Ten aanval of... ten onder!!

December 1995. Nadat met misselijkmakende reklamekampagnes de konsumptiemaatschappij haar sinterklaas- en kerstellende over ons heeft uitgestort staan we aan de vooravond van één van de grootste bezuinigingsoperaties van de sociale 'zekerheid': de invoering van de nieuwe algemene bijstandswet.
Per 1 januari 1996 krijgt iedere uitkeringsgerechtigde daarmee te maken. Die nieuwe wet is in één woord samen te vatten: repressie. Wat te denken van begrippen als omgekeerde bewijslast, sociale recherche, huisbezoeken, kortingen, kontroles, fraudebestrijding... Onder deze vlaggen kan men zich alles gaan permitteren om een steeds grotere druk op uitkeringsgerechtigden uit te oefenen, ongelimiteerd in de privésfeer te snuffelen, mensen te intimideren, kriminaliseren en marginaliseren. De maatregelen die totnutoe golden bij sociale diensten zijn kinderspel in vergelijking met datgene wat gaat komen. Nu reeds komt het in Den Bosch in 1 op de 15 herkontrolegevallen tot huisbezoek, een situatie die alleen maar verder geïnstitutionaliseerd gaat worden. Per definitie is iedere uitkeringsgerechtigde een fraudeur, die in de marge wat bijrommelt om een paar extra centen bijeen te garen om te overleven, samen met de buren een abonnement op een krant heeft, een kennis heeft die op de markt werkt en eens per week een onverkochte kist bloemkool meeneemt, in openbare toiletten rollen pleepapier meeneemt om zelf te kunnen besparen, mits... je het tegendeel kunt bewijzen. En die bewijzen moeten wel heel hard zijn en heel geloofwaardig wil je een korting wegens het 'mogelijk kunnen delen van voorzieningen' kunnen ontlopen. Mensen die samen in een huis wonen hebben nog veel meer problemen; zij kunnen besluiten op oneven dagen het pleepapier aan de ene kant en op even dagen aan de andere kant te gebruiken. Dat levert besparingen op en bewijs maar eens dat het niet zo is! Het niet kunnen bewijzen kan je tot 20% van je uitkering kosten.

belangenorganisaties
Ooit waren er belangenorganisaties van uitkeringsgerechtigden. Zij verdedigden de belangen. Eerst vanuit iemands achterkamer, later kon er ergens, met overheids- of fondssubsidie, een kantoortje gehuurd worden. Je kon zelfs voor halve dagen iemand in dienst nemen met steun van weer een ander fonds. De gemeente, provincie of het rijk droegen ook nog een steen bij en, iedereen tevreden en gelukkig. Beetje individuele problemen oplossen, voor mensen voorzieningen aanvragen, soms zelfs een rechtszaakje wat weer wat jurisprudentie opleverde, een demonstratie of petitie op z'n tijd, misschien zelfs een bezettingsaktie. Mooi. Leuk. Nuttig. Goed. Niks aan de hand, iedereen tevreden. Maar niet in de gaten gehad dat je komputer van fonds A kwam, de huur van je kantoor via subsidie van de gemeente, je koffie van fonds B en je openbaar vervoerkaart van de provincie. Maakt niet uit, 't was belangrijk werk, af en toe haalde je zelfs de pers of mocht een verhaal komen houden in zo'n praatprogramma op TV. Goed. Leuk. Nuttig. Zoiets kan in een demokratie: je mag op TV zeggen dat je het niet eens bent met de minister van sociale zaken en de volgende dag word je niet gekort en je komt ook niet binnen een prikkeldraadomheining op de Veluwe. Heerlijk zo'n demokratie: waar je met overheidssubsidie het falen van diezelfde overheid aan de kaak mag stellen zonder dat het reperkussies heeft. Hele volksstammen ontvluchtten hun 'thuislanden' om van zo'n demokratie deel uit te mogen maken. Ho, dan toch maar even een hekje gezet en een fortje gebouwd, demokratie is iets voor eigen volk. O ja, en die subsidies, daar moeten we ook nog eens naar kijken. Weg franje, weg slingers, weg kantoor, weg komputer, weg koffie. Er waren belangenorganisaties van uitkeringsgerechtigden. Ja, in een tijd dat er veel minder aan de hand was. Een uitputtingsslag werd geleverd, massa's individuele problemen opgelost, schuldsanerinkje hier, voorzieninkje daar en vooral veel, heel veel vergaderen. Met koffie natuurlijk en aan het eind de bierfles op tafel. Alleen al voor die gratis, want gesubsidieerde, konsumpties zou je toch deel van zo'n organisatie willen uitmaken?

sociale akademie
Talloos was dan ook het aantal middenklassers, net afgestudeerd aan of nog bezig met de o zo sociale akademie, opleidingen leidend tot het staatsdiploma repressie-inpassing en -aanpassing, om zich vooral als vrijwilligerster te manifesteren binnen de belangenorganisaties voor (niet meer 'van', want zij hebben er niet voor gestudeerd!) uitkeringsgerechtigden. Dus dat was elkaar voor het slapen gaan nog even vragen of ze wel voldoende brood hadden gestrooid voor de minima, zodat er in elk geval ook de volgende dag nog een doelgroep in leven was. Want een middenklasse zonder onderklasse geeft natuurlijk geen bestaansrecht. En bovendien had je 'cases' nodig om af te kunnen studeren, dan de hele mikmak maar te vergeten en voor je eigen riante inkomen te gaan zorgen. Bijvoorbeeld door een nieuwe kudde vrijwilligers te 'koördineren', levert genoeg op! Geweldig zo'n maatschappij. Hele volksstammen wilden weer hun thuislanden ontvluchten om mee te kunnen profiteren van deze welvaart, deze opofferingsgezindheid, deze solidariteit. Maar nee, geen stokje ervoor, maar prikkeldraad, wachttorens, vliegende brigades. Geheel in de traditie van de Conventie van Genève.

politiek
Afgestudeerde middenklassers stroomden ook door naar de politieke kanalen. Werden al gauw funktionaris binnen een partij. Werden dan 'gevraagd' -een hele eer!- als volksvertegenwoordigerster. Om datzelfde volk wat ze als vrijwilligersters uit de tijd van de sociale akademie uit de stront hadden gehaald nu uit de faeces te halen. Da's precies hetzelfde, klinkt alleen wat netter en past meer bij de huidige status. Een hoop, nee niet over faeces, kwamen bij Groen Links, de PvdA of D'66 terecht omdat ze nog zo'n soort 'kollektief sociaal onderbewustzijn' hadden; ja, ook Karl Jung lazen ze in hun vrije tijd, goed voor bij de borrel onder vrienden. Van Karl Marx hadden ze vaag ook wel eens gehoord, maar was dat niet meer iets voor het plebs? En bovendien hopeloos uit de mode? En binnen die partijen was je 'entre nous' (een gewoon mens zou 'onder ons' zeggen, maar als iedereen dat kan begrijpen is het exklusieve er wel af. Vandaar), samen met je mede-middenklassers, de sociaalbewogenen bij de gratie van een funktie binnen de welvaartsmaatschappij. Dus vanaf het pluche orakelde je wat over sociale rechtvaardigheid, besteedde bij de maandelijkse partijborrel meer geld dan jouw 'achterban' in een week aan eten uit kan geven, reed af en toe in je turbo-middenklasser door zo'n wijk waar 'ze' wonen om de sfeer te snuiven en verder ging je drie keer per jaar op vakantie om bij te komen van je overdosis sociaal gedrag. Fantastisch zo'n maatschappij. Hele volksstammen hadden hun hele hebben en houwen (niks dus) ervoor over om ook in zo'n klimaat te mogen leven. Maar nee, kollega politici, waar je het vanuit partijstandpunt niet, maar misschien diep van binnen het wel mee eens was, hadden het niet over 'in zo'n sociaal klimaat leven', maar over 'in zo'n klimaat vegeteren' en tsja, bij nader inzien, zou er toch niet iets zitten in die argumenten?
Als Groen Linkser ben je nu bereid wethouders te gaan leveren, je kan het voor jezelf en je 'achterban' nog steeds verkopen dat het besluit gerechtvaardigd is en dat vind je ook, daarvan ben je overtuigd. Intussen is de afstand van je schooltijd op de sociale akademie naar je karrière nu een kloof van hier tot Straatsburg, en de afstand tot je doelgroep, of achterban, of hoe je het tegenwoordig ook wilt nemen, evenredig, dus waarom niet. Als de verkiezingen naderen kom je nog wel eens iemand van je doelgroep tegen die je nog kan helpen door hem of haar bij jou een 'zwarte' klus te laten doen en dat was dat.

een gekort 1996
Per 1 januari 1996 wordt het grootste bezuinigingsprojekt van de sociale 'zekerheid' doorgevoerd: de nieuwe algemene bijstandswet. Uitkeringsgerechtigden staan alleen: hun 'belangenorganisaties' zijn wegbezuinigd, de politiek heeft geen belangstelling, de middenklasse heeft het te druk met het aflikken van de vingers na de kerstkalkoen of het bladeren in de nieuwe autofolders en de reisgids met citytrips.
Konklusie: uitkeringsgerechtigden staan alleen! Alleen? Hoezo... hoeveel uitkeringsgerechtigden zijn er? Dus wat te doen? Ja, moeten we hier nu alweer een strategie gaan uitleggen voor iets wat zo voor de hand ligt, zo vanzelfsprekend is? Nee hoor, daar passen we voor. We zijn geen belangenorganisaties, of politici, of middenklassers, of sociale akademici die jullie wel eens even, al dan niet gesubsidieerd, zullen gaan vertellen hoe het moet. Bekijk het dan ook maar in een zuinig en gekort 1996!

Dit artikel is verschenen in Kleintje Muurkrant nr 292, 15 december 1995