Les 1: "Oorlogen, honger, alles is oké"

De Celestijnse Belofte voor beginners

Wie heeft het boek nog niet gelezen? "De Celestijnse Belofte" is inmiddels ook doorgedrongen in radikaal-linkse en andere progressieve kringen, waar de populariteit van James Redfields 'avonturenroman' schrikbarende vormen aanneemt. Het lijkt erop dat het 'spannende' spirituele jasje veel lezers het zicht heeft benomen op de uiterst rechtse en reactionaire visie die er in uitgewerkt wordt. Of is er meer aan de hand?

De Celestijnse Belofte is een megahit. Het boek is in tientallen talen vertaald en wereldwijd hebben miljoenen mensen een exemplaar gekocht. Alleen al in Nederland zijn er nu zo'n 400 duizend van over de toonbank gegaan. En ook van het bijbehorende "Celestijnse Werkboek" werden er hier binnen een maand 25 duizend verkocht. Slechts één boek wist Redfields 'meesterwerk' van de top van de Amerikaanse bestsellerslijsten te verdringen: het vervolg, "Het Tiende Inzicht".
De twee boeken worden aan de mens gebracht als "avonturenroman". Maar wie de moeite neemt om ze door te worstelen, en dat is geen geringe opgave, weet dat ze bloedserieus bedoeld zijn. Precies zoals de science fiction-schrijver Ron Hubbard zijn romans serieus bedoelde en er de Scientology-sekte op baseerde. Het blijkt voor het naar occultisme hunkerende publiek steeds moeilijker fictie en non-fictie uit elkaar te houden. Zo schijnt bijvoorbeeld ook een groot deel van de tv-kijkers naar de occulte "X-files" te menen dat de detective-serie echt is.
Ofschoon Redfield geen goeroe zegt te willen zijn, beweert hij wel dat zijn roman de wereld zal veranderen. In het werkboek spreekt hij de lezer 'persoonlijk' toe: "Ook jij hebt het punt bereikt waarop je klaar bent voor bewuste evolutie. Houdt even op met lezen en denk een paar minuten na over wat dat voor je betekent. Denk terug aan de reden dat je de Celestijnse Belofte en andere boeken over spiritualiteit en zelfontwikkeling bent gaan lezen. Zie dat je hele leven heeft geleid tot het lezen van deze bladzijde? Hoe de studie van de inzichten je helpt bij het voortzetten van je levensevolutie?" (CW, p.132) "Jouw eigen bereidheid om tijd te besteden aan een studie van De Celestijnse belofte is een deel van het evolutieproces. De hoeveelheid bewustzijn die jij bijdraagt aan de collectieve geest is onderdeel van jouw bijdrage" (CW, p.38) aan de verwerkelijking van een nieuwe en betere duizendjarige periode (CW, p.217). "Besef dat je zelf besloten hebt om juist op dit keerpunt van de geschiedenis te leven." (CW, p.60)
Het idee dat er nu eindelijk een betere wereld gaat komen spreekt ook veel linkse en voormalig linkse mensen aan. In hun machteloosheid, op het diepst van de crisis van links, hebben ze kennelijk behoefte aan iets 'positiefs', iets dat de huidige ellende uitlegt als een teken van een komend paradijs. Het boek wordt dan ook juist in die kringen massaal aangeschaft, gelezen en enthousiast doorgegeven. Wie wil niet de held zijn, die zonder veel moeite of lijden in zijn vrije tijd de wereld redt?
Kritische geluiden worden weggewoven met "ach, het is maar een roman". Niemand geeft toe er echt in te geloven. En misschien klopt dat ook wel. Men is pragmatisch en zapt morgen weer over naar een andere cursus, therapie of sekte. De New Age is op het eerste gezicht een post-moderne religie met veel keuzevrijheid, zonder samenhangend groot verhaal en vol interne tegenspraken. Bij nadere bestudering blijkt onder het spannende spirituele jasje vaak een uiterst rechts wereldbeeld schuil te gaan. En zo is ook de Celestijnse Belofte een zeer politiek boek dat stelling neemt tegen alles wat links is.

Zo de hemel inlopen
Redfields eerste avonturenroman speelt zich grotendeels af in het Peru dat de toeristen kennen: een land zonder sloppenwijken, onderdrukking en uitbuiting en met een prachtige natuur. Zo plat als dubbeltje, of beter: als de ansichtkaart die men aan de thuisblijvers stuurt. Door dat fantasieland zwervend, verwerft de naamloze mannelijke hoofdpersoon één voor één de "negen inzichten". Die zijn opgeschreven in een 2600 jaar oud manuscript dat de overheid en de kerken proberen te verbergen. De inzichten komen er in het kort op neer dat er een soort "subtiele energie" is die alleen door helderzienden waar te nemen is. Die energie laat de planten groeien, is de drager van onze emoties en de basis van alle materie. Elk conflict op aarde zou slechts een strijd om deze energie zijn, want iedereen probeert voortdurend energie van de anderen af te pikken. Maar dat is dom. Want als je eenmaal helderziend bent, zie je dat de energie overal is en dat je hem gewoon binnen kunt laten stromen. Je moet je er alleen wel voor open durven stellen. Dan kun je "het trillingsgetal van de atomen in je lichaam" verhogen. En als dat getal maar hoog genoeg is, wordt je "lichter, zuiverder spiritueel" (CB, p.234) en onzichtbaar en kan je zo de hemel inlopen. Op aarde zal dan een "nieuw ras" van mensen ontstaan. (CW, p.228)
In Het Tiende Inzicht, zijn tweede roman, onthult Redfield dat Celestijnse groepen die samen bidden de wereld kunnen veranderen. Dit 'avontuur' speelt zich af in de Verenigde Staten waar "Indiaanse energieplekken" zouden zijn. Redfield zou zelf tijdens een bezoek aan zo'n plek van zijn writersblock genezen zijn. Hij kreeg er van God een ervaring van "ongelooflijke schoonheid en inzicht" en "een groot weten en begrijpen." En van de ene op de andere seconde wist hij precies hoe De Celestijnse Belofte moest worden geschreven. (HP) Dat het zo'n slecht geschreven boek werd, ligt dus aan God, die kennelijk niet gezegend is met een groot literair talent.

Stervende yoghurtbacillen
In het Celestijnse Werkboek zet Redfield de inzichten nog eens netjes op een rijtje en fantaseert er nog het een en ander bij. Zo acht hij het bijvoorbeeld experimenteel bewezen dat planten weten wat mensen denken. Een kamerplant zou zelfs de tragische dood kunnen aanvoelen van yoghurtbacillen die sterven als er jam met conserveermiddel door een schaaltje yoghurt geroerd wordt. (CW, p.67) En de bladeren van de bomen zouden de mensen "aanmoedigend toefluisteren". (CW, p.69) Het breed uitgemeten teerhartige gevoelsleven van planten weerhoudt Redfield er overigens niet van om enkele bladzijden verder groepsoefeningen voor te schrijven waarbij tergend langzaam een sinaasappel moet worden gegeten. Voor de vrucht ongetwijfeld een lijdensweg. "Let tijdens het eten op de smaak, structuur, geur, energie en geluiden ervan", schrijft Redfield, waarna hij de groep aanraadt 10 minuten te praten over wat ze ervan geleerd hebben. (CW, p. 81)Men zou verwachten dat geestelijk gezonde mensen hier afhaken. Redfield raadt zijn lezers daarom voortdurend aan zichzelf actief voor de gek te leren houden. Ze moeten hun ogen letterlijk voor de realiteit leren sluiten en zich een mystieke wereld voorstellen. "Blijf wazig kijken tot je een blauwige band licht waarneemt", zo raadt hij lezers aan die geen aura's kunnen zien, en "als je die niet echt ziet, doe dan even alsof." (CW, p.76) "Beeldt je in dat je een stralend wezen bent en energie van het universum in- en uitademt." (CW, p.162) "De opkomst van een vollediger spiritueel besef op onze planeet is alleen mogelijk dankzij mensen zoals jij, die even afstand nemen, vaststellen dat het leven eigenlijk veel geheimzinniger is dan ze dachten, hun vertrouwde scepsis en ontkenning doorbreken... en dan hun eigen taak vinden en eigen intuïtieve manier om de wereld op een hoger plan te brengen." (CW, p.11) Wie zich weigert mee te laten slepen door zijn waanzin wordt volgens Redfield nog teveel beheerst door "de Angst" en zou nog teveel vastzitten in het oude wereldbeeld. "Je kunt zelfs zeggen dat mensen die dit onderwerp strikt intellectueel benaderen, de laatsten zijn die het begrijpen." (CW, p.11)

Vliegtuigje kopen
Als bewijs voor zijn waanzin strooit Redfield met allerlei verhaaltjes die in het roddelcircuit van bladen als Privé niet zouden misstaan en waarin altijd "iets mysterieus" gebeurt. De verhaaltjes spelen steevast in kringen van projektmanagers, therapeuten, makelaars en advocaten en gaan over hun "vaag gevoel van onbehagen" en hun twijfels of ze van baan zullen veranderen, een huis, auto of vliegtuigje zullen kopen of bloempotten op hun balkon zullen zetten. Een mysterieuze "toevalligheid" geeft steeds uitsluitsel, want alle indrukken die je krijgt zijn waardevol, volgens Redfield, "ook al lijken ze onzin". (CW, p.184) Je moet ze alleen wel weten te ontcijferen.
Een logisch bewijs voor zijn theorieën vormen de roddelverhalen niet, maar veel mensen zullen het gevoel van onbehagen wel herkennen. Het kapitalisme veroorzaakt nu eenmaal een boel vervreemding. En wie er oog voor heeft, ziet vast en zeker veel van die mysterieuze toevalligheden. Volgens Redfield "hebben alle personen die we ontmoeten een boodschap voor ons en wij voor hen." (CW, p.144) Hij "gelooft niet dat ooit iets bij toeval gebeurt." (CB, p.70) en raadt dan ook iedereen aan de hele dag een notitieboekje op zak te hebben om alle toevalligheden op te schrijven. Thuis kan men dan hun betekenis proberen te achterhalen. De lezer haalt zich daarmee wel een flinke dagtaak op de hals.
Men kan de toevalligheden volgens Redfield zelfs afdwingen door zichzelf een duidelijke vraag te stellen en dan 72 uur in een staat van "hoopvolle verwachting" (CW, p.57) te zijn. Het ondernemen van ongebruikelijke avonturen zoals het rijden in een "Rolls-Royce" schijnt ook te kunnen helpen. (CW, p.61) En dan zullen "de antwoorden op onze vragen ons bereiken via een intelligentie die groter is dan onze bewuste geest, als we maar op dat proces vertrouwen". (CW, p.41) De toevalligheden en ontmoetingen in de levens van de gegoede Amerikaanse middenklasse worden speciaal voor hen in scène gezet door God, die kennelijk niets beters te doen heeft in deze rampzalige tijden.

Medicijnman Hitler
Het idee van de toevalligheden heeft Redfield van de psycholoog Carl Jung geleend. Die sprak van "synchroniciteit". Redfield spendeert heel wat bewonderende en kritiekloze bladzijden van zijn werkboek aan deze "Zwitserse pionier". (CW, p.21) Hij plaatst zichzelf daarmee een verdachte hoek.
Jung was namelijk de uitgever van een nazi-tijdschrift voor psychologie. Hij ontkende dat de holocaust een echte vervolging was en schreef onder meer dat "het Arische onbewuste grotere mogelijkheden heeft dan het Joodse." Verder vond hij Mussolini "warm" en "menselijk" en was hij net als Redfield geobsedeerd door sjamanen en medicijnmannen. Jung: "Zonder twijfel behoort Hitler tot de categorie van de echte mystieke medicijnmannen. Dat maakt dat hij dingen doet die ons onlogisch, onbegrijpelijk, vreemd en onredelijk overkomen. Zo ziet u, Hitler is een medicijnman, een spiritueel schip, een half-god of, nog beter, een mythe..." (AT, p.140-147)
Volgens de psycholoog Jeffrey Masson was het fascisme diep geworteld in Jungs manier van denken en doen. Hij was zo vol van zijn eigen waanzinnige mystieke ideeën dat hij niet geïnteresseerd was in de gedachten van zijn cliënten. Hij meende "op het eerste gezicht al te weten wat er met hen mis was" (AT, p.158) en dwong hen vervolgens zijn eigen waanzin op. De realiteit van alle dag moesten ze ontkennen, precies zoals Redfield ons dat aanraadt.Jungs ideeën waren daarbij door en door racistisch en sexistisch. Door hun emancipatie zouden vrouwen hun "natuurlijkheid" verliezen en zou de "witte man" helaas "vervrouwelijken". Dat moest volgens Jung voorkomen worden, omdat de witte man "meedogenloos moet zijn" in zijn koloniale oorlogen met "de wilde rassen". In Jungs gedachtengoed waren witte mannen actief, beschaafd en intellectueel. Zwarten en vrouwen waren daarentegen van nature passief, minder ontwikkeld en instinctiever. (AT, p.155)

Pijpleiding
Redfield formuleert het allemaal veel 'positiever', maar gaat in wezen uit van dezelfde vooronderstellingen als zijn grote voorbeeld Jung. Indianen en mensen uit het Oosten zouden meegaander zijn en intuïtiever. Mensen uit het Westen zouden daarentegen beschikken over een "vermogen tot handelen" (CW, p.114) en een "intellectueel denkkader". (CW, p.115) Zo op het eerste gezicht moet Redfield ook niet veel hebben van niet-blanken. Hoewel zijn boek in Peru speelt, komen de Peruanen er nauwelijks in voor. Hooguit als bron van angst: "De straten waren vol mensen, vooral Peruanen. Maar af en toe passeerde ik een paar Amerikanen en Europeanen. De aanblik van toeristen gaf me op de een of andere manier een veiliger gevoel." (CB, p.38) En een tegenstander in zijn tweede boek heeft plotseling een kennelijk bedreigend buitenlands accent. (TI, p.195) Ook beveelt Redfield zijn lezers een boek aan van Godfre Ray King, die in de jaren 30 leider was van de Amerikaanse "I Am"-beweging. King had goede contacten met een Amerikaanse fascistische partij, de Silver Shirts, en liet in zijn beweging geen zwarten toe. De Belgische en Franse takken van de beweging waren verbonden aan extreem-rechtse partijen en werden na de oorlog geleid door de weduwe van een SS-officier.
Ook van sexisme is Redfield niet vies. Hij gaat uit van mannelijke en vrouwelijke energieën, die je beide als kind moet binnenhalen. Kinderen met één ouder, en kinderen in homo- of lesbogezinnen zullen daarmee grote moeite hebben en zouden dan ook nauwelijks gezond kunnen opgroeien. Voor homoseksualiteit is bij Redfield überhaupt geen plek: mensen zouden namelijk altijd op jacht zijn naar de energie van de andere sexe om zodoende een heel persoon te kunnen worden. Redfield raadt zijn lezers echter aan om voor die energie "onze pijpleiding naar het universum stabiel maken" (CB, p.191) en pleit voor platonische relaties. Zo zouden we de aardse driften kunnen overstijgen en onze trillingsgetallen kunnen verhogen en sneller in de hemel komen.
Vrijen lijkt hij vooral te zien in het kader van de voortplanting, want volgens Redfield "schept een sexueel hoogtepunt een opening naar het Hiernamaals." (TI, p. 86) En daar staan de zielen al in de rij om te reïncarneren.

vervolg van artikel

Dit artikel is verschenen in Kleintje Muurkrant nr 307, maart 1997