over "Nederland na de oorlog" en niet meer over waardoor die oorlog ontstond en wie de aanstichters van de ellende waren?
Is het soms de bedoeling dat ten behoeve van door onszelf en onze bentgenoten gevoerde oorlogen samsam hetzelfde soort politieke debieltjes kweekt als waaruit kennelijk de redactie van dat blad bestaat? Handig voor politici als Bush, Blair en Balkenende, maar laat het blad dan niet pretenderen jongeren op eerlijke wijze bewust te maken van de situatie in de wereld en de noden in het arme deel daarvan!

Goede oude tijd
Het colofon van samsam vermeldt: "Gratis voor scholen en kinderen van 10 tot 14 jaar." In haar brief heeft Liesbeth Schouten het echter over een uitgave "ten behoeve van kinderen in Nederland in de leeftijd van 9-13 jaar." Daarbij "verwachten wij dat de leerkracht met behulp van onze docentenhandleiding de benodigde achtergrondinformatie geeft, voordat de leerlingen aan het lezen beginnen."
Mijn zoon Liam is heel duidelijk op dit punt: die achtergrondinformatie werd niet gegeven, noch vooraf, noch achteraf. Verder heb ik er geen idee van wat er al dan niet aan info op de door Schouten gememoreerde website wordt verstrekt en voor Liam geldt hetzelfde. De enkele keren dat er op zijn basisschool een computer tot zijn beschikking stond (verleden tijd, want na de vakantie gaat hij naar de middelbare school) was het beslist niet de bedoeling dat hij die gebruikte om vrijelijk over het internet te surfen en bleef de samsam-website dus onbereikbaar voor hem. En zelf behoor ik tot die mensen waartegen op het ogenblik wetgeving wordt voorbereid omdat zij het wagen nog altijd geen internet-aansluiting te hebben. Lang, lang geleden, Liesbeth (opa vertelt), in de tijd dat in Nederland armeluiskindertjes als ik op blote voeten naar en van school kreupelden en dolgelukkig waren met de af en toe door de bovenmeester verstrekte spekvetdoordrenkte homp oud genadebrood (kortom, de "goede" oude tijd die onder Balkenende weerkeert en waarvoor redacties als die van samsam ijverig aan de slag zijn een gedegen basis te leggen), in die goede oude tijd dus rekenden sociaal georiënteerde redacties het tot hun taak de lezenden gewoon via hun bladen zo rechtstreeks en volledig mogelijk te informeren, zonder dat die lezenden voor niet eenzijdige, beperkte en geschiedvervalsende informatie van niet bij dat blad betrokken derden of zelfs van een geheel ander medium afhankelijk waren.

Dommigheid
Wat betreft het door de samsam-hoofdredacteur als uitsmijter van haar brief onder sub 4) gestelde merk ik slechts op dat als zelfs een elfjarige in staat is om vlot in te zien dat zo'n "Mijnenspel" eenvoudig niet kàn, Liesbeth Schouten en haar redactie zich niet kunnen verschuilen achter het niet hebben ontvangen van nog andere klachten daarover. En ik ging en ga er geen ogenblik vanuit dat de redactie van samsam de "intentie (zou) hebben om slachtoffers van oorlogen of invaliden uit te lachen", integendeel zelfs, ik denk dat "slechts" sprake is van volstrekt onbewuste dommigheid. Wanneer die dommigheid echter resulteert in iets als het onderhavig "Mijnenspel", afgedrukt in een de mentaliteit vormend in enorme oplage onder 9 tot 13 en/of 10 tot 14-jarigen verspreid blad, dient dat onverbloemd aan de kaak gesteld te worden. In mijn brief refereerde ik dan ook minder aan "politieke correctheid" dan aan normaal gangbaar basisfatsoen.
Lezing van de overmatig arrogante reactie van de hoofdredacteur van samsam, die vooral uitstraalt "Wat zijn wij toch goed bezig", doet mij het ergste vrezen. Want als Schouten en haar medewerkenden van fatsoenlijk goede wil zijn, dan had ik toch ook wel een reactie gekregen op wat ik aangaande de strip op de achterzijde van samsam opmerkte? Maar daarover geen woord, die pijnlijke kritiek wordt volledig doodgezwegen. Hoe zouden de Nederlandse media niet tekeergaan wanneer in een islamitisch land een "opvoedkundige" strip zou verschijnen over Nederland met daarin een "Sporthal Vaticaan" en wij net zo akelig gestigmatiseerd en clichématig weergegeven als in de samsamstrip gebeurt met die rare types uit Verweghistan? Na wat rondvragen in mijn omgeving is mij duidelijk geworden dat ook andere ouders, net als ikzelf dat deed, altijd blind hebben aangenomen dat samsam wel snor zit. Maar na deze Afghanistan-special, zeker ook gezien de reactie van de hoofdredacteur, vraag ik mij af of we daar met z'n allen niet wat te makkelijk over hebben gedacht en of we het "wereldtijdschrift" niet eens met een wat kritischer blik moeten gaan beschouwen.

Overige reacties
Van meer nabije zijde valt die kritische blik niet te verwachten. Algemeen directeur Donner van het Koninklijk Instituut voor de Tropen, uitgever van samsam, reageerde geheel niet op een aan hem gezonden brief. Wie wel reageerde bij brief d.d. 1 juli 2003 was Hoofd Publieksvoorlichting S. Termeer van het Ministerie van Buitenlandse Zaken: "Op verzoek van de minister van Buitenlandse Zaken reageer ik, namens hem, op uw brief van 20 juni 2003. Het project Samsam bestaat uit een magazine. een docentenhandleiding en een website, en is bedoeld voor kinderen in de leeftijd van 9 tot 13 jaar. Samsam valt onder de verantwoordelijkheid van de minister voor Ontwikkelingssamenwerking. Het doel is om kinderen nieuwsgierig te maken naar allerlei facetten van het leven van kinderen in ontwikkelingslanden, inzicht te bieden in de specifieke problematiek van ontwikkelingslanden en de kennis van internationale samenwerking te vergroten. De wijze van presenteren en communiceren is afgestemd op de doelgroep. Het ministerie ondersteunt dit project al tientallen jaren en is heel tevreden over het product. Ieder jaar wordt een lezersonderzoek gedaan, waarin zowel de inhoudelijke waardering als de vormgeving worden getoetst. Op basis van de resultaten wordt Samsam regelmatig bijgesteld. Voor een meer gedetailleerde reactie op uw brief verwijs ik naar de brief d.d. 30 juni 2003 van mevrouw L. Schouten, hoofdredacteur van Samsam."

(met dank aan Liam, die het intro bedacht)

Dit artikel is verschenen in Kleintje Muurkrant nr 382, 29 augustus 2003