inhoud FOK-dossier-nummer 10 "Scientology", deel 2

Vervolg inhoud FOK-dossier-nummer 10 "Scientology"

De praktijk
Het doel van scientology is "een beschaving zonder krankzinnigheid, zonder misdadigers en zonder oorlog, waarin de bekwamen kunnen gedijen en eerlijke mensen hun rechten hebben en waarin de mens vrij is om tot grote hoogten te stijgen" (20). Het eerste is iets waar ieder weldenkend mens naar zal streven; bij het tweede zijn nogal wat vraagtekens te zetten. Mogen de 'onbekwamen', niet gedijen en hebben 'oneerlijke' mensen opeens geen rechten meer? Met deze opvattingen tasten Hubbard en zijn sekte grondrechten aan die vrijwel niemand meer ter discussie stelt. In andere publicaties gaat Hubbard nog verder met het stigmatiseren van bepaalde groepen mensen en die buiten de maatschappij te sluiten. In het boek Dianetics schrijft hij: "Iemand die sexueel pervers is (in het kort gezegd, met deze term wordt in Dianetics elke vorm van afwijking op de tweede dynamic bedoeld, zoals homosexualiteit, lesbische praktijken, sexueel sadisme (...)) is in feite lichamelijk behoorlijk ziek. (...) Hij is verre van schuldig aan zijn conditie, maar hij is ook verre van normaal. Bovendien is hij voor de samenleving zo gevaarlijk, dat het dulden van perversiteit schadelijk is voor de maatschappij (...)." Uit een intern stuk van de sekte blijken er volgens Hubbard nog veel meer 'sexuele perversiteiten' zijn: sex met personen van de verkeerde leeftijd, de verkeerde kaste of klasse en het verkeerde ras; castratie, verkrachting, maar ook het niet hebben van sex met iemand, terwijl dat wel zou moeten (21). Hubbard laat overigens niet weten in welke gevallen sex 'moet' en wat 'verkeerde' klassen en rassen zijn bij sexuele omgang. Maar gelet op hoe Hubbard sex met het verkeerde geslacht invulde (homosexualiteit) is daar wel een inschatting over te maken.

De persoonlijkheidstest
Door de jaren heen is de persoonlijkheidstest wellicht het bekendste handelsmerk van de sekte geworden. Ze wordt gepresenteerd onder de naam: Oxford Capacity Analysis, maar duikt ook op als Dianetic Personality Analysis Test. Scientology gebruikt deze test om mensen op straat aan te spreken en ze het pand van de sekte binnen te loodsen. Het pad van argeloze voorbijgangers wordt geblokkeerd en ze worden aangesproken met een agressie waar de gemiddelde Jehovah's Getuige nog iets van zou kunnen leren. 'Of ze een minuutje tijd hebben' en 'of ze interesse hebben in een gratis persoonlijkheidstest'. Gerrit Komrij omschreef het als volgt: "Ik werd belasterd. Ongevraagd klampten ze me aan, en uit hun roofzuchtige colportage-blik straalde het voorgeprogrammeerde gelijk. Er werden dreigementen geuit" (22).
De test telt tweehonderd vragen, waarop met ja, nee en misschien geantwoord kan worden. Vragen als "Zingt of fluit u vaak gewoon voor uw plezier?" en "Beschouwen uw vrienden u als hartelijk?", maar ook: "Tegenwoordig kent men 'open gevangenissen', waar de bewaking slechts minimaal is. Bent u van mening dat dit systeem 'tot mislukken gedoemd is'?"; "Bent u een tegenstander van voorwaardelijke in vrijheid stelling van misdadigers?" en "Bent u voorstander van rassenscheiding en klassenonderscheid?".
De testresultaten zouden inzicht geven in een tiental persoonlijkheidskenmerken, te weten: stabiliteit, gemoedstoestand, zelfbeheersing, eigenwaarde, activiteit, ondernemingszin, verantwoordelijkheidsgevoel, beoordelingsvermogen, invoelingsvermogen en communicatief vermogen. Bij de uitslag, die in een grafiek wordt weergegeven, worden al deze op zichzelf staande zaken simpelweg door middel van één lijn aan elkaar gekoppeld. Ook zijn er vragen die verschillende aspecten tegelijk meten: "Als u in een winkel een artikel ziet waarop heel duidelijk een te lage prijs staat aangegeven, zou u dan toch proberen het tegen die prijs te krijgen?" Als deze vraag positief beantwoord wordt, scoort dit goed op ondernemingszin, maar slecht op verantwoordelijkheidsgevoel. Op deze manier is het zo goed als onmogelijk een 'goede' uitslag te krijgen.
Zelfs al zou het lukken een volledig 'goede' uitslag te krijgen, dan is het volgens het 'Handboek voor Scientologische Testanalyse en werving van nieuwe leden' nog niet goed: "Een persoon, van wie de gehele curve hoog is, volledig boven, bevindt zich niet werkelijk in zo'n goede toestand. [...] Deze persoon is in werkelijkheid volledig wereldvreemd en kan de realiteit niet in de ogen zien. Deze persoon bevindt zich absoluut niet waar de curve is."

De hoogleraar Pieter Drenth van de Vrije Universiteit in Amsterdam, zelf testpsycholoog, heeft over deze test gezegd dat "persoonlijkheidstests in handen van niet gekwalificeerde personen bijna altijd op kwakzalverij duiden". Zware kritiek op de vragenlijst en de testprocedure heeft ook Martin Greuter, senior-adviseur bij een psychotechnisch bureau. Zijn belangrijkste bezwaar is dat de vragenlijst volgens hem volstrekt niet aan de praktische en theoretische eisen voldoet die tegenwoordig aan een persoonlijksheidstest gesteld worden. Zo is de achterliggende Freudiaans georiënteerde theorie en terminologie voor moderne tests achterhaald. De eisen die aan een goede persoonlijkheidsanalyse worden gesteld zijn zeer hoog en met een persoonlijkheidstest die in nog geen uur wordt afgenomen, is men er nog lang niet. Aanvullende informatie en meer tijd is nodig om iemands persoonlijkheid te onderzoeken. De OCA-test voldoet bovendien niet aan allerlei testtheoretische criteria. De test is, volgens Greuter, ontwikkeld voor gebruik in klinische setting, met name om iemands geestelijke gezondheid te bepalen. Ten onrechte gebruikt Scientology de test in ongewijzigde vorm om het functioneren van een persoon binnen een bedrijf te evalueren. De test is daarvoor niet bedoeld en voor dat doel dus ongeschikt; de test moet daarvoor aangepast worden. Dat kan echter pas na gedegen onderzoek, en dat is bij de OCA-test niet gedaan. De validiteit of voorspellende waarde van de test is dus onbekend. Een ander punt van de test is dat de originele Amerikaanse vragenlijst niet bewerkt is voor de Nederlandse markt. De Nederlandstalige OCA-test is zonder nader onderzoek direct vertaald uit het Engels voor gebruik in Nederland. Zorgvuldige aanpassing aan taal en cultuur is essentieel bij een goed gestandaardiseerde test (23).
De test wordt ook gebruikt door bedrijfjes die nauw verbonden zijn met de commerciële tak van de sekte, WISE (World Institute of Scientology Enterprises).

En dan is er nog de financiële en juridische kant van de test. De OCA-test werd in de jaren vijftig door de Amerikaanse Julia Lewis-Salmen ontwikkeld en is later nog enkele keren aangepast. Een onderzoek van de Zwitserse scientoloog Tom Voltz wees uit dat de auteursrechten van de test niet bij de Scientology-sekte lagen, maar bij de weduwnaar van Lewis-Salmen. Toch verkocht de sekte wel licenties voor het gebruik van de test. Voltz heeft geprobeerd de sekte te interesseren in aankoop van de rechten maar daar werd niet op ingegaan. Daarop kocht Voltz ze zelf op, waarna hij opnieuw probeerde ze aan de sekte door te verkopen. Hierop reageerde de sekte met een tegenoffensief. Vertaalopdrachten die Voltz voor de sekte deed werden ingetrokken, rekeningen niet betaald en mensen die met hem samenwerkten werden geadviseerd die contacten te verbreken. "Voor wat betreft Tom Voltz, hij is op dit moment een lid in zeer slecht aanzien, en u mag geen enkele samenwerking met hem beginnen. Hij heeft een enorme Ethiek-situatie, die hij moet oplossen door middel van cursussen" (24).
Voltz verbrak uiteindelijk alle contacten en werd tot 'Suppressive Person' (onderdrukkende persoon) bestempeld. Op 7 juli 1994 werd een strafklacht wegens schending van de auteursrechten ingediend tegen de Zürichse afdeling van de sekte, later gevolgd door aanklachten tegen de Duitse en Amerikaanse takken. Deze procedures lopen nog.

Zoals eerder geschreven zijn alle problemen volgens Scientology op te sporen door het urenlang 'auditen'. Bijkomend aspect daarvan is dat mensen hun geheimen, angsten en onzekerheden uitspreken tegenover de auditor, die alles in een gedetailleerd verslag neerlegt.Er zijn talloze voorbeelden van (ex-)sekteleden, die met behulp van deze verslagen onder druk zijn gezet of werden gechanteerd. Bijvoorbeeld een ex-sekte-lid dat contact opnam met de onderzoekscommissie Nieuwe Religieuze Bewegingen van de Tweede Kamer (de sektencommissie), omdat ze door haar verblijf in de sekte in een psychiatrische inrichting terecht was gekomen. Patrick Peperstraete van de sekte schreef haar daarop een brief met de zinsnede: "Om de comm. nieuwe religieuze bewegingen een correct beeld te geven heb ik hun ook meegedeelt dat voordat U in scientology kwam reeds ernstige psychische problemen aanwezig waren. En dat om die reden de verklaringen getekend zijn zodat Scientology niet aansprakelijk kon gesteld worden voor de toestand die U in verkeerde" (25). De zogenaamde getekende verklaringen zijn volgens betrokkene overigens een vervalsing.

De sekte houdt nauwgezet dossiers bij van iedereen die ooit, al is het maar zijdelings, iets met de sekte te maken heeft gehad. Voorzitter van de Kamercommissie sekten, Tobias Witteveen kwam zichzelf in die dossiers tegen. Ook commissielid Erica Terpstra heeft de databank van de sekte kunnen bekijken. Daarin vond ze ook dossiers over bekende Nederlanders, onder wie parlementariërs. Terpstra: "Van die dossiervorming ben ik wel geschrokken. Er zijn een paar zaken aan de orde gekomen die consequenties zouden kunnen hebben voor de bestaande kerkgenootschappen. Omdat die zijn ingeschreven in het register van kerkgenootschappen - overigens zonder inhoudelijke toetsing - hebben die inzage in het bevolkingsregister. Dat vind ik ook ongewenst. Maar strafbaar is de aanleg van een persoonsarchief zoals bij Scientology niet. Kranten houden er ook dergelijke archieven op na. Alleen: bij kranten weet je waarom ze het doen. En bij Scientology vraag je je ongerust af: waarom?" (26)
Het verzamelen van informatie over aanhangers begint al bij het afnemen van de persoonlijkheidstest, voor velen de eerste kennismaking met de sekte. De antwoordformulieren, met daarop de personalia van betrokkenen worden bewaard.

De sekte probeert ook actief te infiltreren in instanties die onderzoek doen naar het reilen en zeilen van de sekte. In 1973 werd een werkgroep van een aantal ambtenaren van de Ministeries van Justitie en Volksgezondheid opgericht om onderzoek te doen naar de sekte. Eén van de deskundigen bleek later lid van de sekte. Ook de Commissie Nieuwe Religieuze Bewegingen had een lek naar de sekte. Bij een inval in het Amsterdamse hoofdkwartier van de sekte bleken daar woordelijke verslagen van alle door de commissie gevoerde gesprekken te liggen.
Deze infiltratie-praktijk werd ook op grote schaal in het buitenland toegepast. In 1979 werd Hubbards (derde) vrouw Mary Sue Whipp in Washington tot vijf jaar gevangenis veroordeeld. Zij werd verdacht van het leiding geven aan inbraak in regeringsgebouwen, het stelen van dossiers van diverse overheidsdiensten en het vervalsen van dokumenten. In juli 1977 doorzochten meer dan honderd FBI-agenten Scientology-filialen in Los Angeles en Washington. Negentigduizend vellen papier werden hierbij in beslag genomen. De rechtbank stelde later vast dat de geheime dienst van Ron Hubbard (toentertijd heette dit 'Guardian Office', later 'Office for Special Affairs') tussen 1973 en 1976 diverse scientologen bij regeringsdiensten liet infiltreren, dat er op grote schaal paspoorten waren vervalst en dat er afluisterapparatuur was geplaatst en gebruikt. Dit alles met de bedoeling de overheidsprocedures tegen Scientology te benvloeden, veelal met succes.

De sekte is vanaf het begin van haar bestaan door critici aangevallen op haar ideeën en praktijken. In de loop van de jaren heeft de sekte daarom uitgebreide veiligheidsmaatregelen genomen. Mensen die staflid willen worden van de sekte moeten een 'verklaring van toetreding' ondertekenen. Daarmee verklaart het aspirant-lid onder meer dat hij of zij "nooit een rechtszaak [is] begonnen tegen de Scientology Kerk, noch ooit een klacht heeft ingediend bij een overheidsinstantie tegen enig hoogwaardigheidsbekleder van de Kerk"; "Ik ben niet verbonden met inlichtingendiensten, noch door mijn verleden, noch door familie-relaties" en "Ik ben hier niet om nieuws of gegevens te verzamelen voor enig andere organisatie, of om in het algemeen de Kerk te ontwrichten." Tot slot: "Ik ga er verder mee akkoord, uit erkenning voor het feit dat de Kerk mij als staflid toelaat, om L.Ron Hubbard en Mary Sue Hubbard en hun erfgenamen, opvolgers of aangestelden te vrijwaren van elke eis of aanleiding voor gerechtelijke procedures, die zou kunnen voorkomen uit mijn relatie met de Kerk als staflid" (27).

De sekte heeft een eigen inlichtingendienst, het Office for Special Affairs (OSA). Daarnaast is er een Ethiek-afdeling, met zogenaamde 'Ethiek-officieren'. Dezen zijn het beste te vergelijken met de politieke commissarissen die binnen het vroegere communistische systeem functioneerden: alles en iedereen die tegen de bestaande machtsstructuren, tegen de organisatie ingaat moet gerapporteerd worden en vervolgens worden gecorrigeerd. De sekte heeft daartoe haar eigen 'rechtbanken', in vier verschillende niveaus, al naar gelang de ernst van de misdrijven. De zwaarste 'rechtbank' is het 'Committee of Evidence', dat als een soort veemgericht opereert. Uit verschillende 'dagvaardingen' en 'vonnissen' van dit gezelschap blijkt dat de identiteit van een deel van de zittende 'rechters' geheim is. De 'rechters' die lid zijn van het OSA worden alleen met initialen aangeduid.
De sekte beweert dat haar rechtsregels lijken op die die worden gebruikt binnen iedere maatschappijvorm: "gedragingen die door de maatschappij als misdadig worden ervaren, worden ook als misdadig ervaren door de Kerk en Scientologen" (28). Het blijkt dat een groot deel van de 'overtreders' bestaat uit sekteleden die voor zichzelf willen beginnen en daarbij de dianetics-technieken willen toepassen. De straf die daarop staat is verstoting uit de sekte gekoppeld aan het brandmerk 'Suppressive Person' (SP, onderdrukkende persoon).Mensen die contacten onderhouden met SP's, worden door de sekte als Potential Trouble Source (PTS, mogelijke bron van problemen) betiteld. Een SP "mag beroofd worden van bezit, of op elke wijze en door elke Scientologist verwond worden, zonder enige disciplinaire maatregelen door de Kerk. [Hij] mag belazerd, gedagvaard, belogen of vernietigd worden" (28).

Op 23 december 1965 verklaarde Hubbard in een officiële richtlijn: "Een onderdrukkende persoon of groep wordt vogelvrij verklaard" (29). Ongeveer drie jaar later werd deze richtlijn ingetrokken want: "dit veroorzaakt slechte public relations" (30). In de toepassing van de bijbehorende praktijken is sindsdien echter nauwelijks iets veranderd.Onder ede verklaarde de ex-presidente van het Religious Technology Centre, Vicky Aznaran, dat tot op de dag van vandaag een SP "lastig gevallen, verwond, beschadigd of vernietigd mag worden, zonder rekening te houden met de waarheid, eerlijkheid of legale rechten. (...) Het wordt binnen Scientology acceptabel geacht te liegen, te bedriegen, te stelen en illegale handelingen te verrichten als men met een onderdrukkende persoon te maken heeft" (31).Hoe dat in de praktijk werkt werd het meest duidelijk in de acties van de sekte tegen journaliste Paulette Cooper. Nadat zij in 1971 een uiterst kritisch boek publiceerde over Scientology (The Scandal of Scientology) werd zij door de Scientology-sekte achtervolgd en aangepakt. Er volgden bedreigingen, een moordaanslag en een grootschalige lastercampagne. Cooper werd korte tijd later beschuldigd van een poging tot het plegen van een bomaanslag tegen de sekte en moest daarvoor zelfs voor een 'grand jury' verschijnen. Pas jaren later kon ze met behulp van dokumenten bewijzen dat er een speciale Scientology-operatie ('Operation Freakout') tegen haar had gelopen. Met behulp van vervalste bewijzen was geprobeerd haar te laten vervolgen. Bovendien bleek uit de al eerder genoemde verklaring van Vicky Aznaran dat er nóg een actie tegen Cooper had gelopen. De sekte gaf een van haar handlangers opdracht zich aan Cooper op te dringen, zodat hij binnen de intimiteit van een relatie eventuele zelfmoordneigingen van Cooper kon versterken. Ook dit mislukte uiteindelijk.

Scientology in Nederland
Al eind jaren zestig waren enkele uit Amerika afkomstige scientologen aktief in Rotterdam, waar ze cursussen gaven. In 1971 werden de stichting Scientology Leiden en de L. Ron Hubbard Stichting opgericht. Als reactie op de eerste activiteiten van de sekte in Nederland vroeg het Ministerie van Sociale Zaken en Volksgezondheid aan de journalist Johan Phaff een onderzoek te verrichten naar deze beweging. Phaff was echter al in conflict met de scientologen gekomen naar aanleiding van een aantal artikelen in Vrij Nederland en weigerde. Kort hierop overleed Phaff, volgens Gerrit Komrij omdat hij ernstig geschokt was over wat hij bij Scientology had ontdekt en vanwege forse intimidaties door de sekte. Eind 1971 verlieten de Amerikaanse scientologen Nederland waarna de door hen nieuw opgeleide sekteleden in 1972 de Stichting Scientology Kerk Nederland ("een non-profit organisatie voor toegepaste psychologie") oprichtten. Ze betrokken een groot kantoorpand in Amsterdam, eerst aan de Singel, later aan de Nieuwezijds Voorburgwal. De Nederlandse overheid bleef zich zorgen maken over de sekte, mede naar aanleiding van de negatieve, internationale publiciteit. Daarom werd eind 1973 de uit acht leden bestaande commissie Dekker ingesteld, die het ware karakter van Scientology moest proberen bloot te leggen. Na enige tijd bleek zich echter een scientoloog onder de werkgroepleden te bevinden en dit leverde zoveel onderlinge spanningen en ruzies op dat de commissie nooit tot het publiceren van een eindrapport is gekomen (32). In die zelfde periode werd door de politie bij toeval een aantal scientologen aangehouden bij een verkeerscontrole. Zij wekten door hun zenuwachtig gedrag zoveel argwaan dat hun auto werd doorzocht, waarbij een groot aantal papieren gevonden werd, die de sekteleden hadden gestolen uit de archieven van het Nationaal Centrum voor Geestelijke Volksgezondheid in Utrecht (33). Op 2 mei 1977 werd de naam Scientology Kerk Nederland vervangen door Scientology Kerk Amsterdam.

| begin van brochure | vervolg van brochure |

Deze brochure is verschenen als speciale bijlage in de digitale versie van Kleintje Muurkrant, maart 1997