Neel en de locs

vrijdag 17 september-2004
Vandaag en morgen worden in Leuven de dossiers van de nieuwe Europese Commissieleden onder leiding van José Manuel Barroso nog eens flink door de vleesmolen gehaald om te zien of er fatsoenlijk gehakt uit komt. Ook dat van onze Neel, de mededingingscommissaris. Of alles erin zit is de vraag. Hoe zit het bijvoorbeeld met Locogate? Een affaire die begin 1995 voor nogal wat heisa zorgde in Parijs en aan de boorden van de Hofvijver. Een geheugensteuntje: Op 13 januari 1989 legde de nog niet geprivatiseerde NS een investeringsvoorstel voor aan de minister van Verkeer en Waterstaat. Dat wasde toen nog als Smit-Kroes (ook wel Pitspoes) door het leven gaande VVD-er pur sang Neel. Het voorstel had betrekking op de aanschaf van 38 locomotieven uit de 1600-serie van het Franse bedrijf GEC Alsthom waarmee de NS op dat moment al 35 jaar was getrouwd. Er moest nog wel wat gesteggeld worden over de afleveringsdatum. En over de prijs, want de NS wilde wat aanpassingen. De locs werden daarmee wel wat duurder, maar een kniesoor die daarover mekkert.
Op 24 juli van dat jaar gaf de inmiddels via een door VVD-conducteur Joris Voorhoeve veroorzaakte clash rond het reiskostenforfait op démissionair spoor geraakte Neel haar fiat. Op 18 augustus tekenden de NS en GEC Alsthom de bijbehorende “letter of intent”. In december 1990 volgde de echte bestelling. Clean shaven zou je zeggen. Maar wat gebeurde er op 5 october 1989, toen het tweede kabinet-Lubbers op zijn laatste benen liep en Neel zich in de startblokken begaf voor de jacht op een leuke verzameling commissariaten?* Vanuit het hoofdkantoor van GEC Alsthom werd langs bancaire weg 2,9 miljoen francs overgemaakt naar de Panamese papieren onderneming Urban Consulting Corporation. Op 1 maart 1990 gevolgd door 3,5 miljoen francs naar Henley Commerciale, eveneens in Panama. In de boekhouding van GEC Alsthom werd vermeld: “Onze honoraria voor adviezen met betrekking tot de transactie van 38 locomotieven voor de Nederlandse Spoorwegen”. Verder niks. Noch wie er zich achter de twee Panamese frontstores schuilhielden, noch waar die adviezen betrekking op hadden.
Er was dus ruim 6 miljoen francs betaald en die vormden 1 procent van het totaalbedrag van de NS-order. De een noemt het een normale commissie, de ander smeergeld. Maar hoe je er ook tegenaan kijkt, het blijft op zijn minst vreemd dat de twee betalingen moesten worden overgemaakt naar twee schijnfirma’s in Panama.
In maart 1995 werd de bom tot ontploffing gebracht door het Franse blad Libération. Er kwam een onderzoek op gang onder leiding van de als uiterst doortastend bekend staande rechter Renaud van Ruymbeke. Maar al binnen een maand concentreerde deze zich op een een derde betaling van GEC Alsthom die te maken had met een bestelling van trams door de gemeente Nantes. De andere kwestie liet hij over aan de Nederlandse Justitie. Maar die zag niet veel heil in een antecedentenonderzoek naar Urban Consulting Corporation en Henley Commerciale. Toenmalig minister van Justitie Winnie Sorgdrager cremeerde de affaire en de leden van Staten-Generaal deden waar ze altijd goed in zijn geweest: ze hieven het glas, ze deden een plas en lieten de zaak voor wat ze was. Santé.

* Ondermeer van de firma Newtron waar figuren als Willem Smit, Frits Salomonson, Adri Strating, Berry van den Brink, Nina Aka later Brink en Peter Barend de Ridder een eigen interpretatie ontwikkelden over mijn en dijn.