Over verhuisde clusters en gemeentelijke onrechtvaardigheid

Uitkeringsgerechtigden in de gemeente 's-Hertogenbosch kregen medio december de nieuwsbrief van de sociale dienst thuis, waarin de nieuwe werkwijze van de sociale dienst werd bekendgemaakt. "Door de drie gemeentelijke organisatieonderdelen, de Sociale Dienst, de Kredietbank en bureau Sociale Raadslieden is gewerkt aan een nieuwe organisatie," meldt de nieuwsbrief. De drie genoemde organisaties blijken nu samen te zijn opgedeeld in een tweetal 'clusters': het 'werk en inkomen cluster' en het 'zorgcluster'. Het woord 'cluster' komt niet voor in het Van Dale Nederlands woordenboek, maar het Kramer Engels-Nederlands vertaalt 'cluster' als tros, bos, groep, groepje, zwerm, troep, waarmee we gelijk enkele Nederlandse woorden hebben die 'de nieuwe organisatie' op begrijpelijker wijze kwalificeren. Men kan via het 'cluster' het bos worden ingestuurd en er op een enorme troep stuiten. Deze eigenschappen komen ook naar voren uit de eerste ervaringen met de nieuwe werkwijze van de sociale dienst.

De verhuizing
Voornaamste werkwijze van de 'nieuwe organisatie' blijkt nog steeds het op onduidelijke wijze omgaan met uitkeringsgerechtigden. Mensen worden geïntimideerd, in het ongewisse gelaten, zonder reden administratief monddood gemaakt. Wie een verandering in de persoonlijke omstandigheden meldt aan de sociale dienst heeft een grote kans een maand later het bericht te krijgen dat 'de uitkering is geblokkeerd' en dat er 0,00 wordt uitbetaald. Die verandering in de persoonlijke omstandigheden kan bijvoorbeeld inhouden dat men verhuisd is of gezinsuitbreiding heeft gekregen. Voor veel mensen zal dat behoorlijk schrikken zijn. De huisbaas, de energierekening en de supermarkt kunnen van die 0,00 niet betaald worden, dus wat te doen? 'Uw uitkering is geblokkeerd. Voor nadere informatie kunt u tussen 9.00 en 10.00 telefonisch contact opnemen met de Sociale Dienst', meldt de uitkeringsspecificatie, waarop met de beste wil van de wereld niet te ontdekken is met welk nummer men 'telefonisch contact' kan opnemen. Dan maar het algemene nummer gebeld.
09.05 uur. Het algemene nummer is in gesprek. De telefoon neergelegd en via de mogelijkheid 'herhaling laatstgekozen nummer' nogmaals proberen (gelukkig heb ik nu een toetstelefoon met herhaalmogelijkheid. Vroeger met zo'n draaischijf zonder herhaling zou er een nieuwe vingergewrichtziekte ontdekt zijn). De nerveuze in-gesprek-piepjes houden aan... 09.14 uur: contact!! "mevrouw, mijn uitkering is geblokkeerd en ik wilde..." "Momentje alstublieft"... weer wordt het stil op de lijn, slechts nu en dan onderbroken door geklik, gezoem en andere schakelgeluiden. 09.19 uur: "zegt u het maar.." "Ik kreeg bericht dat mijn uitkering is geblokkeerd en.." "Wat is uw geboortedatum?" Geboortedatum gemeld. "Momentje alstublieft." Gepiep, gekraak en oorverdovende stilte op de lijn. 09.24 uur: "Ja, uw uitkering is inderdaad geblokkeerd." Blij dat we tot dezelfde conclusie zijn gekomen. "Maar waarom dan?" "U bent verhuisd?" "Ja, maar dat is alweer enige tijd geleden en dat heb ik al ruim 4 weken geleden doorgegeven." "Ja, ziet u, na een verhuizing wordt er een onderzoek ingesteld en dat is net afgerond. De resultaten van het onderzoek liggen nu bij degenen die erover moeten beslissen, en dat is nog niet gebeurd." "Ruim vier weken onderzoek naar een verhuizing..?" "Tsja, we zitten middenin een reorganisatie..." "Maar hoe moet ik de komende tijd overleven? Ik heb hier acceptgiro's van de huisbaas, PTT Telecom, de PNEM, ik heb geen boodschappen in huis en u begrijpt dat zo'n verhuizing ook handenvol geld kost." "Tsja, er is nog geen beslissing over uw uitkering genomen..." "Denkt u dat ik nog leef als die beslissing wel is genomen zonder enige proviand in huis?" "Bent u soms komiek? Nou ja, ik zal proberen voor u een voorschot te regelen, komt u morgen tussen 10 en 11 uur naar de kas, en vergeet vooral niet een deugdelijk legitimatiebewijs mee te nemen. Goedemorgen." "Ja, ook goedemorgen, enne... bedankt?"

Gemeentelijke heffingen
Bijna eenieder die van een minimuminkomen moet leven kan aanspraak maken op kwijtschelding van de gemeentelijke heffingen en belastingen (verontreinigingsheffing, onroerend zaakbelasting, afvalstoffenheffing en rioolrecht). Als je zelfstandig in een huis woont levert die kwijtschelding over het algemeen geen problemen op, maar o wee zodra je met meerdere mensen in een pand woont. Bij de invoering van de nieuwe Algemene Bijstandswet werden mensen die samen in een pand wonen al gekort, wegens vermeend 'financieel voordeel'. Dat financiële voordeel is al lang ontzenuwd (zie bijv. Kleintje Muurkrant nr. 292: 'Ten aanval of... ten onder', nr. 294: 'Nieuwe ABW in Den Bosch. Het komt nu op actie aan!', nr. 302: 'Bijstand in Den Bosch: impuls aan de armoede' en nr. 308: 'Bijstand en mensenrechten'). Mensen die samen in een pand wonen krijgen circa 100 gulden minder uitkering. Maar voor het pand komt één rekening voor alle heffingen, ongeacht of er uitkeringsgerechtigden, middenklassers of yuppen wonen. Gesprekken hierover met wethouder Goedhart resulteerden in zijn toezegging te bekijken of er 'differentiatie mogelijk zou zijn in de betaling van de gemeentelijke heffingen'. Na (te) lang wachten kwam het antwoord: een kort en bondig drieletterwoord: "Nee." Het bleek voor het gemeentelijke administratieve apparaat te ingewikkeld deze differentiatie in te voeren. Gevolg was dat de ongelijke situatie tussen zelfstandig en niet-zelfstandig wonenden bleef bestaan.

Toen kwam het idee om deze ongelijke situatie recht te trekken middels de bijzondere bijstand. Het motto was: "We worden gekort omdat we voorzieningen kunnen delen en daardoor geacht worden financieel voordeel te hebben. Dit keer hebben we aantoonbaar financieel nadeel en als vermeend voordeel financieel wordt bestraft, waarom zou aantoonbaar nadeel dan niet worden gehonoreerd...?"
Blijkens de bovengenoemde nieuwsbrief moet voor dit soort aanvragen bijzondere bijstand gebeld worden met het zorgcluster. De situatie uitgelegd, enige tijd stilte aan de andere kant van de lijn. "Wat is uw postcode?" Postcode doorgegeven. Geklik, gezoem, geschakel. "Ja hallo?" Situatie weer uitgelegd. "O, maar ik begrijp niet waarom u dat hier uitlegt. U spreekt nu met de administratie." De man van de administratie bleek bereid de verantwoordelijke te zoeken. Deze bleek niet in het gebouw. Hij noteerde mijn telefoonnummer en adres en beloofde dat ik teruggebeld zou worden.
Dat gebeurde ruim een dag later. "U wilde een aanvraag indienen betreffende de gemeentelijke heffingen?" "Inderdaad." "Maar dat is onmogelijk. De gemeentelijke verordening voorziet niet in een dergelijke aanvraag." Weer de situatie uitgelegd. Gewezen op de ongelijke behandeling. "Tsja, ziet u, dit wordt in de verordening niet genoemd." "Nee, de verordening is heel algemeen, maar het gaat hier om een specifieke groep in de Bossche samenleving." Gerefereerd aan de gesprekken met Goedhart, gewezen op het onrechtvaardige karakter van de kwijtscheldingsregeling, alle argumenten nog eens herhaald. Toen het antwoord: "Volgens de verordening kunt u deze aanvraag niet indienen. Maar als u dat per se wilt zullen we uw aanvraag in behandeling nemen, zodat u via een voor beroep vatbare beslissing kunt proberen uw gelijk te krijgen." "Nou, dat lijkt me prima." Wordt dus vervolgd...

Dit artikel is verschenen in Kleintje Muurkrant nr 317, 23 januari 1998