Persweeën

De weg naar het noorden

Sinds Kundera's 'de grap' en Süskind's 'het parfum' las ik geen boek meer dat me nog zoveel dagen na de laatste bladzijde heeft beziggehouden als 'De weg naar het noorden' van de Leidse 22-jarige Naima Elbezaz. Voor zover dit suggereert dat ik -in tegensteling tot zo velen onder ons- een groot lezer ben, stel ik je direkt teleur. Maar geloof me, ik heb nog steeds verdriet dat het boekje uit is.
Ook al lees je niet veel, lees 'De weg naar het Noorden'. De fantastische typografie maakt het lezen ontspannen, het verhaal trekt je genadeloos hard in de realiteit van de hoofdpersoon.Een jonge man in Marokko. Gevangen in werkloze uitzichtloosheid. Geteisterd door de sociale struktuur en de armoede. Met hulp van de sieraden van zijn overleden moeder en oude vrienden die het 'gemaakt' hebben weet hij de weg naar het Noorden te vinden. Zijn helpers blijken hufters. Hij is te naief maar leert snel. Het leven in Frankrijk is niet minder hard. Ondanks hulp van een Egyptische moslim-broeder, moet hij doorreizen en komt in Amsterdam terecht. Volkomen gedesillusioneerd wil hij in Nederland een beter bestaan opbouwen. Niemand is betrouwbaar. En ook in Nederland wonen hufters, zoals in de onthutsende laatste pagina's pijnlijk duidelijk wordt.
Illegaliteit in Europa, in Nederland. Erover praten, voor illegalen knokken, een schone zaak. Maar lees 'De weg naar het Noorden' om nog eens fijntjes te voelen om wie het nou eigenlijk gaat. Lees het en vertel me wat jij er mee doet.

De weg naar het Noorden
Naima Elbezaz
1995 Uitgeverij Contact ISBN 90 254 11118

De vrienden van God

'De vrienden van God' van Koert van der Velde heeft één onloochenbare verdienste: van begin tot eind voel je je midden in de islamitische wereld van Noord-Afrika en Turkije'. Dat schrijft een collega-journalist van Koert in de Trouw. En da's mooi gezegd, want 't is waar, al is het boekje zo nu en dan meer een antropologisch studieboek dan een persoonlijke reisbeschrijving van een man die heus is geïnteresseerd in het leven en denken van de gewone moslim. Waarschijnlijk ligt dat aan het feit dat Koert veel heeft zitten praten over de Islam in theorie en over de praktijk, tijdens zijn vele reizen. Veel van deze gesprekken heeft hij uitgebreid beschreven, waaruit blijkt dat zijn luistervaardigheid en interesse groot is. Wordt hij door de vrienden van God eerst veelal als toerist benaderd, naarmate de gesprekken en kontakten vorderen krijgt hij volwaardige filosofische verhandelingen van de vrienden van god aangereikt. En Koert ging in discussie, stelde de harde vragen en heeft er ongetwijfeld mooie vrienden voor avonden filosoferen aan over gehouden.
In het boekje gaat Koert van der Velden op zoek naar de betekenis van de Islam in het alledaagse leven. De funktie van religieuze en onreligieuze gebruiken, symbolen en amuletten, de vele soefi-groepen en heiligen, de politieke achtergrond, en de islamisten, fundi's zoals ze hier worden genoemd.
Het gemak waarmee hij in kontakt kwam met gewone denkers doet je vermoeden dat hij er ook wel wat heeft bijgestopt. (Koert studeerde godsdienstwetenschap) Om de lezer op hetzelfde nivo te brengen, wellicht. Want niks is leuker dan denken en filosoferen over hetzelfde. Maar het zijn dan ook wel de echte dénkers, waarmee hij sprak, hoe jong ze ook waren. Studenten. Sleutelfiguren. Wellicht heeft de taal hem nog wat belemmert om de echte alledaagse moslim aan te spreken. (Leer arabisch joh! mooiste taal van de wereld!)
Ik las in mijn nog korte leven veel boeken over de Islam. Statige theoretische werken, populistische uitleg, maar ook gedreven visies van Islamologen en politici. Maar Koert heeft de mooiste manier gevonden. Iedereen kan snel doordringen tot de werkelijke Islam, die van de mensen, als je tenminste twee of drie avondjes tijd neemt. Als je 'Vrienden van God' las, ben je behoorlijk bij en heb je stof om over na te denken. De toegankelijkheid van de alledaagse Islam in Noord-Afrika is met Van der Velden een feit.
Pluspunt zijn Koert's veelvuldige verwijzingen naar andere werken, voor hen die dieper willen ingaan op de (theoretische) achtergrond van het beschrevene. Pluspunt is ook dat je al lezend voelt hoe Koert aan het tafeltje of op de muur heeft ziten praten met de student, of de bemiddelaar, soms heb je even het gevoel dat je erbij zit en stel je voorwaar hardop een vraag. En alsof ie 't wist stelt Koert 'm een alinea verder voor jou. Minpunt is echter zonder twijfel de afwezigheid van gesprekken met de islamitische vrouw. Want juist ook islamitische vrouwen zullen even divers maar wezenlijk anders in het alledaagse islamitische leven staan. Gesprekken over vrouwen voerde hij met mannen. De vraag is natuurlijk of Koert daarvoor verantwoordelijk gehouden kan worden. Ook vind ik dat Koert iets te veel door de Noord-Afrikaanse landen zwabbert. De verschillen zijn immers groot. De diepgang die hij soms bereikt laat hij in Algerije onbegrijpelijk liggen. En uiteraard zie ik graag zijn volgende (?) boekje over Syrie, Libanon, Jordanie(!), Irak.

De vrienden van God
Koert van der Velde
1994 Uitgeverij Goossens ISBN 90 6551 311 6

Dit artikel is verschenen in Kleintje Muurkrant nr 300, augustus 1996