Een overzicht van de dreigende Herinrichting Algemene Bijstandswet

Drie landelijke basisnormen worden er voortaan gehanteerd: Voor paren 100% (ieder 50%), voor alleenstaande ouders 70% en voor alleenstaanden 50% van het netto minimumloon. Aan mensen die met meerderen een woning delen kan de gemeente een toeslag geven van 0-20% ofwel van 0 tot 355 gulden. Echte alleenstaanden krijgen de volle 20%. Jongeren tussen 18 en 21 jaar, die niet aan het JeugdWerkGarantieplan (JWG) meedoen, krijgen een landelijke basisnorm van 330 gulden per maand. Er komt een verscherpte fraudebestrijding door het begrip 'partner' scherper te omschrijven. Verder moet de belanghebbende zelf aantonen dat zhij in aanmerking komt voor een toeslag. Bovendien wordt de mogelijkheid van uitwisseling van gegevens (koppeling bestanden) grondig uitgebreid, zoawel bij aanvraag vamn de uitkering als bij heronderzoeken. Om de kans op werk te vegroten wordt werk sneller passend. Voor academici is vanaf 1 maart 1995 bij aanvang van de werkloosheid werk op HBO-niveau onmiddellijk passend. Voor schoolverlaters (die nog geen arbeidsverleden hebben) wordt alle arbeid meteen passend. Voor een actiever zoekgedrag of het volgen van een individueel trajectplan wordt er een afspraak (contract) tussen de cliënt en de sociale dienst gemaakt. Er komen twee experimenten voor de bestrijding van langdurige werkloosheid.

fraudebestrijding
De gemeente doet een grondig 'entree-onderzoek' om vast te stellen of de aanvrager recht heeft op een uitkering. Een uitvoerig intake-gesprek is daar onderdeel van. Ook ben je verplicht tot medewerking aan bijvoorbeeld huisbezoek. Alle gegevens/bewijsstukken moeten worden gecontroleerd op juistheid en volledigheid. Bij verstrekken van onvoldoende gegevens wordt de aanvraag buiten behandeling gelaten en wordt reeds verleende bijstand meteen opgeschort en eventueel beëindigd. De uitwisseling van gegevens ter controle van het recht op uitkering wordt uitgebreid. Sociale diensten wisselen gegevens uit met de afdeling bevolkingsadministratie voor persoonsgegevens en woonsituatie, met de belastingdienst voor het sofi-nummer en dus andere inkomsten en vermogens, met het Arbeidsbureau voor het volgen van scholing en met de Informatiseringsbank ivm studiefinanciering. Indien nodig kunnen gegevens ook geverifieerd worden bij het ABP, ziekenfonds, nutsbedrijven en banken of via de kentekenregistratie. Ook wordt er gewerkt aan een inlichtingenplicht van derden zoals bijvoorbeeld de woningbouwcorporaties. Er komt een sterkere controle op de woonsituaties (onderandere via huisbezoek). Wanneer je met twee of meer mensen het hoofdverblijf hebt in dezelfde woning en je blijkt zorg te dragen voor elkaar dmv bijdragen in kosten van huishouding dan wel kunt delen in bestaanskosten is er sprake van 'partners'. Voor kamerbewoners, woningdelers, onderhuuders, kostgangers en dergelijke is het dan de vraag of en hoeveel toeslag zij krijgen. Voor de komende zomer zal de gemeente de criteria hiervoor vastleggen in een verordening.
Er is voortaan sprake van een OMGEKEERDE BEWIJSLAST. je zult zelf moeten aantonen bij de gemeente dat je recht hebt op toeslag. wat voor bewijzen je moet overleggen moet de gemeente nog vastleggen. Vraag je geen toeslag aan of kun je de nodige bewijzen niet overleggen dan gaat de gemeente uit van de basisnorm van 50%. Mensen die op die datum al een uitkering van de sociale dienst ontvangen, krijgen per 1 januari 1997 hiermee te maken. De sociale dienst gebruikt het jaar 1996 om alle bestaande gevallen te beoordelen.

alleenstaande ouders
Voor alleenstaande ouders verandert er het nodige in de nieuwe bijstandswet. Vroeger waren alleenstaande ouders met kinderen tot twaalf jaar vrijgesteld van sollicitatieplicht. Het kabinet heeft het nodig geacht deze leeftijd te verlagen tot vijf jaar. Men erkent dat niet alle aleenstaande ouders met kinderen van vijf tot twaalf kunnen gaan werken, maar het kabinet wil de beoordeling daarvan overlaten aan de gemeenten. (Daar zijn we dus mooi klaar mee hier in DenBosch gezien de 'vooruitlopende plannen' die Joke van der Beek, wethoudster voor de PvdA, reeds heeft voorgesteld. kleintje) deze hebben de mogelijkheid mensen vanwege sociale redenen vrij te stellen van de sollicitatieplicht. Het is echter niet erg waarschijnlijk dat de geemnte zal besluiten alle alleenstande ouders met jonge kinderen vrij te stellen. Er moet immers 'maatwerk' geleverd worden. Voor alleenstaande ouders die met meer mensen achter één deur wonen verandert er ook iets in de hoogte van de uitkering. Deze krijgen net als alle andere kamerbewoners te maken met een lagere uitkering, namelijk 70 van het minimumloon. De gemeente kan daarop net als bij andere kamerbewoners een toeslag geven van 20%, zodat ze weer op het oude bedrag uit komen van 90% van het minimumloon. Alleenstaande ouders die met hun kind(eren) in een eigen (huur)huis wonen, blijven recht houden op 90%. Voor hen verandert er op dit punt dus niets.

trajecten
In de nieuwe bijstandswet ligt veel nadruk op het activeren van werklozen. Zo moeten de gemeenten voor elke werkloze een individueel trajectplan opstellen. Hierin moet komen te staan hoe de gemeente samen met deze werkloze wil proberen om de werkloze aan een baan te helpen. In Nijmegen (en DenBosch) is men hier al mee bezig, vooral met de zogenaamde Trajectdienstverlening. Dit is een regeling waarin langdurig werklozen worden begeleid naar een betaalde baan, althans dat is het doel. Van een traject kunnen scholing, deelname aan de sollicitatieclub en dergelijk deel uitmaken. Het aantal plaatsen in de Trajectdienstverlening is beperkt. De sociale dienst in Nijmegen legt echter ook bij het heronderzoek van cliënten die niet aan de Trajectdienstverlening deelnemen, een grotere nadruk op uitstroom. En uiteindelijk zal iedereen een contract met de sociale dienst moeten afsluiten waarin een traject is vastgelegd. De gemeente Nijmegen loopt hiermee vooruit op de nieuwe bijstandswet. Hoewel het doel van de trajecten in de eerste plaats een regulier betaalde baan is, ziet het kabinet in dat dit niet voor iedereen is weggelegd. In nIjmegen zijn ongeveer 32 van de mensen in de bijstand zogenoemde 'niet-kunners'. Hieronder vallen druggebruikers, maar bijvoorbeeld ook gehandicapten. Dit is dus een uiteenlopende groep mensen (In denBosch is men momenteel bezig met een onderzoek hoe hoog dit percentage mensen is, kleintje) De gemeente krijgt met de nieuwe wet de mogelijkheid om deze niet-kunners te verplichten om onbetald te gaan werken., het "verplicht vrijwilligerswerk". Ook krijgt de gemeente de mogelijkheid om mensen te verplichten zich op doktersadvies onder medische behandeling te stellen. Het doel achter dit alles is echter om meer mensen "uit te laten stromen". Om dit enigszins te stimuleren zijn er voor mensen in de bijstand een heel assortiment plannen bedacht. Het bekendst zijn de Melkert-banen, waarover verderop meer.

met meerderen achter één deur
In de jaren tachtig kregen mensen die samen een woning huurden, te maken met een korting op hun uitkering, de zogenoemde voordeurdelerskorting. In de nieuwe bijstandswet is de mogelijkheid om mensen een lagere uitkering te geven aanzienlijk vergroot. Iedereem krijgt namelijk een uitkering van 50% van het minimumloon. Hierdoor krijgen mensen die samenwonen of getrouwd zijn net zoveel als nu. Aan alleenstaanden kan de gemeente een aanvulling geven van maximaal 20%, zodat deze net zoveel krijgen als een alleenstaande nu. Alleenstaande ouders krijgen een uitkering van 70% van het minimuloon met daarop een aanvulling van maximaal 20% (zie eerder). Het kabinet heeft besloten dat mensen die geheel alleen in een huis wonen, in ieder geval recht hebben op volledige aanvulling van 20%. Daarnaast worden er in de wet een aantal gevallen genoemd waarin de aanvulling in ieder geval niet wordt gegeven. Als ex-partners, ex-echtgenoten, mensen die samen een kind hebben, en mensen die voor en regeling als samenwonende zijn ingeschreven (denk aan bureau huisvesting) in hetzelfde huis wonen, dan krijgen zij die aanvulling in ieder geval niet. Alle anderen moeten aantonen dat zij geen kosten kunnen delen. Hiervoor moeten de gemeenten regels opstellen waarin ze aangeven waaraan iemand moet voldoen om een aanvulling te krijgen en hoe hoog die aanvulling dan is. Dit beleid heeft dus grote gevolgen voor kamerbewonersters en mensen die in een woongroep wonen. Voor nieuwe gevallen gaat dit beleid per 1 januari 1996 in.

- ECHTPAAR: ieder 50% van de 100%norm, is 2 keer 901,58: 1803,16 gulden per maand.
- ALLEENSTAANDE OUDER: 70% van de 100%norm (1262,21) plus een toeslag van 20% (360.63) is totaal 1622,84 gulden per maand.
- INWONENDE ALEENSTAANDE OUDER: 70% van de 100%norm is 1262,21 plus een toeslag van 10% (180,31) is 1442,52 per maand.
- ALEENWONENDE ALLEENSTAANDE: 50% van de 100%norm is 901.58 plus een toeslag van 20% (360.63) is 1262,21 per maand.
- MET MEERDEREN IN EEN HUIS: 50% van de 100norm is 901,58 per maand. De eventuele toeslag van 0 tot 20% is volledig afhankelijk van de gemeentelijke invulling.

Met hartelijke dank aan de UNITAS-Werklozenkrant, Burghardt van den Berghstraat 114, 6512 DR, Nijmegen 080.221301

Dit artikel is verschenen in Kleintje Muurkrant nr 283, 10 maart 1995