• Laatst gewijzigd: dinsdag 21 februari 2017, 16:59.

384

Reputaties op het Spel

Hoe meer waarde ondernemingen hechten aan hun imago en de lifestyle die ze daarbij uitstralen, hoe kwetsbaarder het bedrijf voor reputatieschade blijkt. Naomi Klein schreef het al in haar boek No Logo. In 't boek "Reputaties op het Spel" zijn voor het eerst een groot aantal meest Nederlandse kwesties op een rij gezet om uit te vinden waarom de ene actie slaagt en de andere niet.

door Eveline Lubbers

De zeventien casestudies omvatten heel bekende zaken, zoals Greenpeace versus Shell om de Brent Spar en Milieudefensie tegen Schiphol om de vijfde baan, maar ook wat minder grote campagnes, bijvoorbeeld de Schone Kleren Kampagne met de FNV versus Triumph om bh's geproduceerd in Birma, en het NIZA tegen de ABN Amro om diamanten afkomstig uit oorlogsgebieden. Het boek is een behoorlijk toegankelijk verslag van groot onderzoek door de Rotterdamse Erasmus Universiteit naar maatschappelijk verantwoord ondernemen. Hoe kan je effectief druk op een onderneming uitoefenen, en welke factoren doen een bedrijf besluiten toe te geven aan de eisen van een NGO? De angst voor imago-beschadiging speelt bij die besluitvorming een grote rol, maar de vraag is hoe je die schade eigenlijk kunt meten. De auteurs -Rob van Tulder en Alex van der Zwart- peilden een aantal factoren: gevolgen voor de afzetmarkt (scheelt het in de verkoop), voor de arbeidsmarkt (wie wil er nog voor dat bedrijf werken) en voor de kapitaalmarkt (hoe reageert de aandelenkoers). Met de maatregelen die het bedrijf al dan niet genomen heeft om de kwestie op te lossen wordt dan de balans opgemaakt: wie heeft er gewonnen en is het issue nu van tafel?
Geen van de ondernemingen bleek immuun te zijn voor de acties. Wel waren er grote verschillen in het meetbare reputatie-effect, en wààr dat optreedt: slechts in drie gevallen ondervonden ondernemingen schade op zowel de kapitaalmarkt en de afzetmarkt. Bedrijven die veel waarde hechten aan hun imago en de lifestyle die ze daarbij uitstralen, zoals Nike ('Just do it') en PepsiCo ('The choice of a new generation'), schikten zich het snelst naar de wensen van de actiegroepen. Lifestyle-ondernemingen die hun imago hebben verbonden aan een winkelformule, zoals McDonald's, Ikea of C&A, blijken minder kwetsbaar voor reputatie-schade. En bedrijven als Unilever die veel producten onder allerlei verschillende merknamen verkopen ondervinden veel minder directe problemen. Problemen met kwik bij een fabriek voor thermometers in India worden niet direct in verband gebracht met het eten van een Magnum-ijsje. Grote 'winnaars' zijn bedrijven die geen directe relaties met consumenten onderhouden, zoals Schiphol en IHC Caland. Deze bedrijven opereren op de zogenoemde business-to-business markt en hoeven zich dus minder aan te trekken van wat er over hen gedacht wordt.
Baggeraar IHC Calland versterkte zelfs haar positie op de afzetmarkt door niet te buigen voor de kritiek op hun aanwezigheid in Birma in verband met de ernstige mensenrechtenschendingen daar. Pas als teveel eventuele zakenpartners of grote investeerders geen zaken meer met hen zouden willen doen ontstaan er problemen. Maar hierop hebben campagnes van opiniegroepen weinig greep.

Wat is er uit dit boek te leren voor actiegroepen en NGO's? Het reputatie-effect is het sterkst bij zaken op het scheidsvlak van privaat en publiek. Waar internationale organisaties en nationale overheden het af laten weten, zijn ondernemingen aan te spreken op hun verantwoordelijkheden. Dat gold het duidelijkst bij de veroordeling van dictatoriale regimes zoals in Nigeria of Birma (de brouwerij van Heineken en de bh's van Triumph), bij ontbrekende regelgeving over genetisch gemanipuleerd voedsel, of bij schade aan het milieu (Schiphol en Shell). Hoe herkenbaarder het product dat het bedrijf in kwestie op de markt zet, hoe effectiever de actie zal zijn. Schiphol ligt moeilijker, Shell biedt meer mogelijkheden. Zaken die zich afspelen op het scheidsvlak profit/non-profit zijn vaak minder eenduidig. In de vijf cases die betrekking hebben op arbeidsomstandigheden en kinderarbeid eindigde de confrontatie relatief onbeslist. Opmerkelijke conclusie van de auteurs: "hoe lager de prijs van het eindproduct, hoe minder gevoelig de onderneming voor het issue is". Je richten op de belachelijk dure schoenen van een 'hol' bedrijf als Nike -dat alleen imago verkoopt en de productie uitbesteedt- geeft dus meer kans op succes dan een campagne gericht op de koopjes bij C&A. Een familiebedrijf blijkt ook moeilijker aan te pakken dan een beursgenoteerde onderneming. Omdat voor een succesvolle campagne vaak enige mate van versimpeling nodig is, is een issue als kinderarbeid dat vraagt om een genuanceerdere benadering, niet zo makkelijk op te lossen.
Voor bedrijven die onder vuur komen te liggen is de boodschap duidelijk: een botte houding ten opzichte van critici levert de meeste reputatie-schade op. Wie de legitimiteit van de klachten in eerste instantie ontkent (zoals Shell in de Brent Spar zaak en PepsiCo in Birma) roept het onheil over zichzelf uit. Deze bedrijven waren pas tot een dialoog bereid toen de schade op de afzetmarkt te groot dreigde te worden, en toen was het eigenlijk al te laat. Wie zich genuanceerder opstelt, en zich uiteindelijk inschikkelijk toont - zoals Heineken en Triumph die aanvankelijk stelden dat ze in Burma bleven om erger te voorkomen, maar zich uiteindelijk toch terugtrokken - oogst meer begrip en staat minder lang in de schijnwerpers. Meteen vanaf het begin bruggen bouwen en dialoog aangaan met stakeholders wordt het meest beloond: het conflict is snel beslecht en de reputatie-schade is minimaal.
Het is dan ook niet verwonderlijk dat "Reputaties op het Spel" eindigt met aanbevelingen voor een 'strategische stakeholdersdialoog'. En dat hoofdstuk toont de zwakte van het boek. De inzet van de dialoog is uiteindelijk - vrij geciteerd - het voorkomen van incidenten die in het openbaar worden uitgespeeld over de rug van de onderneming. Critici te vriend houden blijkt belangrijker dan werkelijk nadenken over maatschappelijk verantwoord ondernemen.

Eveline Lubbers is auteur van het vorig jaar verschenen boek "Schone Schijn, smerige streken in de strijd tussen burgers en bedrijven", uitgekomen bij Uitgeverij Fagel te Amsterdam. "Reputaties op het Spel, maatschappelijk verantwoord ondernemen in een onderhandelingssamenleving" is geschreven door Rob van Tulder en Alex van der Zwart en uitgegeven door Uitgeverij Het Spectrum in 2003.

Dit artikel is verschenen in Kleintje Muurkrant nr 384, 24 oktober 2003

  • Geschreven door Archivaris
  • Categorie: 384
  • Hits: 1

Kort nieuws

Geef je mening vleugels!

De straat is van iedereen. Dat is geen loze kreet. De straat is van jou, mij en al die andere mensen die er komen. Daarom mogen wij met ons allen ook die straat aankleden. En waarom niet met je mening? Loesje wordt in november twintig jaar. Dat betekent dat reeds twintig jaar eenvoudige posters met een prikkelende mening en een portie humor het straatmeubilair versieren. Posters die vragen om lef, initiatief en humor. Posters die aanzetten tot verder denken en onbekommerd streven naar het ideale. Nu eens hier en dan weer daar duikt Loesje op. Loesje is geen grote club van politiek linkse mensen die dogmatisch schoppen tegen alles wat niet binnen hun oogkleppen valt.
Mensen die met Loesje actief zijn willen een breed perspectief zien, vrij denken, de tegenstellingen overstijgen, zich verwonderen over nieuwe ontwikkelingen, genieten, open staan voor iedereen in de samenleving en zo midden in de maatschappij staan. De kracht van Loesje zit ook daarin: de posters hoeven niet alleen de eigen parochie binnen de linkse kerk aan te spreken, maar mogen iedereen aanspreken. Loesje reageert op alles wat speelt in de politiek, in de samenleving en in het persoonlijke leven. Als je een aantal posters op rij legt, zul je zien dat waarden van de initiatiefrijke, daadkrachtige, vrolijke, onafhankelijke, antiautoritaire, solidaire mensen worden uitgedragen. En als je die waarden kan uitdragen op een manier dat het zoveel verschillende mensen aanspreekt, ben je constructief bezig. Loesje is in twintig jaar gegroeid tot een kleine organisatie met een kantoortje. Maar het zijn de vrijwilligers in Nederland en in het buitenland die haar maken wat ze is. Ook in het buitenland, want Loesje wil in heel de wereld zijn. Ze voelt zich wereldburger. Daarvoor maakt Loesje niet gebruik van structurele overheidssubsidies. Voor sommige -internationale- projecten vraagt ze subsidie aan. Loesje heeft een manier gevonden om zichzelf door middel van schrijfworkshops, boekjes en praktische produkten te financieren. Dat is niet verfoeid commercieel gedrag, zoals critici nogal eens beweren, maar juist een kracht. Daardoor kan Loesje haar continuïteit waarborgen en is ze niet afhankelijk van de overheid. Wel zo handig met een repressieve regering zoals nu het geval is. Loesje is er op deze manier volledig voor de mensen op straat. Van 'Wanneer ik 's avonds naar de sterren kijk knipoogt er altijd eentje terug' tot 'Zullen we het kapitalisme ook als misdaad tegen de mensheid erkennen'.
De afgelopen twee jaar hangt Loesje weer opvallend in Den Bosch. Een groepje van ongeveer 10 mensen maakt er teksten over de dingen die hun bezighouden in de stad, het land, de wereld en ?waarom niet?- het heelal. Ze kietelen de tijdgeest een beetje en geven al die duiveltjes een tik op hun neus. De groep schrijft één keer in de maand en maakt dan een serie posters die door de stad worden verspreid. Geen aalmoes maar actie. Geen geld maar mensen. Niet terug maar vooruit. Niet passief maar actief.
Spreekt Loesje je aan? Mail dan naar , en doe mee. Voel de vrijheid van alles mooi te maken. Loesje, Postbus 1045, 6801 BA Arnhem (026.4437724) en/of kijk op www.loesje.nl/denbosch

goudkoorts

Op het artikeltje "Dagobert Duck" uit het vorige Kleintje kwam de volgende reactie binnen:
"Het belangrijkste aspect van het probleem met de goudvoorraad hebben jullie niet aangehaald: Veel centrale banken hebben een grote hoeveelheid goud op de balans staan, die in werkelijkheid niet meer in de kluizen ligt maar is uitgeleend aan goudbankiers. Die betalen daarvoor een minimale rentevergoeding (zodat al dat goud toch nog een beetje rendeert voor de centrale bank) en brengen het op de open markt. Hiermee vervalsen ze niet alleen de goudmarkt, die strikt uitgaat van bekende hoeveelheden bestaand, nieuw te delven en verloren gaand goud (cijfers die door deze handelwijze ondergraven worden - en de goudprijs wordt zo kunstmatig verlaagd), maar hiermee verliest goud als dekking van door de staat uitgegeven waardepapieren ook zijn waarde, immers, geen enkele goudbankier kan garanderen dat goud ooit terug te kunnen leveren als de marktprijs inmiddels flink gestegen is.
Gebleken is dat het IMF aan centrale banken opdracht geeft ook uitgeleend goud op de balans als fysiek voorradig goud te zetten. De centrale banken leggen hierover geen verantwoording af, maar de Portugese Centrale Bank heeft zich wat informatie over deze handelwijze laten ontvallen en dit heeft voor veel ophef gezorgd (zie www.gata.org/Panic.htm)
Volgens kenners (ben ik niet) kan dit maar op één manier eindigen, vooral nu de Amerikaanse FED al een paar jaar op enorme schaal geld bijdrukt en in omloop brengt, namelijk met een gigantische stijging van de goudprijs (althans ten opzichte van de Amerikaanse dollar) en een grote ontwaarding van de dollar. Zoals in het Duitsland van de crisisjaren bekend is kan dat gigantische vormen aannemen (het versturen van een brief kostte op zeker moment twee miljard mark).
Over het Nederlandse goud heb ik wel eens gehoord dat het om veiligheidsredenen niet alleen in de kluizen van DNB ligt maar deels ook in Fort Knox of iets dergelijks. Ik kan me niet voorstellen dat de FED ons goud tot zijn eigen voorraad rekent maar mocht dat zo zijn dan zouden we inderdaad een probleem hebben.

Keer 't Tij

Als vervolg op de grote demonstratie van 20 september jongstleden waar 25 duizend mensen aan deelnamen, organiseert platform "Keer het Tij" dit jaar nog tenminste twee landelijk gecoördineerde acties. Er wordt busvervoer uit diverse steden in Nederland geregeld naar het tweede Europees Sociaal Forum (ESF) van 12 t/m 15 november 2003 in Parijs. Zie www.keerhettij.nl/esf. En op donderdag 18 december 2003 is er een landelijke actiedag van Keer het Tij in tientallen steden. Lokale platforms of organisaties worden gevraagd om die dag in hun woonplaats acties te organiseren. Dit kan bijvoorbeeld in de vorm van een fakkelwake tijdens de koopavond van 19 tot 21 uur, maar andere acties zoals prikacties of demonstraties die dag zijn ook mogelijk. Landelijke organisaties kunnen hun lokale afdelingen vragen of ze op 18 december mee willen doen. Afdelingen kunnen aansluiten bij een plaatselijk Keer het Tij platform of zelf een actie of wake organiseren. Wij vragen landelijke organisaties daarom deze informatie te delen met al hun lokale afdelingen! In veel steden zijn inmiddels al lokale Keer het Tij platforms opgericht. Vanuit 25 steden werden er bussen geregeld of gezamenlijk treinvervoer georganiseerd naar de landelijke demonstratie van 20 september. Wij vragen deze platforms om zo snel mogelijk een mail te sturen aan als bekend is wat er op 18 december in hun woonplaats wordt georganiseerd. Lokale platforms kunnen ook een eigen pagina krijgen op de website www.keerhettij.nl. De platforms Leeuwarden, Nijmegen en Utrecht hebben dit al.
We roepen lokale organisaties, in plaatsen waar nog geen lokaal platform is, op om samenwerking te zoeken met andere organisaties en een lokaal platform op te zetten.

Polonaise uit eigenbelang

De wereldhandelsorganisatie (WTO) had een poosje terug een overleg in Cancun. Daar zou een strijd worden gevoerd om in naam van de 'ontwikkeling' van de wereld verdere afspraken te maken over vrijhandel. Daar valt dus veel binnen te halen voor het bedrijfsleven! De Nederlandse belangen werden verdedigd door een delegatie onder leiding van Laurens-Jan Brinkhorst. Dit was reden genoeg voor een groep zakenlieden (ongeveer 80 mensen) om, vlak voor het vertrek van Laurens-Jan, de delegatie een extra hart onder de riem te steken. Deze delegatie zou immers garant staan voor een uitmuntende behartiging van hun belangen. Zij wilden graag hun vertrouwen in de hoeders van onze belangen middels een krachtig 'chapeau' uitdrukken. En wat voor één! Het mondde uit in een regelrecht straatfeest waar de 'antiglobalisten' nog een puntje aan kunnen zuigen. Getooid in driedelige pakken, mantelpakjes, voorzien van goedgeknoopte stropdassen waren ze, begeleid door een verkwikkend deuntje dixieland, via het Ministerie van Landbouw naar het Ministerie van Economische Zaken gelopen. Daar is, na een aantal toespraakjes, de champagne ontkurkt, een sigaartje opgestoken, waarna de kostuums op beschaafde wijze in de kreukels gepolonaised werden. Alles in naam van de verdere verbreiding van het kapitalisme, en de verdere aanvulling van bankrekeningen van de zakenlieden. Toen de bubbeltjes de hoofden licht hadden gemaakt, is er als afsluiter uit volle borst 'Laurens-Jan - toi toi toi' gescandeerd, als ultieme uiting van het vertrouwen in de lucratieve maatregelen die de WTO-top op zouden leveren. Helaas hebben de onderontwikkelde economieën op de handelstop een vuist weten te maken, en zijn de pogingen van Laurens-Jan de bankrekeningen te vullen onvervuld gebleven. Aan de aanmoedigingen heeft het in ieder geval niet gelegen...

Chinese frontstores

China heeft zojuist haar eigen ruimtereisje achter de rug. Na de USSR en de VS wederom een trotse natie die miljarden pegels de lucht inschiet. De VS maken zich inmiddels grote zorgen dat ze de alleenheerschappij van dit moment niet kunnen handhaven. Die Chinese raket is daarvan een fraai symbool. Pasgeleden zorgde de FBI voor het in rep en roer raken van de politieke top der VS. De FBI ontdekte meer dan drieduizend Chinese 'frontstores' in de VS. Dat wil zeggen bedrijven die feitelijk als camouflage dienen voor activiteiten van Chinese 'spionnen' op Amerikaanse bodem. Ene David Szady, FBI-onderdirecteur beschreef de situatie als "most grave and present danger". En volgens hem zijn al die Chinese activiteiten binnen de NoordAmerikaanse grenzen ondermijnend voor de Amerikaanse veiligheid en de voorsprong op militair en economisch terrein die de VS op dit moment (nog) hebben. Amerikaanse bedrijven hebben 't dringende advies gekregen extra alert te zijn op Chinese activiteiten in de VS en universiteiten zoals Harvard en Yale zijn gevraagd Chinese studenten goed in de gaten te houden. Maar gezien de steeds grotere Amerikaanse investeringen binnen de Chinese economie liggen diplomatieke stappen richting China extra gevoelig. De Amerikanen hebben vele miljarden dollars geïnvesteerd in "booming Chinese business". Dus dan weet je 't wel...

Routekaart

Daar waar de Israëlische regering nog altijd niet in staat is serieuze vredesonderhandelingen te voeren en de nog niet zolang geleden gepresenteerde 'Routekaart naar vrede' inmiddels naar de prullenbak is verwezen, is de oppositie in Israël opgestaan in een poging het vastgelopen vredesproces vlot te trekken en nieuw leven in te blazen. Verschillende Israëlische prominente politici (waaronder Avraham Burg en Amram Mitzna) en een aantal Palestijnse politici (o.a. Nabil Kassis en Hisham Abdel Razeq) hebben op 10 oktober jongstleden in Jordanië een ontwerp-vredesakkoord goedgekeurd. Dit akkoord is een initiatief van voormalig Israëlisch minister van Justitie en architect van de Oslo-akkoorden, Yossi Beilin, en voormalig Palestijns minister van Informatie, Yasser Abed Rabbo. Zij stellen dat het Israëlisch-Palestijnse conflict schreeuwt om een oplossing en dat er compromissen gesloten moeten worden in een aantal heikele kwesties zoals het recht op terugkeer van de Palestijnse vluchtelingen, de nederzettingen, de grenzen van een toekomstige staat Israël en de toekomst van Jeruzalem. De initiatiefnemers hopen dat het ontwerp-vredesakkoord, alhoewel het geen officiële status heeft, een opstap zal vormen tot een definitief akkoord tussen Israël en de Palestijnen. Overigens is het zojuist goedgekeurde ontwerp-vredesakkoord gebaseerd op het plan Clinton en de Taba-gesprekken uit 1999 waarin onder andere plannen zijn gemaakt voor de verdeling van Jeruzalem en de terugkeer van Palestijnse vluchtelingen. Wat dit laatste punt betreft lijkt een patstelling te zijn doorbroken aangezien het ontwerp-akkoord melding maakt van het opgeven van het recht op terugkeer. Hiervoor in de plaats zouden de Palestijnen de soevereiniteit over de Tempelberg in Jeruzalem krijgen. Bovendien is het de bedoeling dat Israël zich terugtrekt tot de grens van vóór 1967, behalve rond drie blokken van nederzettingen. De Palestijnen zouden als compensatie gebied elders in Israël krijgen. Voor zover bekend is Yasser Arafat volledig op de hoogte van de inhoud van de gesprekken en de details en zou hij zijn goedkeuring hebben gegeven. Premier Sharon heeft de Israëlische deelnemers aan de gesprekken beschuldigd van samenwerking met de Palestijnse vijand. Minister Naveh, een vertrouweling van Sharon, verklaarde dat "de oppositie met de Palestijnen onderhandelt achter de rug van de regering, terwijl we midden in een strijd tegen de terreur zitten."
Ondanks deze dreigende woorden is het ontwerp-vredesakkoord een positieve ontwikkeling, omdat het laat zien dat er aan beide zijden wel degelijk gesprekspartners zijn, die actief geïnteresseerd zijn in het zoeken naar een serieuze oplossing. Het is te hopen dat er met dit initiatief een hernieuwde belangstelling komt voor de vrijwel uitzichtloze situatie in Israël/Palestina. E_n van de Palestijnse deelnemers aan de ontmoeting in Jordanië bracht het als volgt onder woorden: "Wij hebben begrepen dat Israël ons militair niet kan verslaan, maar wij hebben ook begrepen dat wij Israël niet kunnen verslaan. Daarom moet er een politieke oplossing worden gevonden." Wie weet zullen niet alleen het Israëlische publiek en de Israëlische politici inzien dat er geen andere mogelijkheid is, maar zal de internationale gemeenschap eindelijk zijn verantwoordelijke en noodzakelijke taak op zich nemen. In ieder geval is het de bedoeling dat de overeenkomst (het zogenaamde 'Akkoord van Genève') op 4 november - de dag dat voormalig premier Rabin werd vermoord - in Zwitserland ondertekend zal worden. Het Zwitserse Ministerie van Buitenlandse Zaken heeft bemiddeld en de onderhandelingen gefinancierd.
(SIVMO - Steuncomité Israëlische Vredesgroepen en Mensenrechtenorganisaties - www.xs4all.nl/~sivmo)

Kleintje Actueel

Het nut van een vrijwel dagelijks bijgehouden rubriek op internet is de afgelopen weken wel bewezen. Vele honderden internet-surfers bezoeken dagelijks de Kleintje Actueel pagina's die de voorpagina van het Kleintje op internet vullen (www.stelling.nl/kleintje). Of het nu over de secretaris-generaal van Justitie, Mabelgate, Kelly, Soros of Bruinsma gaat, er verschijnen intrigerende berichtjes in die rubriek en je kunt er ook rechtstreeks op reageren. Help mee 't Kleintje nog actueler te maken door regelmatig langs te komen en/of anderen te wijzen op deze publiciteitsmogelijkheden. Geef een vriend of vriendin of juist iemand waar je een hekel aan hebt een abonnement op het papieren Kleintje en betaal je eventuele achterstallige abonnements-euro's.

Dit artikel is verschenen in Kleintje Muurkrant nr 384, 24 oktober 2003

  • Geschreven door Archivaris
  • Categorie: 384
  • Hits: 1

vragen na de ontruiming van de Aanslag

kraken versus kopen

Met pijn in hart heb ik vrijdag 3 oktober staan toekijken hoe 'De Aanslag' zijn laatste uren inging en in de dagen erna de slopers hun werk deden. Het Haagse bolwerk ligt er na 23 jaar open en gewond bij. Een stuk geschiedenis gaat verloren. Hoe vindt het zijn voortgang?

door Hans de Bruin

De Blauwe Aanslag werd gekraakt in december 1980. De jaren waarin de kraakbeweging zijn hoogtepunt kende. Duizenden kraakpanden in het hele land, groot en klein. Niet allemaal even politiek qua uitstraling, maar de grote bolwerken die één voor één in onze handen vielen maakten de weg vrij voor een bloeiende en strijdbare woon-werkcultuur. De Aanslag was voor Den Haag het hart van die tegencultuur. Een pand waar doelbewust werd gekozen voor een open functie en niet alleen voor een bestaan als woonpand. Manifestaties, muziek, discussies, verzamel- en aanlooppunt voor en na demonstraties: in de beschikbare zalen van de Aanslag bruiste Den Haag. Mede door de aanwezigheid van vele bedrijfjes met een publieke functie: het vegetarische restaurant, de actiedrukkerij, de linkse boekhandel, de Koerdische Bieb. De Aanslag was en leefde politiek.
Nadat midden jaren negentig het sloopbesluit viel in de gemeenteraad terwille van een omstreden wegverbreding is er via juridische procedures geprobeerd om dit besluit aan te vechten. Het is niet gelukt. Nadat de eerste procedures verloren waren werd een tweede lijn ingezet: onderhandelen met de gemeente over vervangende ruimte. Ondanks groot wantrouwen van de kant van de bewoners en gebruikers van de Aanslag bleek toch dat er binnen het College van B&W wel het bewustzijn aanwezig was om iets vervangends aan te bieden - hoewel dit alternatief natuurlijk ook een extra drukmiddel voor de ontruiming werd. En uiteindelijk werd er (ook alweer drie jaar geleden) een akkoord bereikt over een nieuw, groot oud schoolgebouw op de rand van het centrum dat gekocht kon worden van de gemeente Den Haag, waarbij ze ook met geld over de brug kwamen voor de noodzakelijke verbouwingen. Zou dit de nieuwe Aanslag zijn? Dat was de grote vraag.

Binnen de Aanslaggemeenschap leidde dit akkoord tot een scheuring. Een belangrijk deel van de bewoners en zeker de bedrijfjes wilde wel akkoord gaan met deze deal. Een kleiner deel was het er niet mee eens. Kraken was een principieel uitgangspunt: een ander gebouw en zeker kopen was uit den boze. Rond deze standpunten ontstond een probleem. Naar buiten toe wilden beide groepen voorkomen dat we tegen elkaar uitgespeeld zouden worden, naar binnen toe moest een uitweg gezocht worden hoe we met dit tegenstrijdige principe moesten omgaan. Waren de vertrekkers verraders? Waren de blijvers principiële warhoofden? Het definitieve 'hoogtepunt' in deze discussie werd bereikt op de dag van de ontruiming. In het pand een aantal 'blijvers' met wat steun uit het land. Bij de politieafzettingen zwierven de 'vertrekkers' met een bezwaard gemoed rusteloos rond om toe te zien hoe het pand uiteindelijk toch met de nodige romantische glorie van bivakmutsen en brandende barricades ten onder ging. Ik hoor bij de 'vertrekkers', maar eerlijk is eerlijk, het gaf ook wel een goed gevoel om te zien dat mensen zich toch lieten gelden. Het hoorde bij de geschiedenis van de Aanslag en als het niet was gebeurd was het ook niet goed geweest.
Maar politiek is het niet te verkopen. Geen Hagenaar begrijpt waarom je een goed akkoord sluit met de gemeente en dat je dan toch tot het uiterste door blijft gaan met het verzet tegen de sloop. Als je er nooit gewoond of gewerkt hebt zul je dat waarschijnlijk ook nooit begrijpen. Alleen insiders kennen de emoties die dit oproept. Daarom begrijp ik de 'blijvers' wel, maar ik ben het niet met ze eens. En wat was het meer dan oprisping van een 'radicalere' kraakbeweging? En wat gaan de ontruimden nu doen, want mee naar het nieuwe gebouw gaan ze niet? Het gros van deze groep zal straks gaan rondzwerven naar nieuwe kraakpanden met de wetenschap dat het inmiddels praktisch onmogelijk is geworden om panden nog langdurig te kraken. Een moeizaam perspectief.

Tegenstellingen
Ik heb die tegenstelling tussen de principiëlen en de realo's nooit begrepen. Het is al een oude discussie. In de jaren tachtig kenden we al de discussienota: "Kraken of Grutten", waarin deze tegenstelling al aan de orde werd gesteld door de hardliners van de Amsterdamse Staatsliedenbuurt. Alleen al de benaming "grutten" gaf op een scherpe manier aan waar de angel lag. De bedrijfjes werden binnen deze visie als niet veel meer gezien dan een stel kruideniers waarmee geen straatrevolutie te maken viel. In de praktijk was het in wezen anders want in de woon-werkcultuur bloeide een heel scala aan bedrijfjes op. Mensen die op hun eigen alternatieve manier hun brood gingen verdienen. Die bedrijven gaven onze tegencultuur juist een extra dimensie waarmee we een werkelijk alternatief lieten zien voor de kapitalistische consumptiemaatschappij. Tegelijkertijd kregen de mensen uit die bedrijven wel andere zakelijke belangen en namen inderdaad ook sneller politieke compromisstandpunten in. Daar zit een paradox.
Ook in de Aanslag werd met name die tegenstelling zichtbaar. Verhuizen naar een nieuw, onzeker kraakpand was met name voor de bedrijfjes geen optie. Om vele plausibele redenen. Het verhuizen van een bedrijf kost bijvoorbeeld gewoon veel geld. Je stelt ook andere eisen aan de entourage, het is geen vooruitzicht om voortdurend opnieuw te moeten beginnen. Als bedrijf heb je continuïteit nodig. Het was dus nogal logisch dat met name de bedrijfjes het voorstel van de gemeente omarmden, omdat het een verder perspectief bood. En is daar wat mis mee?

Volgens de principiëlen wel. Het argument is natuurlijk dat je je conformeert aan de overheid. En dat is ook zo. Als we nu naar het nieuwe pand van de Aanslag kijken dan zien we dat er aan veel regeltjes van de overheid moet worden voldaan. Brandveiligheid bijvoorbeeld. Heel frustrerend, maar tegelijkertijd is het ook niet allemaal slecht. Het moet in ieder geval zeker niet verward moeten met een strijdbare of zelfs revolutionaire houding als dat soort regels alleen maar worden gezien als onderdrukkend, want in de kern is dat meer een soort superliberale houding.

Een belangrijke leuze van de kraakbeweging was vaak dat "ideeën niet ontruimd kunnen worden". En daar gaat het uiteindelijk om. Om de inhoud. De politieke inhoud. In de Nederlandse kraakbeweging werd het een dogma dat de "beweging" alleen kon functioneren in gekraakte panden. Dat die panden veelal vroeg of laat ontruimd zouden worden werd alleen gezien als het bewijs van een onderdrukkend systeem en zelden als het verlies van een eigen infrastructuur. Het netwerk van kraakpanden vormde in de jaren tachtig een geweldige infrastructuur, waar de "beweging" zichzelf kon vormgeven en uitstraling kreeg en daarmee politiek kon mobiliseren. Maar die infrastructuur werd tegelijkertijd zelden gezien als iets wat je vast moest houden. De cyclus kraken-ontruimen heeft een sterk masochistisch en demotiverend karakter. Waarom was kopen van je kraakpand altijd zo'n omstreden begrip in Nederland, terwijl in bijvoorbeeld Duitsland het kopen van panden al begin jaren tachtig als een politiek middel werd gezien. Stel je voor dat we alle grote kraakpanden uit de jaren tachtig allemaal zelf hadden kunnen kopen en dus nu nog steeds in zelfbeheer hadden kunnen hebben. Het verklaart volgens mij voor een deel waarom de radicale beweging zo is gemarginaliseerd in de jaren negentig. Als kraakpanden als bestaansvoorwaarde worden gezien, dan hef je je eigen bestaansrecht op door het op ontruimingen te laten aankomen en met een wetgeving die kraken steeds moeilijker maakte zou je verwachten dat er op geanticipeerd werd door de functie van kraken te herzien vanuit het politieke perspectief. En in die zin hadden diegenen die toch aanstuurden op een ontruiming van de Aanslag en tegen het alternatief waren geen gelijk. Ze waren dubbele verliezers: ze verloren hun pand en ze verloren de politieke steun die de Aanslag lang onder veel Hagenaars had opgebouwd.

En er zijn inmiddels wel voorbeelden waarin anders is gehandeld. Een goed voorbeeld is de koop van "Vrankrijk" in Amsterdam en de "ACU" in Utrecht. Ook een voorbeeld als de "Paap" in DenBosch, die weliswaar huren, maar toch hun uitstraling hebben behouden is belangrijk.
Ook de oude Blauwe Aanslag had behouden kunnen blijven. We kunnen het wel nu als een soort verdienste gaan beschouwen dat we het pand 23 jaar lang hebben kunnen behouden, maar ook hier hield het dus op. Al in 1984 en later heb ik in onderandere "de Zwarte" pleidooien gehouden om de Aanslag te kopen, het is er nooit van gekomen omdat de wil er niet was. Ik ben nu wel tevreden dat het nieuwe pand wel eigendom wordt en daarmee een nieuwe stabiele factor kan worden in Den Haag. Of het dat ook wordt zal afhangen van de "ideeën". Dat met de ontruiming van de Aanslag niet ook de ideeën zijn verdwenen zal moeten worden waargemaakt door de groep die het nieuwe pand zijn functie zal gaan geven. Niet alleen wonen en werken, maar ook: manifestaties, muziek, discussies, en een verzamel- en aanlooppunt voor en na demonstraties. Het pand biedt alle mogelijkheden voor iets nieuws.

Dit artikel is verschenen in Kleintje Muurkrant nr 384, 24 oktober 2003

  • Geschreven door Archivaris
  • Categorie: 384
  • Hits: 1

Keer de leegheid van links

van conservatieve rituelen naar constructieve hulp

Het zelfgemaakte bord met de humoristische oneliner, de partijvlaggen, -folders en -sprekers, de aanwezige organisaties, zelfs plaats en route van de Keer-het-Tij demo vormen een sterk gerafeld ritueel van vergane linkse glorie. Beleidsmakers houden er al rekening mee: het onvermijdelijke protest zal de weg volgen van Dam tot Museumplein en van Malieveld tot Binnenhof. Ze nemen het voor kennisgeving aan. Het is even doorbijten en er moeten misschien zelfs wat waterige tomaten worden ontweken, maar dan heb je daarna ook wel wat: berustende burgers die na hun optocht gewoon weer aan het werk gaan, belasting betalen en gaan stemmen.

door Ernst Naber

Het klinkt hard, maar het tegendeel kan niet zo gemakkelijk bewezen worden: de richting die links met onder andere Keer-het-Tij kennelijk op wil gaan, doet inmiddels behoorlijk versleten aan, zo versleten dat zich plaatsvervangende schaamte opdringt aan menig oprecht links denkende. Niemand wist -onbedoeld- de strategische en ideologische leegte van links beter bloot te leggen dan SP-voorman Marijnissen als spreker op de Keer-het-Tij demonstratie. "Zoals in de jaren zeventig zeggen wij: Dit is het begin; wij gaan door met de strijd!" Niet zo vreemd dat linkse critici woorden in de mond nemen als "opgewarmd lijk" (1) of "spoken uit het verleden" (2) bij hun beoordeling van dit oude volkstheater. Dergelijke vernietigende taal komt niet alleen van het anarchistische gedeelte van links, trouwens. Ook de liberaallinkse elite verklaart het failliet van de huidige linkse politiek, zoals blijkt uit artikelen van PvdA prof. Jos de Beus (3), sociaal-democraat Paul Scheffer (4) en anderen. Links is behoorlijk de weg kwijt, zo is de teneur, en men vraagt zich zelfs af of er nog wel zoiets bestaat als "links" in relatie tot iets dat dan "rechts" zou zijn. Scheffer noemt de reactie op de kabinetsplannen letterlijk "getuig[en] van verouderde uitgangspunten en het ten onrechte vasthouden aan verworven rechten." Buiten dat "ten onrechte", ik kan niet anders dan hem gelijk geven. Links is verdomde conservatief, fantasieloos en onderdanig aan het niets opleverende populistische parlementaire spel geworden. Ook al bieden deze criticasters weinig soelaas hoe links zich dan wel zou moeten hervinden, als zij dat al zouden willen, duidelijk lijkt dat aan weerskanten van Keer-het-Tij de leegte van links diep gevoeld wordt.

Maar werkt het?
Het is natuurlijk gemakkelijk cynisch te zijn. Het is mooi en lovenswaardig dat mensen zich druk maken over de verschralende inrichting van de maatschappij en dat ze energie willen steken in welke vorm van protest dan ook. Het is een begin, jazeker. Maar waarom dan niet een echt ander begin? Carnavalesk smeken bij de rechtse meerderheid in de top van BV Nederland, rijk aangeklede optochten om aandacht te vragen voor ellende en misstanden; je kunt nog beter in een net pak een plant proberen te overtuigen af te zien van fotosynthese dan rechts te vragen het kapitalisme te verzachten.
De vraag wat Keer-het-Tij nu eigenlijk wil met deze niet erg inhoudelijk ondersteunde strategie van de massademo, wringt zich al snel naar voren. Zien zij met dit actiemiddel ècht mogelijkheden om de uitkomst van de kabinetsplannen te beïnvloeden? Zelfs in de Algemene Beschouwingen konden de linkse partijen in het parlement -dichterbij de macht kan niet- geen potten breken, dus waar dient zo'n pressiemiddel dan eigenlijk nog voor? Boze, niet alleen rechtse tongen beweren zelfs dat het niet veel meer is dan een potje nostalgische zelfbevrediging met mooiere tijden op het netvlies.
De aangesloten politieke partijen profiteren waarschijnlijk wel. PvdA, GroenLinks en SP halen momenteel in de peilingen samen 75 zetels en ook de partijsecretariaten mogen zich vast verheugen in een stijgende aanwas van leden. De SP wrijft zich zeker in de handen: het is Jan Marijnissen, bij afwezigheid van Wouter Bos en de zwangere Femke Halsema, weer gelukt een tomaatstempel op een grote demonstratie te plakken.
Maar laten we wel wezen: dit nostalgische staaltje buitenparlementarisme brengt een andere, linksere maatschappij geen centimeter dichterbij. Met de PvdA en GroenLinks of SP in de regering, nu onderdeel van Keer-het-Tij, zouden misschien enkele miljarden even anders bij de burgers zijn neergelegd. Maar ook zij zouden, noodzakelijkerwijs, een kapitalisme conform beleid hebben moeten voeren van inflatiebeperking, en dus snoeien van overheidsuitgaven en het matigen van lonen, om alle ruimte te geven aan de hernieuwde opbouw van de kracht van het investeringskapitaal en zijn "concurrentiepositie". Het interview van Ravage met Professor Heertje geeft een mooie dwarsdoorsnede van de mogelijkheden wat dat betreft (5). Ja, het is niet al te schadelijk voor het kapitalisme de Betuwelijn niet aan te leggen of Schiphol uiteindelijk binnen de perken te houden. En de Afrikahaven blijkt als investering bij nader inzien ook niet veel op te leveren. Maar verder staan de grenzen aan de bewegingsruimte griezelig dicht op elkaar. "Het gaat erom dat er weer geïnvesteerd wordt, of de consumenten weer gaan kopen(...) Ik vind dat het zwaartepunt meer gelegd zou moeten worden bij het saneren. Ik geloof nog steeds dat er in het bedrijfsleven en bij de overheid enorm veel geld wordt verspild". Efficiënt megaconsumeren en maxiproduceren in voortschrijdende rationalisatie is het devies, niet een echt nieuw verhaal.

Risico van ongehoorzaamheid
Een demonstratie creëert bovendien niet zoveel, het heeft nauwelijks opbouwende waarde, het laat niets achter. Het politieke venijn wordt samen met de demonstratie-outfit uitgetrokken, men heeft zijn eenmalige rondje rond de linkse kerk weer volbracht en, trouwens, morgen wacht de baas weer. Als methode voor bewustzijnsverandering is het een eendagsvlieg, waarvan de vleugeltjes snel opbranden onder de hete zon van de dagelijkse hectiek in het parlement. Kortom, hopen op een parlementair wonder via de massademo als pressiemiddel lijkt een doodlopende weg.
Een maatschappij die functioneert volgens andere normen heeft nieuwe instituties nodig die van de grond af opgebouwd moeten worden, geen opleuking van de oude door ze in een nieuw, fris tomaatrood verfje te zetten. Het is één ding je verheven idealen op een mooie zomerdag gezamenlijk uit te venten, iets anders is daadwerkelijk tegen de stroom in een alternatief tot stand te brengen. Verandering willen (of vanuit noodzaak: moeten) is duidelijke keuzes maken met betrekking tot je hele leven of in ieder geval een gedeelte daarvan; verandering nastreven is dus verantwoordelijkheid en risico's nemen.
Ook al verklaren sociaal-democraten links met niet zo heel veel treurnis dood, natuurlijk bestaat er zoiets als "linkse waarden" die te vertalen zijn naar actuele problemen. Coöperatie, gelijkheid, zorg, delen en wederzijdse hulp staan nog steeds tegenover dominantie, concurrentie, plat egoïsme en agressie. Die waarden moeten in de praktijk worden omgesmeed tot nieuwe organisatievormen, instituties en infrastructuren, naar mijn smaak in de vorm van een combinatie van directe actie (6), burgerlijke ongehoorzaamheid en basisdemocratische (7) Mutual-Aid stelsels.
Mutual-Aid stelsels zijn lange termijn solidaire organisatievormen van en voor de burgers zelf, die door samenwerking direct aan de basis problemen bij de wortel aanpakken. Zijn illegalen, ouderen, werklozen en gehandicapten de klos? Bouw gezamenlijk aan ondersteuningsgroepen en hulpstructuren. Laat vakbonden weer van de werknemers zijn in plaats van onderdeel van BV Nederland, en regel zelf met eigen fondsen de werklozenondersteuning in plaats van staat en werkgevers het beheer te geven over premies en volksverzekeringen. Creëer krediet door middel van gemeenschapsfondsen en andere solidaire geldsystemen (8), vorm gezamenlijk inkoopcoöperaties, werk aan ruilnetwerken van solidaire bedrijven met eigen geldsystemen en zorg voor coördinerende instituties en arbitrage. Als we onze "eigen verantwoordelijkheid" (moeten) nemen, dan nemen we die ook helemaal.
Het revolutionaire aspect vloeit voort uit de daad zelf, uit samenwerking aan de basis om iets tot stand te brengen dat directe waarde heeft, uit het feit dat het alternatief voor mensen voelbaar en zichtbaar is als zij zich binnen die alternatieve structuren bewegen. Liever structurele "burenhulp" dan vluchtig samen komen op een demonstratiemarkt. Een directe binding met andere mensen in reële dagelijkse interacties heeft veel meer impact dan een massademonstratie als nieuwsitem van vijf minuten op TV. Wat zou Keer-het-Tij kunnen betekenen als het zijn energie zou stoppen in de organisatie van concrete hulpstructuren in plaats van al zijn kracht te richten op het nauwelijks in beweging te brengen machtscentrum?
Het schijnt dat de leiding van Keer-het-Tij het protest een structurele vorm wil geven en naar decentralisatie wenst te streven. Hopelijk kan het die weg opslaan.

"Eigen verantwoordelijkheid"
Natuurlijk moet de organisatie van linkse waarden tot een basisdemocratische schaduwmaatschappij samen opgaan met burgerlijke ongehoorzaamheid, ofwel de geleidelijke terugtrekking uit het kapitalistische systeem door het vertrouwen op te zeggen, obstructie te plegen en medewerking te weigeren. De crux is niet alleen die medewerking te ontzeggen aan allerlei bureaucratische agressie tegen zogenaamde (etnische) profiteurs of andere vermeende lastpakken, maar ook verzet te bieden tegen allerlei vormen van belastingheffing. Waarde moet worden onttrokken aan het systeem door het in eigen hand te nemen. Het zijn geen eenvoudige stappen zonder risico, maar het lijkt duidelijk dat we uiteindelijk onze "eigen verantwoordelijkheid" moeten nemen over de waarde die ons toekomt om daarmee onze solidariteitskassen te vullen. Het zwaard snijdt aan twee kanten. Solidaire waardenetwerken, eigen geldstelsels en zelfbeheerde fondsen leveren voor de staat steeds grotere problemen op belastinggelden te innen en de belastingen die er zijn, komen steeds meer voor rekening van de overblijvers.
Het is simpel: als de burgers hun eigen verantwoordelijkheid moeten nemen, zoals Balkenende II graag wil, dan nemen zij dus ook hun eigen geld mee. Keer de linkse leegte en laat de wederzijdse-hulp fondsen vollopen met ongehoorzaam geld; dan heeft links in ieder geval weer een concreet ideologisch en pragmatisch doel om ergens voor te demonstreren.

Een paar voorbeelden van Mutual Aid stelsels:
In Zuid-Amerika worden alternatieven ontwikkeld door ruilmarkten op te zetten op basis van een solidair, niet rentedragend geldsysteem. De "Clubs del Trueque", zoals deze initiatieven in Argentinië zichzelf noemen, zijn opgebouwd uit diverse soorten ondernemingen, coöperaties, netwerken van kleine zelfvoorzienende bedrijven, inkoopcoöperaties, ecologische producenten, lokale vakbonden, kerk- en buurtorganisaties en allerlei andere initiatieven. Men geeft zijn eigen geld uit, zodat de burgers het kunnen gebruiken voor uitwisseling van waarde in hun eigen buurten en gemeenschappen. Een aantal buurten verenigen zich in een groter netwerk dat op meerdere niveaus functioneert, anderen blijven relatief autonoom. Maar tijdens de enorme crisis in Argentinië groeit de "Trueque" als kool. (zie www.strohalm.nl/new/argentinie/trueque.htm &
oud.refdag.nl/bui/010330bui05.html)
Ook in Brazilië zijn dergelijke alternatieven waar te nemen, zoals bij de MST (Movimento dos trabalhadores Sem Terra), een grote organisatie van landlozen die voor hun coöperaties een systeem voor "debt clearance" hebben ontwikkeld het tegen elkaar wegstrepen van schulden door middel van een eigen bank en waardesysteem. Waar mensen worden uitgesloten, blijken zij vaak -mits zij samenwerken- over voldoende veerkracht te bezitten om zichzelf van de ellende en het kapitalisme los te maken. (zie www.mstbrazil.org & www.strohalm.nl/new/brazilie/mst.htm)
Stichting Solidair in Utrecht is een Nederlands voorbeeld van een associatie van alternatieve bedrijven die zich wil ontwikkelen zonder afhankelijk te zijn van commerciële banken. Ook wil zij onafhankelijk zijn van de overheid, zoals de autonome werkbeweging in sommige delen van Europa eind negentiende eeuw die met name georganiseerd was rond Mutual Aid organisaties. (zie www.solidair.nl)
Burgerlijke Ongehoorzaamheid vind je in alle vormen en maten, van de Piqueteros in Argentinië die een rechtvaardig leven terughalen door via wegblokkades tegen vrachtwagens consumptieartikelen in beslag te nemen, een wat agressievere variant van het proletarisch winkelen, tot de uitlachdemonstraties van Ghandi-volgers in India.

Noten:
(1) Pieter Cornelissen, "Beperkt economisch alternatief", Ravage #12, september 2003
(2) Marco van Duijn, "Keer het Tij dertien in een dozijn", Dusnieuws #37, september/oktober 2002
(3) Jos de Beus in Reflex katern van de Volkskrant, 20 september 2003
(4) Paul Scheffer bij Buitenhof, Nederland 3, zondag 21 september 2003
(5) Prof. Heertje, econoom, in "Niet bezuinigen maar saneren", Ravage #12, september 2003
(6) What is Direct Action, zie www.infoshop.org/faq/secJ2.html
(7) Over basisdemocratie, zie www.basisdemocratie.tk
Een roterend credietsysteem van en door burgers zelf is een vorm van "microcrediet" die in vele culturen voorkomt. Het principe is als volgt: een groep mensen legt elke vaste periode een bepaald bedrag in een gezamenlijk pot die wordt beheerd door een persoon die als bank optreedt. Het totaal ingelegde bedrag kan op elk moment door één van de aangesloten leden worden gebruikt voor investeringen. Als het aantal periodes gelijk is geworden aan het aantal deelnemers, heeft elk aangesloten lid periodiek betaald en eenmalig de hele pot persoonlijk kunnen gebruiken.

(eerder gepubliceerd in Dusnieuws, van Eurodusnie uit Leiden, reageren op dit artikel kan kan op eurodusnie.nl/2003/09/710.shtml)

Dit artikel is verschenen in Kleintje Muurkrant nr 384, 24 oktober 2003

  • Geschreven door Archivaris
  • Categorie: 384
  • Hits: 1

Gedachten over het Nederlandse anarchisme

De pinksterlanddagen

Het Friese dorp Appelscha is van historische betekenis voor het Nederlandse anarchisme. Al jarenlang worden de pinksterlanddagen, de jaarlijkse bijeenkomst van Nederlandse anarchisten, daar georganiseerd. Hier een impressie van deze jaarlijkse bijeenkomst. Geen poging het anarchisme als stroming af te schrijven, wel een aanzet tot discussie.

door Arthur Bruls

De ongeveer driehonderd deelnemers aan het festijn houden hopelijk van boeken over het anarchisme. Want daar zijn er veel van in Appelscha, zo blijkt tijdens de pinksterlanddagen in juni jongstleden. De boekenstandjes bekijkend, ontstaat de indruk dat anarchisten meer aandacht aan theorie en geschiedenis van het anarchisme besteden dan aan de ontwikkelingen om ons heen. Er liggen veel boeken van en over bekende anarchisten en bekende schrijvers die met het anarchisme sympathiseerden. Iedereen die ooit iets met het anarchisme te maken heeft gehad wordt, zo lijkt het, nogal kritiekloos benaderd. Het is interessant om te lezen dat de Franse schrijver Albert Camus betrokken is geweest bij anarchistische publicaties. Dat men Camus' afzijdige houding ten aanzien van de Algerijnse bevrijdingsoorlog rechtvaardigt met het feit dat hij het terrorisme van het Algerijnse Nationale Bevrijdingsfront afwees, is een standpunt dat je kunt verdedigen. Maar dan is het wel vreemd wanneer in hetzelfde stalletje een verheerlijkend boek over de Unabomber - toch echt een terrorist - te vinden is, waarin deze de moderne anarchist bij uitstek wordt genoemd. Dat roept het beeld op dat sommige anarchisten bereid zijn met iedereen weg te lopen als ze zichzelf maar anarchist noemen. Op een vraag hierover was het antwoord dat het geweldige aan het anarchisme is dat iedereen zelf kan bepalen wat voor een inhoud hij er aan geeft. Wat de vraag oproept of een begrip waaraan jezelf je eigen inhoud kunt geven, wel betekenis heeft.

Anarchisme en de rest van links
De verhouding tussen radicaal links en de sociale bewegingen is niet altijd gemakkelijk. Een belangrijk deel van radicaal links neigt tot één of andere vorm van sektarisme als het om het opbouwen van bewegingen gaat. Zoals veel marxistische stromingen een beweging als verloren beschouwen als die niet onmiddellijk hun programma overneemt, zo bleek in Appelscha dat ook sommige anarchisten de neiging hebben zich in het eigen gelijk op te sluiten. Tijdens een discussie over de beweging tegen de oorlog in Irak werden de voorstellen van andere linkse organisaties snel geïnterpreteerd als pogingen om de beweging over te nemen. Zo'n houding maakt een gezamenlijke strategie voor het opbouwen van een beweging onmogelijk. Binnen de vredesbeweging bestaan verschillende stromingen met een eigen visie op de toekomst van die beweging. Anarchistische stromingen zijn er onderdeel van en hebben de mogelijkheid anderen van hun gelijk te overtuigen. Juist daarom is een democratische en pluralistische vredesbeweging noodzakelijk. Daar is ruimte voor anarchisten, maar ze moeten wel willen.

De globaliseringsbeweging
Wat is anarchisme? Die vraag drong zich in toenemende mate op gedurende de landdagen. Anarchisme lijkt zich eerst en vooral te kenmerken door het gebrek aan een duidelijke afbakening. Dat kan leiden tot een vreemd soort woordfetisjisme. Het feit dat een beweging of een persoon zichzelf als anarchistisch aanduidt wordt het criterium waarop men bepaalt of een beweging of een persoon interessant is. Neem de andersglobalisten. Hoewel veel mensen in Appelscha enthousiast waren over de globaliseringsbeweging, was de hoeveelheid sceptische geluiden over wat een van de grootste anti-autoritaire en antikapitalistische bewegingen uit de geschiedenis is, opvallend. Het probleem is natuurlijk dat deze beweging zichzelf niet expliciet identificeert met een bekende politieke stroming uit het verleden zoals anarchisme of socialisme. Voor sommige anarchisten is dat reden om die beweging links te laten liggen, voor sommige marxisten om te proberen haar koste wat kost hun programma op te leggen. Beide houdingen kenmerken zich door de angst om samen met een grote groep mensen nieuwe politieke ervaringen op te doen.

Een ander voorbeeld van dat woordfetisjisme was een workshop over postmodern anarchisme. Gezien het feit dat deze integraal in Kleintje Muurkrant werd gepubliceerd heeft deze workshop blijkbaar indruk gemaakt (Siebe Thissen in Kleintje 381). Siebe Thissen is buitengewoon enthousiast over de ideeën van de Tilburgse bestuurskundige Paul Frissen, die bepaalde aspecten van de huidige samenleving, het zich terugtrekken van de staat, als anarchistisch bestempelt en dat positief waardeert. En omdat Frissen dus "anarchisme" positief waardeert wordt Frissen vervolgens ook positief gewaardeerd. Het verhaal over Frissen leidde tot veel discussie. Er werd op gewezen dat het vooral de verzorgingsstaat is die zich terugtrekt, maar dat dat in tegenstelling tot wat Frissen beweert, helemaal niet tot meer vrijheid leidt. Er werd ook op gewezen dat Frissens betoog vooral een verheerlijking van het neoliberalisme is en dat het neoliberalisme altijd al de neiging heeft gehad om zichzelf te rechtvaardigen door te beweren dat het de mensen vrijmaakt. Thissen reageerde op het laatste verwijt met het argument dat hij discussies over het neoliberalisme en de andersglobalistenbeweging een achterhaald verschijnsel vond. Het fetisjisme rond het woord anarchisme leidt er zo toe dat het rechtse verhaal van Paul Frissen voor sommigen uiteindelijk interessanter wordt dan de massabeweging tegen de neoliberale globalisering.

klassenbewustzijn
Na de discussie bleek ergernis over het gebrek aan klassenbewustzijn onder veel anarchisten breder te leven. Dat lijkt kenmerkend voor een zich aftekenende generatiekloof binnen radicaal links Nederland. In de jaren tachtig werd het anarchisme een belangrijke politieke stroming onder jongeren. Dat was een uiting van onvrede met het stalinisme. Tegelijkertijd was het voor jongeren in die tijd nog mogelijk een bijstandsuitkering te krijgen, woonruimte te kraken en een eigen leven in een eigen gemeenschap op te bouwen. Dat schiep een geïndividualiseerd anarchisme dat zich minder en minder met de echte wereld bezig hield. En dat soms een absolute minachting had voor de strijd voor concrete verbeteringen van het leven van arbeiders.
Tegenwoordig is dat anders. Ook krakers en anderen uit de anarchistische hoek werken tegenwoordig voor een uitzendbureau, in een callcenter of bij een schoonmaakbedrijf. Wat je verdient; hoeveel dagen vakantie je hebt, het zijn zaken waarvoor deze jongeren noodzakelijkerwijs wel belangstelling hebben. Terwijl de huidige vakbeweging geen plek is waar jongeren discussies over deze onderwerpen kunnen voeren, lijken de pinksterlanddagen evenmin een geschikte plek om dat te doen. Het geïndividualiseerde anarchisme lijkt steeds minder in staat een jonge generatie te overtuigen. Deze jongeren willen antwoorden vinden op de vraag hoe het kapitalistisch offensief, dat hen steeds meer vrijheid ontneemt, gestopt kan worden. Het is cynisch om mensen die zich afvragen wat ze moeten doen, te antwoorden dat ze moeten doen waar ze zelf zin in hebben. Maar dat lijkt in het geïndividualiseerde anarchisme wel gebruikelijk.

Tekenend is dat in Appelscha de enige workshop over sociale strijd -over de volksopstand in Argentinië- verzorgd werd door Indymedia, een groep die zich niet als expliciet anarchistisch beschouwt. Dat er aan de interessante acties van de Anarchistische Groep Amsterdam rond de betaling van illegale werknemers in de horeca geen aandacht werd besteed is tekenend. De desinteresse voor de strijd van mensen voor relatief kleine verbeteringen in hun leven maakt de sfeer in Appelscha wat zelfvoldaan.

Toekomst
Eén van de talloze anarchisten waarmee ik ooit heb samengewerkt vertelde me eens dat hij altijd bijzonder ongelukkig werd van anarchistische bijeenkomsten omdat die zo weinig opleveren. Zelf vraag ik me wel eens af of mensen die zich in Nederland anarchist noemen, daar vaak niet meer mee bedoelen dat ze weliswaar politiek actief zijn, maar zich niet in de bestaande politieke partijen herkennen. In die zin is het anarchisme eerder een uiting van een bepaalde crisis in de linkse beweging, dan een stroming met een duidelijk antwoord. Na mijn bezoek aan Appelscha vraag ik me wel of het anarchisme een bijdrage kan leveren aan het doorbreken van die crisis. Daarover zou ik volgend jaar in Appelscha wel eens willen discussiëren.

(dit artikel is eerder verschenen in het blad Grenzeloos, nummer 73 - sept/okt 2003, waar auteur Arthur Bruls bij is betrokken. Zie eveneens www.grenzeloos.org)

Dit artikel is verschenen in Kleintje Muurkrant nr 384, 24 oktober 2003

  • Geschreven door Archivaris
  • Categorie: 384
  • Hits: 1

Verlokkingen van 't Schengen Informatiesysteem

De Europese lidstaten hebben grootse plannen met het Schengen Informatiesysteem. Het sleutelwoord is méér: meer gegevens invoeren en meer autoriteiten toegang geven tot die gegevens. Maar hoe zit het eigenlijk met de controle op de informatie-uitwisseling tussen de Europese politiediensten? Over de sluipende invoering van een supercomputer voor de Europese opsporing.

door Jelle van Buuren

In Straatsburg staat in een tot bunker verbouwde kelder van een zwaarbewaakt, geheel terrorist-proof gebouw, de centrale computer van het Schengen Informatiesysteem (SIS). Deze computer, waarin miljoenen gegevens staan, vormt het kloppend digitale hart van de Europese politiesamenwerking. De computer is gevuld met gegevens van vreemdelingen die Europa niet in mogen, gezochte criminelen, gestolen voertuigen en verdachten die de politie moet observeren. Via duizenden computerterminals in Europa kunnen de autoriteiten in een handomdraai controleren of een aangehouden vreemdeling of een verdachte in het Schengen Informatiesysteem staat.
Het SIS is een zogenaamd signaleringssysteem: het geeft alleen aan of iemand wel of niet gezocht wordt. De informatie in het SIS is dan ook rudimentair van aard: naam, woonplaats en geboortedatum van verdachten of illegale vreemdelingen, de kleur en het chassisnummer van gestolen auto's.
Maar dat gaat veranderen. In Brussel bestaan plannen voor een vergaande aanpassing van het SIS. Officieel groeit het SIS uit haar jasje omdat de centrale database de toestroom van informatie niet meer aankan, zeker niet met de aanstaande toetreding van nieuwe lidstaten. Maar de update naar een nieuw Schengen Informatiesysteem (SIS II in jargon) betekent meer dan de plaatsing van grotere harde schijven en snellere processoren. De Europese lidstaten grijpen de technologische nood aan om de functies van het SIS aanzienlijk uit te breiden.

Zo willen de lidstaten in het SIS de gegevens vastleggen van alle vreemdelingen die op een visum de Europese Unie bezoeken. Ook de tegenstanders van globalisering moeten er aan geloven. De gegevens van 'potentieel gewelddadige' politieke activisten komen in het SIS te staan, zodat ze aan de grens gestopt kunnen worden als de Europese Unie of de G8 weer eens een topontmoeting houdt. Daarnaast willen de lidstaten in het SIS gegevens opnemen als vingerafdrukken en DNA-profielen. Bovendien moeten meer autoriteiten toegang tot de gegevens in het SIS krijgen, zoals inlichtingendiensten, voertuigregistratiediensten, kredietbureaus en sociale diensten.
'Het SIS was tot nu toe een controle-instrument ter vervanging van de binnengrenscontroles,' zegt Bart de Schutter. 'Nu vindt echter een verschuiving plaats naar een meer pro-actief politie-instrument.' De Schutter was tot vorig jaar de voorzitter van de Gemeenschappelijke Controle Autoriteit (GCA), die toeziet op naleving van de privacybepalingen van Schengen.
'De nieuwe plannen zijn allemaal zaken die niet zozeer met controle op het vrije personenverkeer te maken hebben, maar met opsporing. Het SIS zal in toenemende mate gebruikt worden voor de handhaving van de openbare orde en de opsporing van strafbare feiten,' aldus De schutter. Hij kan zich wel voorstellen dat de lidstaten het SIS graag voor meer doeleinden willen gebruiken. Maar daar behoort wel een fatsoenlijke politieke discussie aan vooraf te gaan, vindt De Schutter. 'Ik constateer een verschuiving van de doelstelling van het SIS. Het lijkt erop dat de lidstaten deze fundamentele discussie uit de weg gaan en een feitelijke vaststelling doordrukken, waardoor we over een paar jaar alleen nog maar kunnen constateren dat het SIS is vergroeid naar een opsporingsinstrument.'
Ook Ybo Buruma, hoogleraar Strafrecht en Strafprocesrecht aan de Universiteit van Nijmegen, waarschuwt voor een sluipende verandering van het SIS. 'Op zich hoeven we nog niet al te zenuwachtig te worden van de nieuwe categorie_n gegevens die men wil gaan invoeren,' aldus Buruma. 'Maar er wordt wel degelijk een principiële stap gezet waardoor het SIS van karakter veranderd. Als het SIS eenmaal in een opsporingsinstrument is veranderd ligt het voor de hand om steeds méér opsporingsgegevens op te nemen. De principiële stap die nu gezet wordt, is de opmaat naar een veel verdergaand systeem. Je kunt er donder op zeggen dat op termijn dan ook allerlei zachte informatie in het SIS komt te staan, zoals die nu ook in de registers van de Nederlandse criminele inlichtingendiensten staan. Dat vraagt om een discussie over de wenselijkheid van zo'n ontwikkeling en welke controlemaatregelen daarbij horen.'

In de Europese Unie is meer aan de hand op het gebied van informatie-uitwisseling. In de nasleep van 11 september wordt een koppeling van allerlei Europese databestanden bepleit, zoals het SIS, Eurodac (waarin asielzoekers geregistreerd staan), het DIS (een informatiesysteem voor de douane) en het nieuw op te richten VIS, waarin de gegevens van visumaanvragers komen te staan. Bovendien wil de Europese politieorganisatie Europol graag direct toegang krijgen tot al deze databestanden. Duitsland heeft inmiddels geopperd om in alle Europese landen het systeem van Rasterfahndung te introduceren: databestanden doorploegen aan de hand van 'profielen' van terroristen of criminelen in de hoop dat de computer potentiële verdachten oplepelt.
Volgens Buruma staan de lidstaten voor een principiële keuze. 'De grootste bescherming van de privacy van de burgers zit tot nu toe eigenlijk in het naast elkaar bestaan van allerlei rommelige databestanden en het langs elkaar heen werken van inlichtingendiensten en politiediensten. Als men al die databestanden met elkaar gaat verknopen krijg je een andere situatie. Ik kom dan haast tandenknarsend terug op mijn vertrouwen in die rommeligheid en ben geneigd te pleiten voor __n hiërarchisch informatiesysteem. Dat is volgens mij de cruciale keuze. Een netwerksysteem met als kenmerk dat het flexibel maar oncontroleerbaar is, of een hiërarchisch systeem wat de mensen achter de knoppen een enorme machtspositie geeft, maar wel met een goede democratische en rechterlijke controle. Het is een enorme fout om dat debat uit de weg te gaan vanuit het idee: we zien wel waar het naar toe groeit. Het groeit inderdaad, maar als kanker. Het woekert. Dat is in ieder geval fout.'
De Schutter voorziet grote wrijvingen tussen het computersysteem van Europol, dat volloopt met allerlei opsporingsinformatie, en het SIS nieuwe stijl, dat __k steeds meer opsporingsinformatie zal bevatten. Europol heeft inmiddels al de wens op tafel gelegd om toegang te krijgen tot het SIS. 'Vroeg of laat krijg je fusieneigingen of een vijandelijke overname,' zegt De Schutter. 'Dat soort prestigegevechten is nu onderhuids al aanwezig. Europol zal graag het SIS willen overnemen. Voor de politie is koppeling van allerlei databestanden natuurlijk het gedroomde technologische middel om de informatievoorziening te maximaliseren. Ik pleit zelf al jarenlang voor de instelling van een referentiebestand. De politie kan dan snel verifiëren of er gegevens over een verdachte bij het SIS of Europol bekend zijn. Vervolgens kunnen ze die gegevens opvragen. Dat is beter dan politiediensten direct in alle databestanden te laten neuzen of door koppelingen in feite databestanden van elkaar over te laten nemen.'

Controle en transparantie zijn voor Buruma de sleutelwoorden bij de Europese informatie-uitwisseling. Hij vreest het ontstaan van 'virtuele personages': profielen van mensen die ontstaan op basis van informatie uit allerlei databestanden en weinig met de werkelijkheid van doen hebben. 'Het is cruciaal dat informatie die in de databestanden staat ook klopt en actueel wordt gehouden,' aldus Buruma. 'Stel dat in de paniek na 11 september ergens het bericht binnenkomt dat ik terroristische connecties zou hebben. Dat is tot daaraan toe, maar dan moet je wel zeker weten dat die informatie verdwijnt als blijkt dat het niet klopt. Die foute informatie moet niet vier jaar later op het computerscherm verschijnen van een Spaanse politieman die mij aanhoudt bij een verkeerscontrole.'
Ook De Schutter is van mening dat er onvoldoende controle is op het SIS. 'Je kunt de veiligheidsklok in Europa niet terugzetten, de politie moet wat ruimte hebben. Elke burger moet bereid zijn een stuk vrijheid op te geven om zijn veiligheid gegarandeerd te krijgen. Maar dat moet wel transparant en controleerbaar zijn. Privacybeschermingsautoriteiten vormen daarbij een noodzakelijk tegenwicht, en die hebben nog een lange weg te gaan.'
De Gemeenschappelijke Controle Autoriteit van Schengen knokt al jarenlang voor acceptatie door de politiediensten. 'Met Europol zijn de relaties redelijk goed, maar over het algemeen zien politiediensten ons slechts als een noodzakelijk kwaad. We mogen nog met een adviesje komen als het kalf politiek gezien al verdronken is,' zegt De Schutter. 'We hebben geen eigen budget en te weinig tijd en energie om er bovenop te zitten. Het zijn druppels op een gloeiende plaat. Ons nieuwe secretariaat in Brussel werkt heel assertief, waardoor de controle wel verbetert, maar het is een langzame verovering van de weg.'

Burgers hebben in principe het recht om te controleren of de gegevens die in het SIS staan ook kloppen. Maar dat is in alle landen anders geregeld en weinig mensen zijn op de hoogte van hun inzagerecht. 'De GCA probeert burgers bewust te maken van hun rechten,' aldus De Schutter. 'Maar de lidstaten en de politiediensten ondernemen weinig op dat gebied. Wij hebben al jaren geleden een brochure gemaakt. In Nederland is die brochure pas onlangs door de autoriteiten verspreidt, in Frankrijk nog nooit, terwijl we in België al aan de tweede ronde bezig zijn. Het verschilt dus nogal per lidstaat.'
Ook op andere vlakken verloopt de controle moeizaam. De Schutter: 'Het Europees Parlement krijgt alleen ons jaarverslag en daar springt men met vreugde op omdat men eindelijk een been heeft om op te knabbelen. Verder worden parlementen nauwelijks geïnformeerd en vindt er vrijwel geen discussie plaats.'
De controle op over burgers opgeslagen informatie wordt alleen maar belangrijker als er in het SIS meer en zachtere gegevens komen te staan. Volgens Buruma zouden eigenlijk de Europese regeringsleiders moeten beslissen over de verschuiving van de politiële informatie-uitwisseling, die zich nu autonoom lijkt te voltrekken. Hij vreest alleen dat de regeringsleiders onvoldoende verstand van zaken hebben. 'Ik ben bang dat regeringsleiders zich makkelijk zullen laten overtuigen door technologen of door technologische argumenten, zonder echt te beseffen om wat voor fundamentele keuze het hier gaat.'

Dit artikel is verschenen in Kleintje Muurkrant nr 384, 24 oktober 2003

  • Geschreven door Archivaris
  • Categorie: 384
  • Hits: 1

Bush naar Nederland?

Sinds de ontbijtscène van Balkenende en De Hoop Scheffer van begin september in het Witte Huis, doet een hardnekkig gerucht de ronde dat George W. Bush, naast Engeland, in november ook een bezoek aan Nederland zal brengen. Actieblad Ravage (nummer 13 van 10 oktober jongstleden) legde een aantal burgers de vraag voor of de man in aanmerking komt voor een onofficiële welkomstceremonie. De persvoorlichter van het ministerie van Buitenlandse Zaken zegt van niets te weten, de Amerikaanse ambassade reageert niet, maar Hans van Heijningen, naaste medewerker van kamerlid Harry van Bommel van de SP, weet wel beter. "Ik heb het bericht zo'n week of drie geleden doorgekregen. Toen werd 7 november als datum genoemd", aldus Van Heijningen.
Hoewel hij deze datum nog bevestigd moet krijgen, verzekert Van Heijningen dat Bush door de SP in elk geval met "open armen" zal worden ontvangen. Van Heijningen: "Wij zullen een groots welkomstcomité voor de man in het leven roepen. Er moeten in elk geval zoveel mogelijk mensen de straat op om te protesteren tegen het beleid van deze meneer." Op de website van wereldcrisis.nl bericht het Platform tegen de Nieuwe Oorlog dat het bezoek van Bush aan Nederland zal worden aangegrepen voor een nieuwe landelijke demonstratie tegen de Amerikaanse buitenlandse politiek. AMOK, Kerk&Vrede en XminY laten weten zich zeker als voortrekkers van het Platform in te zullen zetten voor deze demonstratie.
In Engeland, waar Bush op uitnodiging van Blair hoogstwaarschijnlijk van 19 tot 21 november een bezoek aflegt, heeft de Stop the War Coalition reeds aangekondigd hun "grootste demonstratie ooit" te zullen organiseren. "De meerderheid in dit land vond een oorlog tegen Irak onrechtmatig. Met deze uitnodiging, waarbij belastinggeld wordt gebruikt om deze opper-oorlogsverkoper als een soort Britse oorlogsheld te ontvangen, verergert Tony Blair de situatie alleen maar!", aldus een woedende John Rees van Stop the War.
Nadat wij (het Kleintje) dit bericht op onze website publiceerden (www.stelling.nl/kleintje/actueel.html) kregen we de volgende reactie binnen: "Dit zal vast te maken hebben met de ogenschijnlijk historische verbintenis tussen de familie Bush en de stad Leiden. Volgens de Bushes zaten hun voorouders op de pelgrim-express de Mayflower, die vanuit de Pieterskerk in Leiden vertrok. En zoals Bush sr. al in 1989 de stad bezocht, zo wordt traditiegetrouw bij elke inauguratie van een Bush de Leidse burgemeester uitgenodigd. Als tegenprestatie zou diezelfde familie een stukje ongebruikt historische pismuur van die kerk willen verschepen. Mits de laatste koppige burgemeester dit niet had tegengehouden. Maar er is inmiddels een nieuwe burgervader in Leiden aangetreden. Meer info op www.pieterskerk.com/USA/Pilgrims/pilgrims_and_leiden.htm". Waarvan acte...
Bush was ook nog even in het nieuws met betrekking tot zijn voornemen om de handel in zeldzame diersoorten toe te staan. We kregen daarover het volgende berichtje binnen: "President Bush van de Verenigde Staten wil veranderingen aanbrengen in natuurbeschermingsmaatregelen. Deze veranderingen houden in dat jagers, circussen en de dierenindustrie diersoorten die met uitsterven bedreigd worden, mogen vermoorden, gevangen nemen en importeren. Hoge beambten in Washington zeggen dat de toegang tot de zeldzame diersoorten in andere armere landen zowel aan de vraag in de VS naar levende dieren, dierenvellen en andere waardevolle delen dan voldaan zal worden, en dat de armere landen dan winsten maken, zodat er onderhoud aan de leefgebieden van de overgebleven dieren kan worden gepleegd. Deze en andere voorstellen houden in dat Amerikaanse jagers vrij zijn de met uitsterven bedreigde eenhoornige markhor in Pakistan te doden, licenties te geven aan de dierenindustrie om de zeldzame blauwborstpapagaai in te voeren en toestaan om bedreigde Aziatische olifanten te vangen voor circussen en dierentuinen. Ook wil Bush de internationale handel in Afrikaans ivoor deels toestaan. Deze veranderingen hebben geen effect op bedreigde diersoorten in de VS zelf. (zie frontpage.fok.nl/news.fok?id=33463)"

Dit artikel is verschenen in Kleintje Muurkrant nr 384, 24 oktober 2003

  • Geschreven door Archivaris
  • Categorie: 384
  • Hits: 2

"the good, the bad and the ugly"

u$a$hit, deeltje 5

Met de sigaren rokende niet inhalerende blauwe jurk bevlekkende sorry soft porn baby-boomer mr. President Clinton, leek het Amerikaans Fundamentalisme wat minder extreem te worden. Als een volleerde T.V. predikant betuigt hij z'n zonden, pinkt een traantje weg en leidde de neo wereldorde op de golven van een new economy naar een illustere hoogte. Al environmentalist boring Gore moet na hem het liberale (in de V.S. is dat links) beleid gaan continueren. Het 'Big-Brother' verkiezings drama dat volgt, is van een dusdanig Sheakespeariaans, Kafka-Orwell-Huxley-C.N.N. gehalte, dat de Greatest Democrazy-Show on Earth een feit wordt. Het Republikeins gekleurde hoog-gerechtshof, Florida governor, brother in arms, Jeb Bush en een duistere macht die het stemmen tel-mechanisme saboteerde, tipt de machts-verdeel weegschaal in het voordeel van de Texas Ranger, Governor George dubbel U Bush, want de onder mr. president Clinton geaccumuleerde rijkdommen moeten herverdeeld worden en dat mag niet aan een linkse, liberale son of a ecologist worden overgelaten. De grootste Democratie op aarde blijkt van een derde wereld kwaliteit waar ze in Afrika nog een puntje aan kunnen zuigen, en het verneukte en gedemoraliseerde 'way of life stem-vee' gaat snel weer over tot de orde van de dag, another day another dollar nietwaar en morgen beginnen the play-offs. George dubbel U wordt geïnstalleerd en benoemd meteen het halve 'war cabinet' van Papa als vertegenwoordigers van zijn administration, Dick major asshole Cheney, minister van defensie tijdens papa's 'Desert Storm' is second in command. Voortvarend in lijn van de Republikeinse traditie, beknot deze neo mr. President met onmiddellijke ingang alle wel-fair programma's en belooft de door de liberalen bestolen privileged few een tax-refund van 1.200.000.000.000 dollar. Kyoto en een internationaal gerechtshof worden afgedaan als anti-Amerikaanse instrumenten, waarmee de toon van het neo-buitenlands beleid is gezet, don't call us, we'll call you. Timing is everything 'grasshopper', said the master. 11-09-2002, Hollywood on Ice, alle in the movies voorgekauwde illusionaire ramp-scenario's, van Towering Inferno tot en met Independence Day, worden op deze dag van 'extreme muslim neo evil empire alliens', een in een suïcide-act uitgevoerde realiteit. Op 11-09-2001 spatte een illusie als een real time reality in New York tegen de Twin Towers en het Pentagon uit- een, en werd de relatief veilige Movie pictures and televisioned 'Dreaming Way of Life' onderbroken door een werkelijkheid waarvan gedacht werd, dat dat alleen in een fantasy kon bestaan. Osama met z'n Al Qaida, hadden integraal van de dreaming way of life beeldvorming gebruik gemaakt, via Hollywood en televisieproducties. De psychologische doorbraak, die Osama en zijn terrorristenkliek veroorzaakte, door de illusies en de onmogelijke naïveteit van de politieke-media en de door de economische-elite gemanipuleerde bevolking te exposeren als een werkelijkheid die echt pijn doet, wordt nu door Bush en zijn kliek als strategie gebruikt, om een op golven bloeddorst en wraaklust volgende 'Just Cause War Soap' aan de wereld op te leggen, waarmee hij de wapenindustrie, de olie en z'n herverkiezing in 2005 wil verzekeren. And Prime Minister Tony Blair, de eerste Engelse Sociaal-Democraat die de conservatieven rechts inhaalt, volgt die toekomstige Amerikaanse Oorlogs-Misdadiger in z'n voetspoor. (Jacob Roodenburg)

Dit artikel is verschenen in Kleintje Muurkrant nr 384, 24 oktober 2003

  • Geschreven door Archivaris
  • Categorie: 384
  • Hits: 2

Bananenrepubliek Holland

"Een goed milieu begint bij jezelf", bezweert de overheid ons via dure voorlichtingscampagnes. Waarom zwijgt diezelfde overheid dan over het grootste milieuschandaal uit de Nederlandse geschiedenis? Waarom heeft diezelfde overheid willens en wetens toegestaan, en zelfs bevorderd, dat er in de afgelopen 15 jaar 13 miljoen kilo arsenicum en 30 miljoen kilo chroom VI illegaal in het Nederlands milieu is gedumpt? Oftewel: tien keer de dodelijke dosis arsenicum per Nederlander per jaar? Het antwoord is simpel: geld. De overheid verdiende eraan. En niet zo'n beetje ook.

Door Pamela Hemelrijk

In het jaar 2000 sloeg de Wereld Gezondheids Organisatie groot alarm: de helft van de bevolking van Bangladesh werd met kanker bedreigd. Oorzaak: de miljoenen waterputten die het welzijnswerk daar in de afgelopen jaren had geslagen. Daardoor werd nu het grondwater op grote schaal als drinkwater gebruikt. En Bengalees grondwater bevat van nature arsenicum. "Bangladesh heeft te kampen met de grootste massavergiftiging uit de geschiedenis", schreef de epidemioloog Allan Smith van de Amerikaanse Berkeley Universiteit in zijn onderzoeksrapport. "Ernstiger dan de rampen in Bhopal en Tsjernobyl". Hoe het het Bengalese volk sindsdien is vergaan, daarover kon zelfs de Novib (die medeverantwoordelijk is voor het slaan van die fatale waterputten) geen opheldering verschaffen. Verder dan het hier en daar aanbrengen van rode waarschuwingsstickers op hun eigen waterputten zijn ze nog niet gekomen.
Misschien wordt het tijd dat de WHO zich eens buigt over de situatie in Nederland. Want ook het Nederlandse grondwater bevat thans arsenicum. En de Nederlandse lucht. En niet te vergeten miljoenen Nederlandse schuttingen, schuurtjes, tuinmeubelen, picknicktafels, pergola's en kinderspeeltoestellen. Het rattenverdelgingsmiddel is erin gepompt door de Nederlandse petrochemische industrie, met steun van de Nederlandse overheid Dit alles uit naam van "een beter milieu". De winst die dit milieudelict oplevert delen ze samen, de staat der Nederlanden en de petrochemische industrie. Maar daarover later.

Het begon allemaal met de 'Strijd voor Het Behoud van het Tropisch Regenwoud'. Het Nederlandse volk werd derhalve aangespoord om geen tropisch hardhout meer te gebruiken. Er was immers een milieuvriendelijk alternatief voorhanden in de vorm van verduurzaamd hout? Dus verleende het ministerie van VROM in 1992 milieuvergunningen aan een stuk of 35 Nederlandse hout-impregneerbedrijven. De milieubeweging stond er helemaal achter, en de subsidiekraan werd wijd open gezet: wie dat geïmpregneerde hout gebruikte kon tot 75 procent van zijn kosten vergoed krijgen uit de schatkist. Het middel dat die impregneerbedrijven (tot op de huidige dag!) gebruiken om hout te verduurzamen draagt de onschuldige naam Super Wolmanzout CO. Helaas vertelde VROM er indertijd niet bij wat de bestanddelen waren: koper II oxyde, arseenzuur en chroomtrioxyde (ook wel bekend als chroom VI zuur). Vooral de laatste twee zijn extreem gevaarlijke kankerverwekkende stoffen die de vruchtbaarheid aantasten en genetische afwijkingen in het nageslacht kunnen veroorzaken. Er bestaat zelfs geen veilige ondergrens voor; oftewel: één molecuul is in principe al uit den boze. Die stoffen prijken dan ook op de 'Lijst van zwarte stoffen voor het milieubeleid', die de Kamer in 1986, in het kader van het Indicatief Meerjarenprogramma Milieubeheer 1986-1990, zelf heeft opgesteld: "Deze lijst geeft een overzicht van stoffen die geacht worden een bijzondere bedreiging te vormen voor bodem, water en lucht", aldus de letterlijke tekst van het IMP.
"Het in het milieu brengen van deze stoffen dient, gezien hun eigenschappen, vermeden te worden. Voor deze stoffen wordt een maximale brongerichte aanpak voorgestaan." Voor in water oplosbaar chroom en arseen betekent zo'n "brongerichte aanpak" dat ze tot in der eeuwigheid opgeslagen moeten worden in metersdik beton, net als nucleair afval. Zware metalen als chroom VI en arseen zijn namelijk niet te verbranden; ze komen gewoon de schoorsteen weer uit, of blijven achter in giftig vliegas.

De eerste Nederlander die lont rook was de elektrotechnicus en arbo-deskundige ing. Ad van Rooij uit het Brabantse dorp SintOedenrode. Pal naast zijn huis bevond zich een houtzagerij genaamd Van Aarle BV, die in 1988 een hinderwetvergunning aanvroeg. Het bedrijf zei dat het om een gewone uitbreiding ging, maar van Rooij nam het zekere voor het onzekere en toog naar het gemeentehuis om de plannen in te zien. Op de tekeningen bleken een impregneerketel en een chemicaliënbunker te staan. Waar die dingen voor dienden? Nou, expliceerde de gemeente, het bedrijf ging hout verduurzamen met Wolmanzouten, maar dat was volkomen onschuldig. Wederom nam Van Rooij het zekere voor het onzekere: hij informeerde bij de Milieu Inspectie naar de samenstelling van Super Wolmanzout CO. En kwam er zo achter dat er binnenkort, op een steenworp van zijn voordeur, met grote hoeveelheden rattengif gewerkt ging worden. Volgens een stoomfixatie-procédé nog wel, waarbij grote hoeveelheden arsenicumdampen door het luchtruim worden verspreid. Chemicaliën die gevaarlijker zijn dan asbest en dioxine. Van de zwarte-lijstcategorie nota bene, die volgens ons eigen IMP koste wat kost uit het milieu moesten worden geweerd!

Voor kennisgeving aangenomen
Toen gebeurde er iets heel geks. Niemand bleek in dit onthutsende nieuws geïnteresseerd. De gemeente niet. Het ministerie van VROM niet. Het parlement niet. De milieubeweging niet. En de pers niet. Of nauwelijks. Ondanks de protesten, bezwaarschriften, noodkreten en brandbrieven van Van Rooij verleende de gemeente SintOedenrode op 19 november 1991 een hinderwetvergunning aan houtzagerij Van Aarle. Dat mag alleen als de aanvrager kan aantonen dat het arseen en het chroom VI niet in aanraking komen met de buitenlucht en het oppervlaktewater. Van Rooij verzocht de gemeente derhalve om inzage in het onderzoeksrapport waaruit bleek dat dit het geval was. De gemeente antwoordde hem laconiek dat een dergelijk rapport niet bestond. Ten overvloede, mogen we wel zeggen, want kort daarna dreven de eerste wolken arsenicumdamp langs de ingenieur zijn erf. Zijn protesten werden door de gemeente eerst beantwoord met nietszeggende brieven, toen met geïrriteerde brieven, en vervolgens met een diep stilzwijgen. Tenslotte stuurde burgemeester P. Schriek hem een vertrouwensarts van de GGD op zijn dak, om te onderzoeken of hij wellicht geestelijk gestoord was. De burgervader maakte zich kennelijk meer zorgen over het psychisch welzijn van Ad van Rooij dan over de levensgevaarlijke arsenicumdampen die zijn gemeente teisterden.
Dus zocht de ingenieur het hogerop, en wendde zich tot Hans Alders, de toenmalige minister van VROM. Nou zou je toch verwachten dat een milieuminister geschokt is als blijkt dat ambtenaren die onder zijn verantwoordelijkheid vallen hun eigen milieuwetten met voeten treden. En dat nog wel met levensgevaarlijke zwarte-lijststoffen! Maar nee: na enig gecorrespondeer werd Van Rooij bij brief van 12 maart 1992 door Alders definitief afgepoeierd, en wel in de volgende bewoordingen: "Geachte heer van Rooij, U toont al jaren een hoge mate van betrokkenheid bij het milieu. Ik waardeer het zeer wanneer burgers blijk geven van hun bezorgdheid voor een beter milieu. U legt echter een zeer groot tijdsbeslag op mijn medewerkers. Ik ben van mening dat dit tijdsbeslag een thans niet meer te verantwoorden omvang is gaan aannemen. U noopt mij daarom u mee te delen dat uw brieven voortaan voor kennisgeving zullen worden aangenomen. Een inhoudelijke beantwoording zal niet meer plaatsvinden. Hoogachtend, de Minister van VROM."
Bij de pers kreeg Van Rooij ook geen poot aan de grond. Nou ja, héél af en toe. Op 7 april 1993 verscheen er in het Algemeen Dagblad een stuk getiteld "Kruistocht tegen sluipmoordenaar - Geïmpregneerd hout rampzalig voor mens en milieu". Maar ook dat werd door de goegemeente voor kennisgeving aangenomen, en er gebeurde wederom niets. De ingenieur schopte het daarna nog tot een optreden in 2 Vandaag, en een reportage in de RVU. Ook dat is blijkbaar "voor kennisgeving aangenomen", want er ontstond niet de geringste deining. Zonderling, als men nagaat dat de gifgrond in Lekkerkerk en de dioxineverontreiniging van de Volgermeerpolder indertijd maandenlang voorpaginanieuws zijn geweest, en geleid hebben tot grootscheepse en miljoenen kostende bodemsaneringen. Waarom toen wel, en nu niet? Was dat misschien omdat toen de schuld bij het bedrijfsleven kon worden gedeponeerd, terwijl in dit milieudelict de hoofdverdachte de overheid zelf is? Je zou het bijna gaan denken, want ook Alders' opvolgers Margreet de Boer en Jan Pronk legden de brieven van Ad van Rooij terzijde, evenals Erica Terpstra (toenmalig staatssecretaris van WVS), Ernst Hirsch Ballin (toenmalig minister van Justitie) en Wim Kok (toenmalig premier). Het staat allemaal zwart op wit, zodat deze ex-bewindslieden nooit meer kunnen beweren dat ze niet gewaarschuwd zijn.

Van 't kastje naar de muur
Eén persoon schrok zich wèl wezenloos van de ontdekking van Ad Van Rooij: dat was Carl Tissen, directeur van een houtimpregneerbedrijf in Luyksgestel. Het feit dat tevoren een van zijn kleinkinderen aan zware genetische afwijkingen was overleden zal daaraan niet vreemd zijn geweest. Eind 1994 besloot hij over te schakelen op een ander -minder schadelijk- impregneermiddel, en vroeg daarvan de chemische samenstelling op bij de autoriteiten. Hij kreeg een lijst retour waarop de helft van de bestanddelen was weggelakt! Dus meldde hij zijn voornemen aan VROM. Het ministerie stuurde zijn brief door aan de Regionale Milieu Inspectie. Die antwoordde hem dat VROM geen enkele aansprakelijkheid aanvaardde, en dat alle verantwoordelijkheid bij de producent lag. Tissen was perplex: "Hoe kunt u mij aansprakelijk stellen", schreef hij aan milieuminister de Boer, "als ik niet eens mag weten welke chemicaliën er in dat alternatieve middel zitten?" Weer geen antwoord. Alleen de mededeling dat Tissen, krachtens de civielrechtelijke produktaansprakelijkheid, zou moeten opdraaien voor alle door zijn bedrijf veroorzaakte milieuschade. Hopende u hiermee voldoende te hebben ingelicht, hoogachtend, Margaretha de Boer.

We schrijven inmiddels augustus 1996. Omdat de autoriteiten hem al twee jaar van het kasje naar de muur stuurden, had Tissen nog steeds niet durven overschakelen op een milieuvriendelijk alternatief. Hij diende een klacht in bij de Vaste Kamercommissie Milieubeheer. "Daar het jaarlijks in het milieu brengen van 16.000 kilo arseenzuur en 19.000 kilo chroom VI een bijzonder ernstige overtreding is van de Wet Milieubeheer", schreef hij aan de commissie, "was de Inspectie wettelijk verplicht mij onmiddellijk een verbod op te leggen. De Inspectie heeft dit nagelaten, en mij zelfs gedwarsboomd bij het overschakelen op een milieuvriendelijk alternatief. Als gevolg daarvan heb ik sinds december 1994 n_g eens 24.000 kilo arseen en 29.000 kilo chroom VI, zijnde zwartelijststoffen, in het milieu gebracht. Zonder dat mij een strobreed in de weg is gelegd. Wilt u zo vriendelijk zijn een onderzoek in te stellen naar deze gang van zaken?" Het wordt eentonig: "In de commissievergadering van 28 augustus 1996 is besloten Uw brief voor kennisgeving aan te nemen", antwoordde de griffier. "Dit houdt in dat de commissie meent geen actie te moeten ondernemen. De leden adviseren u contact op te nemen met de Nationale Ombudsman." Die energie heeft Tissen niet meer op kunnen brengen. Hij had zijn bekomst van corresponderen met de autoriteiten.

Ing. Van Rooij gaf het echter niet op. Hij heeft er intussen een slordige 1000 procedures opzitten, van de Raad van State tot het Europees Hof. Talloze malen werd hij in het gelijk gesteld, maar de autoriteiten legden die uitspraken gewoon naast zich neer. Sterker nog: de overheid bestempelt het giftige hout, als het eenmaal is afgedankt, als "zuivere biomassa", die gebruikt mag worden als brandstof voor 'groene' elektriciteitscentrales. Deze gedoogpraktijk is onlangs door minister Brinkhorst van EZ gesanctioneerd in een wetswijziging, die op 1 juli j.l. van kracht is geworden. Dezelfde overheid die een totaal rookverbod wil invoeren in alle openbare ruimtes, laat de grote sigaren van de kolencentrales ongestoord hun kankerverwekkende stoffen de lucht inblazen. Over passief meeroken gesproken. "Daarmee worden de omwonenden, die die lucht wel moeten inademen, vogelvrij verklaard", scheef de SP-fractie dezer dagen in een brandbrief aan Provinciale Staten. "En om de ramp compleet te maken, wordt van de giftige vliegassen die overblijven cement, beton, asfalt en baksteen gemaakt. Die giftige bakstenen worden nota bene verkocht onder de naam "green bricks". Nederlands cement bevat thans een chroomtrioxidegehalte dat vijf maal zo hoog is als het maximum dat de Europese richtlijnen bindend voorschrijven. En aangezien het opstoken van giftig sloophout elders verboden is, ligt het voor de hand dat ook buitenlandse producenten hun giftig sloophout aan NUON en Essent ter verwerking gaan aanbieden. Zo zou Nederland wel eens de gifbelt van Europa kunnen worden. Begin dit jaar kreeg Ad Van Rooij, na vijftien jaar vruchteloos knokken, eindelijk gelijk van de Europese Commissie: die deed het geïmpregneerde hout op 26 januari 2003 per bindende richtlijn in de ban. Sindsdien mag het niet meer voor huishoudelijk gebruik worden toegepast, en zelfs niet meer met blote handen aangeraakt, want het kankerverwekkende rattengif gaat dwars door de huid. Maar dat hout ligt nog steeds in alle Nederlandse doe-het-zelf-markten te koop. Volksstammen mensen hebben erop zitten lunchen. Volksstammen kinderen hebben erop gespeeld. Zelfs een waarschuwing dat het de gezondheid ernstige schade toebrengt, zoals op sigarettenpakjes, kan er niet af. Laat staan dat de overheid maatregelen neemt om al die giftige tuinhekjes, schuttingen en kinderspeeltoestellen te laten verwijderen.

Waarom?
Waarom, o waarom bevordert en subsidieert de Staat der Nederlanden nu al vijftien jaar willens en wetens het vergiftigen van haar eigen burgerij? Daar is Ad van Rooij pas recentelijk achter gekomen. De overheid is namelijk in 1986 een joint venture aangegaan met de Nederlandse petrochemische industrie. "AVR Chemie BV", heet dat bedrijf, en de doelstelling luidt: "het op verantwoorde wijze verwerken en verwijderen van chemische afvalstoffen". De deelnemers in deze joint venture zijn: zeven petrochemische bedrijven (AKZO, DSM, Dupont de Nemours, Hoechst, Hoogovens, Shell, Unilever en Dow Chemical) alsmede: de Staat der Nederlanden, in casu het ministerie van VROM (10 %),en de gemeente Rotterdam (45 %). De overheid heeft, kortom, een meerderheidsbelang. Architect van deze constructie was indertijd milieuminister Winsemius. Hij is trouwens tegenwoordig als "environmental advisor" in dienst bij Dow Chemical. Beloning voor verleende diensten wellicht, net als het Shell-commissariaat van Kok? Vast staat dat de petrochemische industrie zich jaarlijks moet ontdoen van vele tonnen giftig afval, waaronder arseenzuur en chroom VI.

En dat afval hoefde na 1986 niet meer in kostbare opslagplaatsen te worden opgeslagen; het mocht met winst worden verkocht aan de houtimpregneerindustrie. Het werd een melkkoe, in plaats van een kostenpost. En 55 procent van die winst verdween in de zakken van de Staat. De Staat verleende dus eigenlijk illegaal vergunningen aan zichzelf. De overheid deinsde er voorts niet voor terug om valsheid in geschrifte te plegen: de verspreiding van arseenzuur is namelijk bij bindende EG-verordening verboden. Om die verordening te ontduiken veranderde staatssecretaris Simons van WVC indertijd in de toelatingsbeschikking van Super Wolmanzout het woord "arseenzuur" in het onschuldiger "arseenpentoxide". Maar dankzij het Pikmeer II arrest van de Hoge Raad, dat de overheid immuun heeft gemaakt tegen strafvervolging, zal hij hiervoor nooit meer strafrechtelijk kunnen worden vervolgd. Volgens de criminoloog professor F. Bovenkerk kan het optreden van de Staat in deze worden aangemerkt als georganiseerde misdaad in de zin der wet. Hij schreef daarover reeds in 1993 een brandbrief aan de toenmalige hoofdofficier van justitie mr. Ficq, maar hij zit nog steeds op antwoord te wachten.
Van Rooij voorspelt dat vele duizenden Nederlanders, als gevolg van deze vergiftiging, aan kanker zullen overlijden. Hoe zit het eigenlijk met de statistieken op dit punt? Navraag bij het Integraal Kankercentrum leert dat het aantal kankerpatiënten in Nederland in de jaren negentig is toegenomen met 21% bij de vrouwen, en met 13% bij de mannen. Deze stijging wordt door het IKC geheel en al toegeschreven aan vergrijzing, bevolkingsgroei, betere detectie (?), en het toegenomen aantal rokende vrouwen. Dus aan die 13 miljoen kilo arsenicum en die 30 miljoen kilo chroom VI kan het niet gelegen hebben. Gaat u maar rustig slapen.
De reactie van de Stichting Natuur en Milieu Professor Lucas Reijnders van de Stichting Natuur en Milieu spreekt desgevraagd van een onacceptabele situatie, die nu al 20 jaar duurt. Volgens hem heeft SNM indertijd milieuminister Ginjaar gevraagd om een verbod op Wolmanzout, echter zonder resultaat. De bodemsanering die nodig zal zijn om de vergiftiging te lijf te gaan zal een slordige 4 miljard euro kosten, volgens hem. Hij noemt het "te gek voor woorden dat de boel niet wordt gesaneerd". Dat is nog eens mannentaal, zou je zeggen. Maar de stichting heeft vooralsnog niet bar veel ondernomen om deze milieuramp aan de kaak te stellen. Dat de Tweede Kamer zich in 1991 eindelijk uitsprak voor een verbod op Wolmanzout, dat was niet te danken aan de inspanningen van de SNM, maar aan een motie van het Groenlinks-kamerlid Wilbert Willems. De motie werd overigens door de regering niet uitgevoerd, en Wilbert Willems is inmiddels gedegradeerd naar een onverkiesbare plaats. "Maar meneer Reijnders, als de Stichting Natuur en Milieu zich al twintig jaar ongerust maakt over al dat arsenicum, waarom heeft de Stichting Natuur en Milieu er dan zo weinig tegen gedaan? Waarom bijvoorbeeld nooit een kort geding aangespannen tegen het ministerie van VROM, dat aantoonbaar zijn eigen milieuwetgeving overtrad?"
"Natuur en Milieu mikt niet primair op lobbyen in Den Haag", is het enige antwoord. "Wij concentreren ons bij voorkeur op Brussel". Het is overigens niet verbazend dat de milieubeweging niet uitmunt door kritiek op Den Haag: daar komen immers de subsidiestromen vandaan waar de milieubeweging op drijft. Het totaalbudget van de SNM bedroeg in 2002 circa 5,5 miljoen euro; circa 3,5 miljoen daarvan werd gefourneerd door het ministerie van VROM. De overige 2 miljoen euro kwam van de Postcodeloterij. Probeer zo maar eens onafhankelijk te blijven, als milieu-organisatie.

Reactie van VROM
"De heer van Rooy heeft met ons al jarenlang correspondentie gevoerd over de problematiek van verduurzaamd hout. Daarbij heeft VROM steeds aangegeven dat het probleem van verduurzaamd hout al in de jaren tachtig door VROM is onderkend. Echter, het ontbrak aan normering t.a.v. verschillende stoffen en juridische titels om de gewraakte stoffen te verbieden. Deze mogelijkheid is pas begin jaren negentig ontstaan via beoordelingen door het CTB. Vanaf dat moment heeft het ministerie van VROM zich beijverd voor het verbieden van zowel gecreosoteerd hout als van met Wolmanzouten geïmpregneerd hout. Het verbod op gecreosoteerd hout is enkele jaren geleden geëffectueerd, het verbod op het gebruik van Wolmanzouten stuit telkenmale op tegenstand van de Europese Commissie. De Europese Commissie betwijfelt de schadelijkheid en bestrijdt het opwerpen van handelsbelemmeringen. Wel is de Europese Commissie Nederland tegemoet gekomen met het verbod op het gebruik van arseenhoudende stoffen, echter dit alleen voor een beperkt aantal toepassingen. De inzet van VROM t.a.v. de arseenrichtlijn van de EU is daarbij nog immer: een breed verbod op Wolmanzouten. Deze lijn zullen we bij de Europese Commissie verdedigen. In deze reactie ben ik bewust niet ingegaan op een aantal onjuistheden in het artikel, maar de slotpassage inzake AVR Chemie wil ik niet onbesproken laten. De in deze passage gedane suggestie van een overheid die ten behoeve van AVR Chemie valsheid in geschrifte pleegt is volstrekt absurd en werp ik ver van mij."
Volstrekt absurd? Er is een officiële document waaruit blijkt dat staatssecretaris Simons van WVC in april 1992 valsheid in geschrifte heeft gepleegd, door in de toelatingsbeschikking voor Wolmanzout het bestanddeel "arseenzuur" te wijzigen in "arseenpentoxide". Hetgeen in strijd is met de waarheid.
Toch VROM nog maar even gebeld: "Als er sprake is van een aantal onjuistheden in dit verhaal, wil VROM dan toelichten op welke "onjuistheden" hier wordt gedoeld? Zodat die "onjuistheden" eventueel kunnen worden gecorrigeerd? En waarom is deze reactie niet ondertekend? Wie is eigenlijk die "ik", die in de laatste alinea opduikt?"
"Die "ik" is VROM", aldus de woordvoerster. "En wat die onjuistheden betreft: dit is ons officiële commentaar, en daar willen we het bij laten. Goedemiddag."

(Pamela Hemelrijk schreef tot voor kort columns bij het Algemeen Dagblad maar is daar half 2002 uitgegooid. Sindsdien verschijnen er op veel andere plekken -vooral op internet- woedende stukjes van haar. Dit artikel hebben we gehaald van www.klokkenluideronline.nl)

Dit artikel is verschenen in Kleintje Muurkrant nr 384, 24 oktober 2003

  • Geschreven door Archivaris
  • Categorie: 384
  • Hits: 1

Onze Schwarzenegger

Nu het mannetjesmaken van de reclameboys een welhaast orgastisch hoogtepunt beleeft in de verkiezing van Schwarzenegger zouden we, bescheiden als we zijn, bijna vergeten wat onze eigen spierbundel voor elkaar aan het boksen is.

In een paar weken tijd wordt de verzorgingsstaat uitgekleed en geschikt gemaakt voor de invoering van een ministelsel. (Naar verluidt hebben Schröder en Schwarzenegger al gesondeerd of er nog stageplekken in de nieuwe mini-polder vrij zijn).
In diezelfde weken ramt onze mannetjesputter, elegant en slim bijgestaan door een echte geus, de vakbeweging aan het verstand dat het credo hetzelfde blijft: we blijven polderen. Na aanvankelijk wat gebral van de quasi-vakbondsleiders beseffen die types dat ze toch echt moeten beginnen bij het begin: boter kopen en oefenen op deukjes slaan.
Prachtig om te zien dat in één vloeiende beweging de Eurogroep in de NAVO en onze eigen Queen hun plek gewezen krijgen. The Hoep Skeffer, Amerikaanser dan Bush, gaat de Atlantici de weg wijzen en vervangt de vervroegd aftredende Robertson; en Trix mag Mabeltje naar de uitgang begeleiden. En die Robertson? Waarom zou die vervroegd willen aftreden? Misschien is hij na bestudering van het dagboek van Anne Frank toch ook eens in een plantsoen gaan kijken.
Er is meer, veel meer. Krakers en andere terroristen gaan met steun van Pim Fortuyn gewoon verboden worden. Rechten van verdachten vallen vanaf nu onder de studierichting geschiedenis. Kutmarokkenen, dus niet die die Anne Frank lezen, en junks gaan naar strafkampen en op schuin oversteken komt weer gewoon standrechterlijke executie te staan.
Uiteraard spreekt onze Kamer nog niet over de plannetjes die onze lieflijke, wat saaie, soms zelfs slapjanus genoemde Harry Potter voor komend jaar allemaal nog meer, maar dan onder de pet, aan het uitbroeden is. Een verdere afbraak van de AWBZ; elektronische tagging van alle asielzoekers en ander tuig; aankondiging van de bouw van nieuwe kerncentrales. Slaap gerust, dit en erger is in goede handen.

Een spierbundel in disguise; een column met mannen in glansrollen en vrouwen (en niet zomaar drie) als slachtoffer; het zijn enerverende tijden.

Zand

Dit artikel is verschenen in Kleintje Muurkrant nr 384, 24 oktober 2003

  • Geschreven door Archivaris
  • Categorie: 384
  • Hits: 1

Politieke actie, theater, kunst & spektakel

kan het samen?

De laatste tien jaar is het overheersende beeld van radicale acties verschoven van gewelddadig karakter met de kleur zwart als hoofdtoon naar een meer kleurrijk geheel. Acties worden op creatieve wijze gevoerd en niet meteen met geweld geassocieerd terwijl wel degelijk schade aangericht wordt met als doel het uitoefenen van druk.

door Ed Hollants

In de jaren tachtig overheerste de steen, rook- en brandbom en het gevecht op straat; nu zijn het meer imago-, en logobeschadiging of het creëren van een onhoudbare situatie en openbaar orde problemen voor de overheid door middel van theaterachtige effectieve acties, bijvoorbeeld "Tute Bianche" of "Disobbedienti" in Italië en "Yomango" in Spanje (1). Verder zijn er steeds meer acties met het gebruik van moderne communicatiemiddelen zoals internet. Directe acties kunnen tegenwoordig ook vaak veel effectiever zijn door een virus bij een bedrijf te verspreiden dan een steen door de ruit te gooien. Door de toegenomen automatisering en het gebruik van hightech middelen zijn veel zaken veel gevoeliger geworden voor sabotage. Ook de moordende concurrentie en de verkoopstrategieën waar het steeds vaker gaat om het gevoel bij een product en de vorm waarin het is vormgegeven maken bedrijven "kwetsbaar".
Wat veel acties dan ook gemeen hebben is dat ze inspelen op beeldvorming. Door de wijze waarop de acties wordt vormgegeven worden beelden verstoord. Er is sprake van kruisbestuiving tussen kunst en activisme of misschien moet je zeggen dat acties deels kunst zijn geworden..

Ook het Autonoom Centrum probeert al langere tijd vormen van acties uit die bovenstaande elementen in zich hebben. Enkele bekendere acties zijn de "bestorming" van de grensgevangenis ('Grenshospitium') tijden de Eurotop in Amsterdam in 1997 ("het beleg van Amsterdam"), de campagne tegen de KLM tegen uitzettingen die in 1999 startte, een reeks affiches in 2001 en 2002 en samen met De Vrije Ruimte het EasyCity project in oktober 2002. Daarnaast mochten we ons ook in de belangstelling heugen met kleinere acties zoals bijvoorbeeld de verkiezing van "de actie van de eeuw" in december 2000. In dit artikel een korte beschrijving van een aantal van die acties, het waarom en hoe.

Eurotop1997
Onder het motto "het beleg van Amsterdam" werd in juli 1997 tijdens de Eurotop een grote actie door ons georganiseerd. Er vond een fietsdemonstratie plaats van de bank naar de gevangenis. Twee uiterste afgesloten voor de bevolking. Aan de ene kant vertegenwoordigers van de rijke en kansrijke landen vergaderend in de Nederlandse Bank omgebouwd tot een vesting en aan de andere kant in Amsterdam Zuid Oost de gevangenis voor kansloze asielzoekers: het grenshospitium. De demonstratie eindigde bij dit grenshospitium dat bestormd werd met onder andere een verrijdbare blijde die met een enorme katapult zakken water over de muren schoot. Verder waren er tientallen tennisrackets en honderden tennisballen met briefjes erin die over de muur werden geslagen, er werd een tunnel gegraven onder het hek door en met behulp van ladders werden lakens over de hekken en muren gehangen, "een bevrijdingspoging". In de voorbereiding van de Eurotop hadden we al samen met anderen onder de naam "Tegen controle" een "inkijk- en afluisteroperatie" in Noordwijk georganiseerd bij een top van de EU ministers van Binnenlandse Zaken en Justitie.

KLM
In 1998 werd besloten een campagne te gaan voeren rond uitzettingen van illegalen en uitgeprocedeerde vluchtelingen. Al langer werd bij ons de discussie gevoerd over het weinig zinvol zijn van acties gericht op de overheid. Het leek zinvoller om meer actie te gaan voeren direct naar andere delen van de maatschappij zoals bedrijven. De eerste actie rond dit thema was gericht tegen luchtvaartmaatschappij Martinair in december 1996. Van dit bedrijf eisten we dat ze met groepsuitzettingen stopten; de eis van de actie werd ingewilligd na enige gesprekken naderhand. Daarna stapten we naar de KLM, de grootste uitzetter, en startten een grotere campagne tegen KLM, die meldde door te zullen gaan met uitzetten. Er werd een affiche gemaakt, een interactieve website (2), een KLM shuttle-bus-tour gehouden en acties gevoerd bij de vakantiebeurs en reisbureaus. Een half jaar later is ook in Duitsland op gelijksoortige wijze actie gevoerd tegen Lufthansa (3) door groepen waarmee we in het Europees No Border-netwerk zitten. Inmiddels zijn er in vijf landen campagnes tegen nationale luchtvaartmaatschappijen (4).
Onze acties begonnen in 1999 met de onthulling van de speciale KLM bus. De onthulling vond plaats bij het Merkengala in het Okura hotel Amsterdam op 12 november waar uit 15 genomineerde Nederlandse merken 'Het merk van de eeuw' werd gekozen. "Voorafgaande aan het gala is door het bureau 'ACmark Ltd.' alvast het merk van de komende eeuw gekozen. De keuze is hierbij gevallen op de nieuwe dochter van de KLM, KLM-expel, gezien de toenemende betrokkenheid van het bedrijf bij de uitvoering van het vreemdelingenbeleid" aldus het persbericht. De bus, imitatie van de KLM-hotelshuttle-bus, onder het motto "KLM, uw uitzettingsagent", toerde een week langs de grensgevangenis en duurdere hotels in Amsterdam om daar "illegalen" op te pakken voor uitzetting. Dit door eendrachtige samenwerking van politie en KLM personeel. Overal werden onze KLM-affiches verspreid en gepubliceerd alsmede ansichtkaarten en onze KLM-folders verspreid, KLM-personeel en piloten werden in hun postvakken van informatie voorzien, een nagebouwd vliegtuigcompartiment met twee stoelen waarop de vluchtelingen werden vastgebonden werd ingezet bij een aantal acties waaronder een grote actie op Schiphol in de vertrekhal bij de KLM-balies. Een en ander zorgde ervoor dat de KLM het toch benauwd kreeg en een gesprek met ons wilde. Daarin werd min of meer toegezegd dat de KLM geen mensen tegen hun wil zal vervoeren en dat de menswaardigheid in acht genomen wordt. Sindsdien is een aantal malen een uitzetting voorkomen omdat wij en actiegroepen in Duitsland de KLM informeerden over een aanstaande gedwongen uitzetting waarna de KLM weigerde de bewuste persoon te vervoeren.

Beeldtaal
Een aantal jaren geleden zijn we begonnen om extra aandacht te besteden aan het uitbrengen van beeldmateriaal waaronder affiches. We wilden niet een overduidelijke politiek correcte boodschap uitdragen maar prikkelen, tot nadenken bewegen en op gevoelens inspelen die zoal leven en natuurlijk ook een portie humor brengen. Enigszins bekend zijn de affiches van de al eerder genoemde anti-KLM-campagne, een affiche van de voorkant van Elsevier met daarop Pim Fortuyn met de Nederlandse vlag om zich heen geslagen en de tekst "Elzeviers plan om multicultureel drama te stoppen, BLANK WORDEN", het affiche uitgebracht na 11-09 "Safety for All or Safety for nobody, that's the question", en het Che Laden-affiche dat tot ver over onze landsgrens effect heeft gehad.
Deze reeks affiches die we ook in ansichtkaartvorm publiceerden, zette het blad 'Onze Wereld' er mede toe aan om in hun hernieuwde vormgeving in elk nummer aandacht te besteden aan "Adbusting". In de eerste nummers is een aantal van onze affiches afgedrukt.
In één van de vorige nummers van Buiten de Orde heeft Freek van de Vrije Ruimte een verslag gegeven over EasyCity, dus ik houd het wat dat betreft heel kort. Het ging om het kraken van een ruimte als nieuw EasyCity filiaal (als persiflage op het EasyEverything concern). In deze 'winkel' werd door een combinatie van kunst, debat, voorstellingen en de vorm van de winkel zelf kritiek uitgeoefend op de wijze waarop de stad Amsterdam zich ontwikkeld.

Wat zijn onze ervaringen?
De ervaringen die we hebben met de acties die we zelf georganiseerd hebben zijn verdeeld. Vaak worden bij acties dingen uitgeprobeerd en ook nieuwe contacten gelegd met mensen die niet als 'fulltime actievoerder' of behorende tot het 'bekende circuit' meegerekend kunnen worden. Het leidt tot discussie bij onszelf en bezinning op de eigen positie en uitgangspunten. Op zich heel gezond. Als kritiek hebben we dat acties al gauw kunnen doorslaan naar uitsluitend theater, de actie wordt een vorm van kunst waarbij de vorm doel op zich wordt. Soms kan alleen ludiek genoeg zijn zoals bij verkiezing van "de actie van de eeuw" eind 1999. Bij het 'beleg' van de grensgevangenis zijn er echter ook vragen te stellen in hoeverre dit nu wel zo'n succes was; dit geldt ook voor EasyCity. Van deze acties gaat weinig of geen dreiging uit, ze schaden niets en worden zelfs als deel gezien van het gehele circus. Je verzorgt een kritische noot binnen het aanvaardbare en zorgt zo voor wat kritische kleur. Natuurlijk zijn er verschillende redenen om actie te voeren. Buiten dat waar je tegen bent kunnen acties ook een functie hebben in dat waar je voor bent en in versterken van de eigen beweging en uitbouwen van contacten. Het zeg maar verstevigen van gezamenlijkheid. Maar ook het een spiegel voorhouden aan de maatschappij of door absurdistische actie juist aantonen dat veel wat als normaal beschouwd wordt net zo goed absurdistisch is.
Als laatste kunnen humor en theater, als deel van de actie, relativerend werken en daardoor kan de actie 'menselijker' overkomen en niet saai plus dogmatisch. Het is niet voor niets dat veel reclame vooral vormgeving en humor in zich hebben. Het communiceert goed met mensen. Bij bovengenoemde spektakels vond ik zelf toch te weinig dreiging of te weinig "directe actie" ervan uitgaan.
Een steeds terugkomende vraag bij het organiseren van de acties is in hoeverre op lange termijn doelen worden gesteld, strategie wordt ontwikkeld op het niveau van een politieke georganiseerde beweging of het meer individueel uiten van onvrede en leven naar alternatieven uit persoonlijke keuze. Uiteraard is het niet altijd zo zwart wit en zijn er ook tussenvormen. Als het doel niet is om bewustzijn te creëren, politieke druk uit te oefenen of te schaden wordt het meer kunst. Zelf een kick beleven aan de individuele creatieve uiting, lol gehad hebben in de trant van "wat was het toch gezellig". De vraag is dan toch: wat levert het nu eigenlijk politiek op?
Een ander kritiek punt is dat acties als theater gaan fungeren waar eigenlijk iedereen buiten de directe uitvoerders slechts als toeschouwer functioneert.

Voor ons was onder andere een doel van dit soort actie-spektakels om een brug te slaan tussen kunst/cultuur en activisme. Op dit moment zijn er tal van initiatieven van individuen en kleine groepjes mensen die zich op een creatieve manier uiten over een situatie waar zij commentaar op willen geven. Steeds vaker wordt hier internet bij gebruikt. Doordat allerlei grafische programma's bereikbaar zijn voor een grote groep mensen is het goedkoop en makkelijk om eigen ontwerpen in de vorm van een digitaal affiche, een webpagina, een banner of een nep-domein te maken (google maar eens naar "weapons of mass destruction"). Maar ook op andere wijzen wordt er creatief gewerkt aan kritiek, bijvoorbeeld het initiatief "Volksfront van Hogerhand" die versterkingen aanbrengt op Nederlandse strand tegen een dreigende Amerikaanse invasie (5). De meeste van deze initiatieven gaan buiten actievoerend Nederland om.
Wij zijn er deels in geslaagd om het doel van bruggen slaan te bereiken, maar we missen de menskracht om het verder uit te bouwen. We willen wel verder op de ingeslagen weg. Juist deze vorm van actie voeren heeft veel toekomst en raakt het meest de kern van kritiek die we hebben en het alternatief wat we voorstaan. Wel zullen we extra alert blijven op de inhoudelijke kant van acties en het werken aan continuïteit. Misschien niet zo (post)modern maar volgens ons is ook dat nodig.

noten:
1. www.autonoomcentrum.nl/global/yomango.htm
2. www.autonoomcentrum.nl/migratie/klm
3. www.deportation-class.com/lh
4. www.deportation-class.com
5. www.hogerhand.nl

(Ed Hollants is betrokken bij het Autonoom Centrum in Amsterdam. Het bovenstaande artikel staat ook in 't meest recente nummer van 't fantastische blad "Buiten de Orde", preciezer gezegd: de Buiten de Orde-bijlage "communicatie-guerrilla". Lezen! Kijk ook op www.autonoomcentrum/nl)

Dit artikel is verschenen in Kleintje Muurkrant nr 384, 24 oktober 2003

  • Geschreven door Archivaris
  • Categorie: 384
  • Hits: 0

De eeuwige jachtvelden

Uit de Haagsche Courant van 23 december 2002: "Zaandam. Albert Heijn haalt al het verse konijnenvlees uit de schappen. Reden is dat het bedrijf niet kan garanderen dat de houdbaarheidsdatum op de producten goed is. Dat heeft een woordvoerder zaterdagavond meegedeeld. Het verse konijnenvlees haalt in veel gevallen de aangegeven houdbaarheidsdatum niet, zo is na klachten van klanten gebleken. De supermarktketen raadt klanten die verse konijnenproducten hebben gekocht aan die terug te brengen naar de winkel, ook die waarvan de houdbaarheidsdatum tot en met 28 december loopt. Zij krijgen hun geld terug. ANP".

door Eric Zwitser

Gedurende langere tijd heb ik prettig gecorrespondeerd met een scala aan hotemetoten binnen het rijke Roomse leven. Dat was vooral mogelijk omdat ik ver over de halve eeuw terug een plens hokuspokustoverdoopwater (want wij beschaafden doen immers niet aan voodoo) over de babybol geplempt kreeg en mij dus als geloofsgenoot mocht opstellen. Daarnaast is mijn betrouwbaarheid voor zelfs de meest verstokte zwartrok boven elke twijfel verheven, waar ik in rechte lijn voortkom uit een zeer vooraanstaand Limburgs papengeslacht. Het zal duidelijk zijn dat ik van een en ander dankbaar en grootschalig gebruik heb gemaakt.
Mijn bedoeling was, en is nog steeds, in de loop van komend jaar de resultaten van mijn onderzoek naar buiten te brengen. Men zal ervan staan te kijken hoe ook in kringen van als progressief bekend staande kerkelijke hoogwaardigheidsbekleders (contacten met bijvoorbeeld bisschoppen en hun staf heb ik bepaald niet geschuwd) over bepaalde zaken wordt gedacht. Een stortvloed aan brieven schetst zwart op wit een meer dan ontluisterend beeld.

De actuele discussie over het onder de antiterreurwetgeving brengen van dierenrechtenactivisten heeft mij ertoe doen besluiten een zeer klein deel van de door mij gevoerde correspondentie alvast bekend te maken. Het betreft de hiernaast afgedrukte brieven, respectievelijk gericht aan en ontvangen van mr. drs. C.L.M. de Quay, roepnaam voor kerkelijke intimi Cas en net als ik uit een roemrucht geslacht afkomstig. Pappa de Quay was tijdens de Duitse bezetting, zoals ik hem in een van mijn brieven aan junior omschrijf, "vlaggeschip van de roomse inbreng in de Nederlandsche Unie" en bracht het later dan ook tot minister-president. Cas zelf boerde ook niet slecht. Onder veel meer bracht hij het tot bestuursvoorzitter van de Stichting Nationaal Monument Sint-Jan in DenBosch met een rekening bij onder meer Van Lanschot Bankiers, waar hij deel uitmaakte van het presidium. Jarenlang was De Quay junior, thans bijna zeventig jaar oud, voorzitter van de Koninklijke Nederlandse Jagersvereniging. In die functie werden uit zijn mond uitspraken genoteerd als: "Het beest is er tot nut van de mens en dat we daar op verantwoorde wijze van mogen profiteren." In een uitgebreide brief aan Cas de Quay ging ik op deze opmerking in en schreef daarover: "Dat ben ik zéér met U eens, temeer waar Uw uitspraak over de van God gegeven rangorde mij onwillekeurig meteen deed denken aan de brief van de Heilige Paulus aan de Efeziërs waarin gesteld werd dat de vrouw onderdanig is aan de man gelijk de gemeente aan Christus (even uit het blote hoofd, ik heb het niet precies opgezocht), waartegen nogal wat van die Opzij-types feministen ook allerlei ononderbouwde en makkelijk te weerleggen bezwaren hebben omdat zij slechts vatbaar zijn voor het eigen 'gelijk' precies zoals altijd allerlei eveneens geheel ongefundeerde bezwaren tegen de jacht worden ingebracht, waarnaast enerzijds: zonder jacht geen wildstandbeheer en we hebben hier midden in Den Haag tegenwoordig vrijwel een v

  • Geschreven door Archivaris
  • Categorie: 384
  • Hits: 0