Wie ziet iets in dit idee?

Onze samenleving individualiseert, wordt steeds minder samen-leving. Gevolg van de consumptiemaatschappij. Haar belangrijkste economische medium - de reclame -, heeft zo'n alles en iedereen gelijkschakelende werking dat 'ouderwetse' dingen als godsdienst of politiek of stands-bewustzijn verdwijnen. Zij is ook de eerste samenleving in vijfduizend jaar die geen (herkenbare) heersende klasse meer kent, en derhalve ook geen heersende ideologie heeft. We kunnen zeggen en denken wat we willen. We beleven dus historische tijden en het is zeker niet allemaal negatief wat er met ons gebeurt. Maar onze samenleving individualiseert er wel hevig door, en daar zijn wij als sociale dieren eigenlijk niet zo geschikt voor. Okee, in die vijfduizend jaar van slavernij en lijfeigenschap en horigheid en baas-knechtverhoudingen en van godsdiensten en filosofieën die deze onmenselijke situaties als van god gewild en onontkoombaar voorstelden, zijn onze sociale neigingen wel behoorlijk aangetast, maar in onze diepste verlangens leven ze nog voort en als baby komen we er nog steeds mee ter wereld. De godsdiensten hebben altijd ingespeeld op onze sociale neigingen - voor zover het uitkwam tenminste. Nu hun macht over ons denken verdwijnt door de marktwerking, staan we ideologisch in de kou. De consumptiemaatschappij levert er wel wat schijnsamenleving (radiootje, zaptelevisie, voetbal) voor in de plaats, maar echte bevrediging voor onze behoefte aan medemenselijkheid levert het niet. De consumptiemaatschappij is tenslotte gewoon een markt, waar de mensen vrijblijvende contacten aangaan en waar mensen die niets te besteden hebben, laag gewaardeerd worden. De maatschappelijke produktie wordt ook steeds meer 'gerationaliseerd', bedrijven 'geherstructureerd', wat inhoudt dat steeds meer mensen uit het produktieproces gestoten en gemarginaliseerd worden. We hebben, als we willen, niets meer met elkaar te maken. De goegemeente (de mensen die (nog) wel wat te besteden hebben, niets meer te maken met de gemarginaliseerden, kansloze allochtonen, alleenstaande moeders of hun kinderen. Maar dat zijn ook mensen, met eigenwaarde, met televisie en zich consument voelend net als een ander. Die worden boos dat ze niet meer mee mogen doen, krijgen de neiging om wild om zich heen te gaan slaan. Jonge mannetjes die daar sowieso al de neiging toe hebben, vooral die uit gebroken gezinnen zonder structuur, voelen zich gelegitimeerd tot alle vormen van criminaliteit, hebben ook niets meer te maken met de opvattingen en gevoelens van de goegemeente. Het idee dat ik zou willen presenteren, is geen plan tot volledige werkgelegenheid en tot de algehele maatschappelijke participatie die deze met zich mee zou brengen; dat is nu (nog) niet haalbaar. Maar we kunnen al wel de ideologische leegte op gaan vullen. Nu de macht van de kerken over ons denken aan het verdwijnen is (hulde aan die verderfelijke consumptiemaatschappij!) kunnen we een nieuw Boek maken, waaruit we leren kunnen hoe wij, mensen, eigenlijk in elkaar zitten, hoe we van nature zijn. Met wat voor verlangens en verwachtingen onze baby's ter wereld komen en hoe we daar heel wat minder frustrerend dan we tot nu toe deden, mee kunnen omspringen, en ook met onze peuters en kinderen, in onze opvoeding en ons onderwijs. Sociobiologen, ethologen, antropologen en nog meer -logen dragen tegenwoordig steeds meer materiaal aan waar we dat Boek mee kunnen maken. Het onlangs verschenen boek van Frans de Waal "Van Nature Goed" (Contact 1996) is er maar een van een reeks. Met zo'n Boek krijgen we meer met elkaar te maken, krijgen we weer het idee dat we het alleen samen kunnen rooien. Wie mee wil werken aan zo'n 'postmoderne bijbel' schrijft een briefje aan: Stichting Mens 2000, postbus 1590, 6501 BN Nijmegen.

Dit artikel is verschenen in Kleintje Muurkrant nr 304, december 1996