Wiens brood men eet diens woord men spreekt

Nu het nieuwe Paleis van Justitie tegenover de stationsperronnen van Den Bosch afgebouwd wordt, willen we 't in dit Kleintje eens hebben over de zogeheten onafhankelijkheid van de rechterlijke macht in Nederland. We doen dit aan de hand van een lopend onderzoek van een aantal gedupeerde 'rechtzoekenden', die zich verenigd hebben in WORM, oftewel "wetenschappelijk onderzoek rechterlijke macht". Een paar maanden geleden verscheen hun IRM-rapport en die afkorting staat voor "Integriteit Rechterlijke Macht". Een dikke honderd pagina's gekopieerd in een sjieke omslag voor zeven tientjes, erg duur dus. Maar de inhoud is interessant en ook wel explosief. Het geeft een indruk van de problemen die je ondervindt wanneer je uit wilt zoeken in hoeverre een rechter, of een plaatsvervangend rechter geheel autonoom en onafhankelijk 'recht' heeft gesproken of dat er toch wat financiële, familiaire of vriendschappelijke afhankelijkheid een rol meespeelt. Sinds een jaar of wat probeert dit onderzoeks-commiteetje aan informatie te komen bij alle Nederlandse rechtbanken over bijvoorbeeld de nevenfuncties van rechters. Die informatie wordt echter simpelweg geweigerd en daar kunnen wij hier bij het Kleintje ook over meepraten want wij hebben hier brieven van zowel het Bossche gerechtshof als de arrondissementsrechtbank te Den Bosch dat ze weigeren een lijst beschikbaar te stellen met daarop de nevenfuncties van de aldaar werkzame rechters en raadsheren. Maar hoe zit het dan met het feit dat er honderden advocaten zijn die "overgestapt" zijn naar de rechterlijke macht of al die advocaten die tegelijkertijd optreden als rechter of raadsheer? Het heeft er alle schijn van dat vooral de grotere advocatenkantoren veel profijt hebben bij het feit dat een aantal kantoorgenoten eveneens (plaatsvervangend) rechter zijn waarmee de goede relaties met de rechterlijke macht in stand worden gehouden. Dat vreemde baantje "plaatsvervangend rechter" wordt door de schrijvers van dat IRM-rapport stevig aangevallen, en terecht! Want wat doen al die niet-professionele rechters daar? Hoezo begrippen als onkreukbaar en integer plakken op lieden die geen specialistische studie hebben afgerond maar wel zeer ingrijpende beslissingen (kunnen) nemen. Wanneer je onder het mes moet bij de chirurg dan mag je er toch ook van uitgaan dat die chirurg een deugdelijk opgeleide, professioneel, kundig en ervaren specialist is op zijn vakgebied? Blijkbaar is dit met de rechterlijke macht dus niet het geval. Het argument voor "plaatsvervangende" rechters is - hoe kan 't ook anders - geld. Er is te weinig geld voor "echte" rechters. Ja hallo, dan moet je eens kijken naar al die - betaalde en onbetaalde - nevenfuncties van rechters! Daar hebben ze klaarblijkelijk wel tijd voor, en daar krijgen ze uiteraard flink wat voor bijbetaald. Ooit is er in een wetje geregeld dat in uitzonderingsgevallen (nood-gevallen) een niet-rechter een rechter mag vervangen. De praktijk van vandaag is dat er meer "plaatsvervangend" rechters zijn dan "echte" rechters. In cijfers uitgedrukt (1995): 1322 "echte" rechters en 1417 "plaatsvervangende" rechters! En wat te denken van de volgende cijfers (ook weer uit 1995): van het totaal aantal advocaten in Nederland (7920) zijn er 484 tegelijkertijd plaatsvervangend rechter... Volgens het rapport is het merendeel van dit clubje "onechte" rechters werkzaam bij een aantal grote en (dus) invloedrijke advocatenkantoren. Het heeft de schijn van een soort infiltratie binnen de rechterlijke macht onder het motto: "die 't dichtst bij het vuur zit, warmt zich 't best"... Dit alles heeft toch weinig meer van doen met het rechtsbeginsel dat elke advocaat uitsluitend gedreven zou mogen zijn door het belang van de cliënt. Een rechter is het verboden om tegelijkertijd notaris te zijn. Notarissen mogen echter weer wel "plaatsvervangend" rechter zijn, zeer vreemd... En wat doen feitelijk al die hoogleraren als plaatsvervangende rechter: zijn dit geen twee elkaar uitsluitende beroepen? Een rechter is er om te komen tot - soms uitermate ingrijpende - beslissingen, maar een (echte) wetenschapper is erop gericht iets te begrijpen en te zoeken naar de waarheid. Dit kan elkaar uitsluiten en dus zijn de beroepen niet te combineren.

een rituele hypocriete schijnvertoning?
Na het Van Traa-rapport en al die schattige verhoren met al die schurken is gebleken dat er overal in de maatschappij rotte plekken zitten, ook bij notarissen, politie-ambtenaren en advocaten. Het is zondermeer stuitend om te moeten constateren dat er in de periode 1991 - 1994 nog nooit één geval van klachten-onderzoek jegens een rechter heeft plaatsgevonden. Wij hebben hier dus te maken met een zeer unieke beroepsgroep die "aan de aardse normen van perfectie volledig moet zijn ontstegen" zoals het IRM-rapport terecht neerschrijft. Er lijkt een nieuwe kaste van onaantastbaren te zijn ontstaan waar niemand, maar dan ook helemaal niemand zich druk over schijnt te maken. Het fundament van onze samenleving is toch de trias politica, het gescheiden functioneren van de drie machten (Montesqieu): dit pleit voor het verbieden van nevenfuncties binnen een ander machtsterrein en het verbieden van nevenfuncties met financiële belangen in de samenleving.

Voor wat Den Bosch betreft gaat het om drie grote, invloedrijke advocatenkantoren, namelijk Van Leeuwen & Van der Eerden, Holla & Van Dooren en Banning, Van Kemenade & Holland. Daar werken relatief veel advocaten die tegelijkertijd plaatsvervangend-rechter in het eigen arrondissementsgebied zijn. Bij Van Leeuwen & Van der Eerden gaat het dan om P.P.J. de Bruijn, W.M.C. van der Eerden, H.E.G. van der Flier, W.J. Kolkert, J.E. Lenglet, P.H. Louwers en G.D. Noordijk. Bij Holla & Van Dooren gaat het ook om zeven dubbelfuncties, namelijk J.E. Benner, G.J.S. Bouwens, J.L. Brens, H. Emmerig, J.P.M. van der Ham, A.K.M. van Meer en M.P.C.A. Mol. Bij Banning, Van Kemenade & Holland gaat het om 5 advocaten die tegelijkertijd plaatsvervangend rechter zijn: A.A.M. Deterink, J.H.M. Erkens, F.A. van Kemenade, C.P. Liesker en Y.M.T.L. Verheggen - De Loo. Dat hieronder nogal wat lieden zitten die elkaar tegelijkertijd regelmatig in de plaatselijke Rotary- en Lionsafdelingen ontmoet ligt voor de hand.

Dit artikel is verschenen in Kleintje Muurkrant nr 307, maart 1997