Nieuwsbrief van de Werkgroep Globalisering Delft/Den Haag
over ontwikkelingen rondom Wereld Handels Organisatie WTO.
Verschijnt een- of tweemaandelijks electronisch en gratis,
voor abonnement en reakties mail naar: onyva@xs4all.nl
CHINA'S WEG NAAR DE WTO
In mei werden de onderhandelingen tussen de EU en China
afgerond. Het parlement van de VS besloot om China voor
onbeperkte tijd normale handelsbetrekkingen toe te kennen.
Daarmee heeft China na 14 jaar onderhandelen nu de steun
van de twee grootste handelsblokken voor toetreding tot
de WTO. De vraag is: waarom is het eigenlijk zo moeilijk
om lid te worden van de WTO?
DOOR 130 DEUREN MOET JE GAAN
De WTO berust in wezen op een aantal akkoorden. Je zou
dus kunnen denken dat het ondertekenen en naleven ervan
voldoende is voor lidmaatschap van de WTO. Dit gaat op voor
vele andere internationale overeenkomsten - maar niet voor
de WTO. Lid 1 van Artikel XII van het WTO-akkoord bepaalt
dat de WTO de voorwaarden voor toetreding van elke kandidaat
in overleg met hem vaststelt. Volgens lid 2 zal het besluit
over toetreding door de Ministeriële Conferentie met
een meerderheid van twee derde moeten worden aangenomen.
In de praktijk moet consensus worden bereikt. Euro commissaris
Lamy beschreef deze situatie treffend: "Toegang tot
de WTO is net als het open maken van een aantal deuren,
trouwens meer dan 130 stuks." (1) Voor elke deur moet
in bilaterale onderhandelingen met de betreffende lidstaat
een passende sleutel worden gemaakt.
WIENS DEUR GAAT OPEN ?
Meestal heeft een toetredend land vijf jaar de tijd om
zijn economische beleid door verregaande liberalisering
in overeenstemming te brengen met de bepalingen van de WTO
akkoorden. De inzet van de lidstaten bij de bilaterale onderhandelingen
met de nieuwkomer is daarom om al vóór toetreding
ten gunste van de eigen economische belangen bepaalde liberaliseringen
te bereiken. Met de toetreding van de kandidaat geldt elke
bilaterele overeenkomst plotseling ook voor alle andere
WTO-leden. Want anders zouden de afspraken weer niet aan
het 'meestbegunstigden-principe' voldoen en 'discriminerend'
zijn voor de andere leden. Door de stapeling van alle toetredingsafspraken
wordt zo het liberaliseringstraject van een kandidaat al
verregaand bepaald. Lamy's deuren maken dus niet zo zeer
de weg voor de kandidaat naar de WTO vrij maar andersom.
WTO-leden bepalen waar, hoe snel en hoe ver zij zelf toegang
krijgen tot de eerder afgeschermde markt.
EUROPA'S DEUR NAAR CHINA (NIET ANDERSOM)
Lamy was heel tevreden met het resultaat van de onderhandelingen
die hij namens de EU met China voerde: "This is a big
deal. It covers an enormous amount of sectors..." (1).
Europa heeft zijn deur heel ver open gekregen (2). Al bij
het ingaan van de toetreding worden de invoerheffingen op
ongeveer 150 soorten industrie- en landbouwprodukten fors
verlaagd tot gemiddeld 11%. Zo wordt de invoerheffing op
sterke drank terug gebracht van 65% naar 10 %. Importquota
worden verruimd en handelsmonopolies van de staat op de
import van olieprodukten en kunstmest en op de export van
zijde worden ontmanteld. Zover de 'klassieke' WTO thema's.
MINI-MILLENNIUMRONDE
Van groot belang zijn de afspraken die over de 'nieuwe'
WTO thema's zoals diensten, investeringen en overheidsaanbestedingen
zijn gemaakt (2). Voor telecommunicatiebedrijven, verzekeringen,
banken, detailhandelketens, baggerbedrijven, toerismemaatschappijen,
advocaten, accountants, architecten en marktonderzoekers
gaat de Chinese markt stapsgewijs maar snel open. Aan investeerders
en joint-ventures mogen binnenkort geen eisen meer worden
gesteld, bijvoorbeeld over het percentage Chinese onderdelen
in een produkt of over het type of aantal auto's dat een
bedrijf mag produceren. De Chinese overheid verplichtte
zich tot het uitschrijven van 'transparante' en 'niet-discriminerende'
aanbestedingen en tot het afbouwen van exportsubsidies voor
industrieprodukten. Ook de voordelen voor binnenlandse bedrijven
in de luchtvaart en bij de verkoop van farmaceutische-,
chemische- en tabakswaren moeten worden afgeschaft. Deze
lange lijst afspraken maakt duidelijk dat de EU ook zonder
(mandaat voor een) Millenniumronde bezig is de 'vrij'handel
op steeds meer terreinen uit te breiden.
WIN THE HEARTS & MINDS
Maar de EU stelt niet alleen eisen. Zij gaat hulp bieden
bij de implementatie ervan (3). Vanaf het najaar krijgen
Chinese ambtenaren een opleiding in WTO-zaken en gaan ook
vier andere ondersteuningsprojecten van start. Deze betreffen
de herstructurering van de financiële sector, het vergaren
en verwerken van statistische gegevens, de herzienining
van openbare aanbestedingen en de invoering van een keurig
stelsel van intellektuele eigendomsrechten. Volgens Lamy
is dat de beste manier om ervoor te zorgen dat de afspraken
snel en nauwkeurig worden nagekomen. Hij noemt het "gebruik
maken van een wortel én een stok" om de Chinese
ezel de goede kant op te laten lopen (4).
'EUROPESE' BELANGEN
De overeenkomst, beweert Lamy, weerspiegelt de politieke
werkelijkheid in China en, belangrijker nog, de commerciële
werkelijkheid in de EU. "Onze Europese ondernemingen
hebben bepaalde behoeften en wij hadden tijdens de onderhandelingen
nauw overleg met hen." (1) Met de bereikte markttoegang
kunnen zij tevreden zijn. Europa's rol als dominerende handelsmacht
in China is bevestigd. Zittend aan tafel met de 100 belangrijkste
ondernemingen in Europa en de VS vertelt Lamy dat de Europese
belangen verregaand overeenstemmen met die van de VS. Mede
dankzij de TABD (4) zijn de VS en de EU erin geslaagd hun
onderhandelingsstrategieën op elkaar af te stemmen
en zo méér te bereiken dan ieder apart.
GELUIDEN UIT DE VS
In tegenstelling tot Europa werd de toetreding van China
in de VS wel een heet hangijzer in de politiek. Vakbonden
(UAW, Teamsters), milieu- en mensenrechtsorganisaties (Friends
of the Earth, The Sierra Club, Public Citizens) voerden
een campagne tegen de toekenning van normale handelsbetrekkingen
(PNTR) aan China. Zij vormden met enig succes een tegenhanger
voor de zware lobbycampagne van de bedrijven. Ze trachtten
te voorkomen dat de VS het drukmiddel van handelsbeperkingen
uit handen zou geven. Deze zou vooral tegen de minachting
van milieunormen en mensenrechten door China verder moeten
worden ingezet. Door anderen werd gewaarschuwd voor de rampzalige
gevolgen die de marktopening voor de Chinese bevolking zal
hebben (5). Het resultaat was dat er zonodig beperkingen
op te grote importgolven kunnen komen, er een commissie
wordt ingesteld die de mensenrechtensituatie in China in
de gaten houdt en China bij de Kyoto-onderhandelingen over
het broeikaseffect de VS tegemoet zal komen (6). Een stuk
genuanceerder dan het antwoord van Lamy, die botweg stelde:
"De toetreding van China tot de WTO zal gevolgen hebben
voor het milieu en het sociale stelsel. Deze zullen niet
allemaal in ons voordeel zijn, maar zijn gewoon niet te
voorkomen." (7)
WHO's NEXT ?
China heeft nog maar vijf deuren te gaan: Costa Rica,
Ecuador, Guatemala, Mexico en Zwitserland. Een aantal landen
uit de voormalige Sovjet-Unie en ex-Joegoslavië staan
al te trappelen voor hun inmiddels bijna 140 deuren. De
volgende en laatste grote kandidaat is Rusland dat pas zes
jaar geleden zijn aanvraag voor lidmaatschap indiende (8).
Jochen Schmitt
Bronnen: