Was Juliana dement?

Het begrip "regeren over de dood" door een vorst heeft een nieuwe dimensie gekregen met de aanstelling door Juliana van een vrouwelijke Remonstrantse dominee, de Rotterdamse hoogleraar ds. Welmet Hudig-Semeijns de Vries van Doesburgh, als degene die haar uitvaartdienst zal leiden. Niet alleen liggen de tijden van Oldenbarnevelt en Maurits nu definitief achter ons; "Eindelijk laat de Koninklijke Familie haar vrijzinnige gezicht zien", juicht de vrijzinnig Protestantse ds. Cossee van de kerk te Baarn die de oude vorstin tot 2000 placht te bezoeken. Helaas, lag het maar zo simpel; ondanks haar conservatieve, materialistische en zelfs militaristische familie slaat de getergde, gebroken maar ondanks alles spirituele Juliana, na haar dood, nog eenmaal terug. Het was misschien ontroerend om ZKH Prins Bernhard voor de camera's te horen verklaren over het geheugenverlies van zijn echtgenote. "Het geheugen, kun je zeggen, is nul en soms herkent ze mensen niet en de familie". Voor mensen die uit familie of omgeving hetzelfde ziektebeeld kennen, zal sprake zijn van een groot medegevoel met deze echtgenoot, vader en grootvader. Des te moeilijker is het enige vragen te stellen bij de aandoening en het ziektebeeld van onze geliefde vorstin, zoals we die uit de media hebben leren kennen. Allereerst was er de verklaring die de RVD namens haar verspreidde in 1999, waarin werd aangekondigd dat de koningin-moeder niet meer in het openbaar zou verschijnen. Een explicatie als de door Dick Passchier, tv-commentator, bij haar abdicatie in 1980 van haar opgevangen verzuchting dat ze "moeite had alles te onthouden" en blij was van de job af te zijn, zou ons ervan moeten overtuigen dat de reden dat Juliana niet meer in de openbaarheid trad of uit de publiciteit werd gehouden inderdaad haar geheugenverlies en aanstaande dementie was. Juliana, die volgens alle geïnterviewde ministers zo hoogintelligent en ontwikkeld was en over een geweldig geheugen beschikte. De oude koningin zichtbaar zien aftakelen voor de camera, moest het volk met recht onthouden worden. Daar zal iedereen zich in kunnen vinden.
Echter, de verhalen van de mensen van de Protestantse gemeente te Baarn vertellen een heel ander verhaal. Het verhaal van een oude vrouw die eerst op de fiets, later met ander vervoer, trouw iedere zondag de kerkdiensten volgde, tot het jaar 2000! Een vrouw die kortgeleden nog een laatste keer een kerkdienst bezocht om afscheid te nemen. Een vrouw die volgens Banketbakkersvrouw Ragnery uit Hilversum "enkele jaren geleden" nog op een "soort scootmobiel" in de bossen werd aangetroffen. Iedereen die iets weet van het ziektebeeld van dementen, zeker professionele hulpverleners, begrijpen dat een demente oude vrouw nooit met een 'scootmobiel' de bossen in kan gaan. Dan is er het laatste tv-interview, samen met Prins Bernhard, door Maartje van Weegen uit 1987, waarin Juliana Bernhard een vraag stelt die door hem niet beantwoord werd: "Waarom ben je eigenlijk in godsnaam met me getrouwd?". Een vraag die door Bernhard-biografen Wim Klinkenberg en J.G. Kikkert werd beantwoord met "om politieke redenen". Het valt vanuit het perspectief van de regering en het Koninklijk Huis alleszins te begrijpen dat men dit soort vraagstelling van Juliana in het openbaar ten koste van alles wilde vermijden. Tenslotte is er het verhaal van de mensen uit haar staf dat vertelt hoe Juliana (twee weken voor haar dood!) met een busje door de bossen rond Soestdijk wilde rijden om afscheid te nemen van de door haar zo geliefde natuur. Niet bepaald het gedrag van de demente bejaarde die we kennen.
Dit alles bevestigt de informatie van een journalist van een groot landelijk dagblad met goede connecties aan het hof, dat Juliana helemaal niet dement was, maar dat ze een psychische aandoening had waarbij ze manifest grove taal bezigde en geen rem meer toonde op wat ze zei. Dat plaatst het afschermen van de oude koningin van de buitenwereld door haar omgeving in een geheel ander licht. Juliana, enig kind in een bombastische, archaïsche schijnwereld die ze haatte, werd door een man verleid met politieke motieven, die haar op alle manieren heeft bedrogen. Haar spirituele, internationalistische opvattingen, die de wereld en de mensheid als één en ondeelbaar zien, werden door haar "Bilderberg"-echtgenoot als gevaarlijk beschouwd. Letterlijk gevaarlijk voor zijn nieuwe rol na de oorlog als makelaar voor de Internationale wapenhandel! Samen met de regering èn haar twee oudste dochters (!) wist PB Juliana op de knieën te krijgen en de vertrouwelingen van Juliana van het hof te verwijderen. Juliana werd gedwongen de gifbeker volledig leeg te drinken. De arme vrouw is vervolgens door een enorme crisis gegaan, waaruit ze geschonden, zo niet verwoest is tevoorschijn gekomen.
De als gevolg van het ITT-schandaal in de VS aan het daglicht getreden Lockheed-affaire, waarbij Prins Bernhard van Amerikaanse bedrijven miljoenen dollars bleek te hebben geïncasseerd, heeft haar wederom in een zeer lastig parket doen geraken. Natuurlijk was het een schitterend moment van "payback" geweest om haar echtgenoot terug te betalen voor alles wat hij haar had aangedaan. Zo niet de prachtige, principiële Juliana. Het bleef tenslotte de man van haar kinderen. Door met aftreden te dreigen wist ze strafvervolging van PB af te wenden, alvorens de handschoen in de ring te gooien ten gunste van haar dochter, die haar al in 1956 had zullen opvolgen, als ze in het Hofconflict niet door de knie_n was gegaan.
Dat ze na alle ellende in haar levensavond moeilijk in de omgang was geworden, niet meer "toonbaar" was vanwege haar lak aan alle conventies, valt alleen maar te billijken. Mijn grootmoeder, die ook 94 is geworden, had hetzelfde in haar levensavond. Dat ze in haar laatste jaren, het protocol, de regels, de leugens, de poppenkast, het keurslijf helemáál aan haar laars lapte, doet mijn bewondering voor haar alleen nog maar groeien. Haar woorden voor het Amerikaanse Congres in 1952 blijven een aanklacht tegen de opeenvolgende regeringen die met oorlogen, van Indonesië (1948), Nieuw-Guinea (1961) tot Irak nu, voor eigen gewin of ten dienste van de VS, ons land en onze positie in de wereld hebben geschaad en in gevaar gebracht. (Amsterdam, Willy Klinkenberg)

Dit artikel is verschenen in Kleintje Muurkrant nr 390, 16 april 2004