WTO---zzzzzzzzzzzzzzzziiiiiiiiiiiiiiiiiiiiipppppppppppppppppppppp
A) Ministersverklaring Hong Kong: ongebalanceerde
uitkomst
Ontwikkelingsstaten leverden veel in, kregen erg weinig
(door Rob Bleijerveld [1])
De Hong Kong Ministerial Conference van de WTO resulteerde
in een ongebalanceerde uitkomst ten nadele van de ontwikkelingsstaten.
De ontwikkelingsstaten (verder: DC's) gaven toe op belangrijke
punten van markttoegang voor diensten en
niet-agrarische producten. Ze kregen er echter onbelangrijke
"winst" voor terug op gebied van katoen, tarief-en
qoutavrije markttoegang voor Minst Ontwikkelde Landen (LDC's),
en "aid for trade", de drie voornaamste componenten
van het zogenaamde "ontwikkelingspakket".componenten
van het zogenaamde "ontwikkelingspakket".
Einddatum landbouwexportsubsidies
De einddatum van 2013 voor stopzeting van landbouwexportsubsidies
- door de mainstream-pers gepresenteerd als winst in Hong
Kong - was geen overwinning. Het was zelfs geen werkelijke
concessie van de kant van de Unie. Het is beschamend dat
de EU niet akkoord ging met 2010, een datum die acceptabel
was voor alle andere WTO-lidstaten [2]
Het is tekenend voor de "pro-ontwikkelingshouding"
van de EU dat Mandelson pas op het allerlaatst, toen een
aantal gedelegeerden al aanstalten maakten om op te stappen
- op de proppen kwam met het voorstel voor 2013. Hij probeerde
tot het laatst toe zoveel mogelijk toezeggingen los te kijgen
van DC's op andere gebieden.
Tenzij in de binnenlandse subsidies wordt gesneden, zal
de exportsubsidiëring zelfs na de "stopzetting
van exportsubsidies in 2013" gewoon door gaan [3].
De Hong Kong Conferentie zou van grotere betekenis zijn
geweest indien er besloten zou zijn tot wezenlijke reductie
in het totaal aan handelsverstorende subsidies tot lagere
niveaus dan wat nu toegepast of gepland wordt, inclusief
de drastische reductie van Green Box-subsidies. Maar dit
is niet gebeurd.
Diensten
De echte buit die de ontwikkelde staten uit Hong Kong wilden
meenemen waren gewijzigde modaliteiten [4]
voor diensten zodat ze nieuwe middelen hebben om de DC's
onder druk te zetten om hun belangrijkste subsectorale dienstenmarkt
te openen. Ondanks massale oppositie door een erg grote
groep DC's, gedurende 5 dagen, kregen de ontwikkelde staten
hun zin. De WTO-leiding hield al die tijd vast aan de zwaar
bekritiseerde Bijlage C. Alternatieve tekstvoorstellen van
DC's vonden geen weerslag in de eindtekst, wel die van de
ontwikkelde staten.
De nu afgesproken plurilaterale aanpak omvat ook sectorale
en modale benaderingen, is niet alleen "complementair"
maar zal ook de oorspronkelijke bilaterale vraag/aanbod-benadering
vervangen als belangrijkste onderhandelingsmethode. Het
dreigt de bestaande flexibiliteit van GATS te eroderen [5]
en is gericht op het versnellen van het liberaliseringsproces
in het zuiden. De plurilaterale "vraag" moet voor
28 februari worden ingediend en de transnationale dienstenondernemingen
- die zeer actief waren in Hong Kong - zijn al druk bezig
met hun lobby voor een brede inzet...
NAMA
Als bonus verkregen de ontwikkelde staten in de laatste
uren ook belangrijke concessies voor niet-agrarische markttoegang
(NAMA). De concepttekst uit Genève is aangescherpt
en er is gekozen voor de veelvuldig bekritiseerde 'Zwitserse
formule' voor tariefreducties. Voor het eerst in de geschiedenis
van multilaterale handelsbesprekingen worden DC's onderworpen
aan een tariefreductieformule en dan ook nog een heel harde,
en een die alle importproducten omvat. De flexibiliteiten
en uitzonderingsmogelijkheden zijn minimaal en ook bedreigd.
Ook negatief voor DC's is de last-minute afspraak van de
"non-lineaire opwaarderings"-benadering die neerkomt
op het binden op relatief lage niveaus van nu nog ongebonden
tarieven [6].
Toepassing van deze drastische afspraken zal leiden tot
ernstige de-industrialisering in arme staten.
Katoen
De katoenproducenten zijn zeer ontevreden met het resultaat
in Hong Kong. De Eindverklaring spreekt over de stopzetting
van katoenexportsubsidies in 2006, maar dat betreft slechts
een klein deel van de ruim 4 miljard dollar aan subsisidie
die de VS jaarlijks aan zijn katoenboeren geeft. Zowel in
de VS als in de EU maakt binnenlandse subsidiëring
80-90% uit van het geheel aan handelsverstorende maatregelen.
Ondanks aandringen van de Afrikaanse katoenproducenten is
er niets concreets afgesproken over het reduceren van de
binnenlandse subsidiëring. Op geen enkele wijze is
tegemoetgekomen aan de eis van schadeloosstelling.
Tarief- en quotavrije markttoegang voor LDC's
Gedurende de eerste vier dagen van de Hong Kong-top was
er veel te doen over het voorzien in tarief- en quotavrije
markttoegang voor LDC's. Ondanks de voortdurende retoriek
over de noodzaak om in Hong Kong iets voor de LDC's te doen,
hielden die er uiteindelijk minder aan over dan werd verwacht
of dan dat ze hadden gevraagd. De eis van de LDC's dat de
markttoegang al hun producten zou betreffen, werd afgewezen
door de ontwikkelde staten. In de Eindverklaring is neergelegd
dat staten die niet in staat zijn om de gevraagde markttoegang
te bieden, kunnen volstaan met het toelaten van slechts
97% van de producten. Zo kunnen de ontwikkelde staten op
eenvoudige wijze zogenaamde "gevoelige producten"
als textiel, kleding, rijst, suiker, leer- en visproducten
weren. Verder ontbeert de in de Eindverklaring opgenomen
formulering enige bindende afspraak die een LDC in staat
zou stellen om een weigerachtige staat voor een WTO-panel
te dagen.
Met andere woorden: de LDC's hebben markttoegang voor producten
die ze niet produceren danwel niet op concurrerende wijze
kunnen produceren. En toegang kan geblokkeerd worden voor
die producten waarin ze wel concurrerend zijn.
Behalve dit besluit over de markttoegang werden er in Hong
Kong ook besluiten aangenomen over vier andere door de LDC's
aangedragen zaken (waarover in Genève maandenlang
gevochten is). Desondanks zijn de voorstellen over de vele
- sinds de Uruguay Ronde (en later) openstaande - kwesties
van Speciale & Gedifferentieerde Behandeling (S&DT)
en Implementatie onbesproken.
De verhouding tussen belangen van de ontwikkelde en die
van de minst ontwikkelde staten wordt ook weerspiegeld in
de afgesproken termijnen voor het afronden van onderhandelingen
op de verschillende terreinen. De sluitdatum voor modaliteiten
voor landbouw en NAMA is 30 april 2006, terwijl de herziening
van de openstaande akkoord-specifieke S&DT-voorstellen
geagendeerd is voor december 2006, vlak voor het beoogde
einde van de Doha Ronde. Als de herziening dan pas afgerond
is, is er dan nog wel tijd om te komen tot besluiten voor
de afsluiting?
Psychologie
Hoe kwamen de DC's ertoe om zulke drastische toezeggingen
te doen, en wat kregen ze ervoor terug?
Vanaf het begin was Mandelson van de EU op aggressieve wijze
bezig om DC's achter zijn voorstellen voor diensten en NAMA
te krijgen, waarbij hij dreigde niets te zullen aanbieden
op landbouwgebied. Omdat deze strategie niet zou werken
indien de DC's het idee kregen dat de Eindverklaring hen
niets zou opleveren, werd al in een vroegtijdig stadium
van de Conferentie aan de verschillende groepen DC's een
"interessant" aanbod gedaan door de machtigste
ontwikkelde staten, daarbij ondersteund door het WTO-secretariaat.
Ieder van deze groepen van ontwikkelingstaten was aansluitend
verwikkeld in een onderhandelingsproces om te proberen dit
voordeel veilig te stellen. Rond de laatste dag waren alle
groepen (G20, G33, LDCs, katoenstaten, ACP) er blijkbaar
van overtuigd dat het gedane aanbod de moeite waard was
om daarvoor in de plaats de strijd tegen diensten of NAMA
op te geven. Dus werden alle groepen overtuigd (of ze overtuigden
zichzelf...) dat ze het hele pakket konden accepteren.
Overtuigen of overstemmen?
De overtuigingsakte was belangrijk in de laatste uren.
Toen de EU op de laatste dag met zijn 2013-deadline voor
landbouwexportsubsidies aankwam, waren het de G20-leiders
India, Brazilië en China die er bij de andere DC's
op aan drongen akkoord te gaan met de dienstentekst. Kamal
Nath, de handelsminister van India, en "eiser"
bij diensten [7],
kwam met het argument dat die tekst onschadelijk was en
dat deelname aan de plurilaterale besprekingen (paragraaf
7b van Bijlage C) vrijwillig is. Vele handels- en rechtskundige
experts zijn het hier echter geheel mee oneens!
Op de laatste "Heads-of-Delegations"-zitting
gaven de meeste DC's hun akkoord, alleen Venezuela and Cuba
hielden vast aan hun bezwaren tegen de dienstenbijlage en
delen uit de NAMA tekst. Ze bleken echter niet in staat
om steun te verwerven voor een amendement en vonden het
blijkbaar niet opportuun om de consensus voor de hele tekst
te blokkeren. Ondanks de schofterige en intimerende wijze
waarop de WTO-leiding de eindzitting bestierde [8]
lukte het hen om te interveniëren en over te brengen
dat ze reserveringen hebben. Ze claimden het recht om hun
reserveringen vast te laten leggen.
Noten:
[1] Vertaling/bewerking/aanvulling
van "WTO Ministerial outcome imbalanced against developing
countries - brief TWN analysis of the WTO's Sixth Ministerial
Conference," door Martin Khor, Third World Network,
20 december 2005 (http://www.twnside.org.sg/title2/twninfo339.htm).
NAAR TEKST
[2] De einddatum was tijdens de Europese
begrotingsbesprekingen 2007-2013 even de inzet van onenigheid
tussen enkele EU-lidstaten. In de vroege ochtend van 17
december werd een akkoord gesloten waarmee 2013 gehandhaafd
bleef in het Common Agricultural Programme. De enige (vage)
concessie die Mandelson in Hong Kong deed was de toezegging
dat een "substantieel deel" van de reductie aan
het eind van de eerste helft van de implementatieperiode
geraliseerd moet zijn (zie ook noot 3). NAAR
TEKST
[3] Volgens Tim Rice van ActionAid
(UK) omvat de in 2013 stop te zetten subsidie 1 miljard
euro, hetgeen in het niet valt bij de 55 miljard binnenlandse
subsidie per jaar. De Franse econoom Jacques Berthelot voegt
toe dat een groot deel van die binnenlandse subsidie op
indirekte wijze weer opgenomen wordt via exportproducten.
Berthelot: "De formele exportsubsidies voor Europese
granen nam bijvoorbeeld af van 2,2 miljard Ecu in 1992 tot
121 miljoen euro in 2002. Maar de binnenlandse steun in
de vorm van direkte betalingen die de export van granen
bevoordeelde steeg van 117 miljoen euro in 1992 tot 1,3
miljard euro in 2002." Dat terwijl het tonnage van
granexport gehalveerd. NAAR TEKST
[4] Randvoorwaarden bij onderhandelingen.
NAAR TEKST
[5] Er is dan geen vrijwillige keuze
meer wat betreft te liberaliseren sector en omvang. NAAR
TEKST
[6] Ongebonden tarieven zijn een essentieel
beleidsinstrument voor arme staten om dreigend inkomensverlies
bij importen te voorkomen. NAAR TEKST
[7] Een "eiser" is een lidstaat
die bepaalde belangen heeft bij belangrijke wijzigingen
van bestaande akkoorden of onderhandelingsresultaten en
daartoe voorstellen indient. NAAR TEKST
[8] Zie: "How the WTO's conference
adopted its ministerial declaration in Hong Kong,"
door Martin Khor (Third World Network), 19 december 2005
(http://www.twnside.org.sg/title2/twninfo336.htm).
NAAR TEKST
NAAR
INHOUD
WTO---zzzzzzzzzzzzzzzziiiiiiiiiiiiiiiiiiiiipppppppppppppppppppppp
B) Wat betekent de Slotverklaring van
Hong Kong op het gebied van diensten?
(door Roelien Knottnerus [1])
Het De Slotverklaring van de Zesde Ministeriële
Conferentie van de WTO [2]
is op het gebied van diensten uitermate teleurstellend.
Het niveau van ambitie voor de dienstenonderhandelingen
blijft onverminderd hoog: men wil nog steeds vergaande liberalisering
doordrukken. Daarmee verliest men het ontwikkelingsperspectief
uit het oog.
De tekst van Annex C over diensten is in zijn geheel geaccepteerd.
Dat betekent dat er een nieuwe reeks van richtlijnen ligt
waaraan de onderhandelaars zich moeten houden. De ontwikkelingslanden
worden verplicht om naast het bilaterale onderhandelingsproces
ook in te gaan op plurilaterale onderhandelingsverzoeken
[3]. De ontwikkelingslanden
hebben duidelijk aangegeven dat zij wilden dat dit punt
uit de tekst zou verdwijnen, maar onder druk van de Europese
dienstenlobby is het toch in de Slotverklaring overeind
gebleven.
Daarnaast staat er ook nog altijd een verwijzing naar paragraaf
4 van artikel XIX in de tekst. Dat betekent dat ook de mogelijkheid
voor multilaterale onderhandelingen open blijft. Dat betekent
dat in een later stadium toch weer numerieke doelstellingen
kunnen worden opgevoerd. Oftewel, de omstreden benchmarks
die de EU in de tekst opgenomen wilden zien, maar die nu
te controversieel bleken, kunnen zo in een later stadium
toch weer in de tekst worden ondergebracht.
Het ambitieniveau dat men heeft op het gebied van diensten,
blijkt niet alleen uit de wens om de onderhandelingen te
intensiveren door nieuwe methoden te introduceren. De tekst
verwijst naar een paper waarin per sector schema's zijn
opgenomen op welke manier kan worden gewerkt aan het zo
ver mogelijk liberaliseren van de diensten in kwestie. Er
wordt weliswaar aangegeven dat deze onderliggende tekst
niet juridisch bindend is, maar dat zal toch de richting
zijn waarin binnen de bilaterale en plurilaterale onderhandelingen
druk zal worden uitgeoefend. De bilaterale onderhandelingen
werken langs een systeem van vraag en aanbod. In plurilaterale
onderhandelingen zullen groepen landen met de grootste offensieve
belangen in een bepaalde sector zich verenigen om druk uit
te oefenen op landen met voor hen interessante markten om
markttoegang te verlenen in het belang van hun multinationale
bedrijfsleven. Ook brengt men via de nieuwe dienstenparagraaf
de overheidsaanbestedingen onder de reikwijdte van het GATS-akkoord
(paragraaf 4.b).
De enige concessie aan het ontwikkelingsperspectief is
de verwijzing naar paragraaf 2 van artikel XIX GATS, waarin
staat dat er in de dienstenonderhandelingen rekening moet
worden gehouden met het ontwikkelingsniveau van landen.
Er moet gekeken worden naar de omvang van de economiëen
van de lidstaten, niet alleen op macro- maar ook op sectoraal
niveau. Van de minstontwikkelde landen worden - in dit stadium
althans - nog geen concessies verlangd. Op deze manier houdt
men op papier de flexibiliteit van GATS overeind. Het is
echter overduidelijk dat de tekst is bedoeld om de ruimte
te creëren om in de praktijk langs alle kanten het
proces te intensiveren en de druk op te voeren:
- De druk om autonome liberalisering [4]
te binden onder GATS blijft onverminderd hoog.
- Bij directe investeringen (mode 3) wordt verlangd dat
men restricties op buitenlandse participatie in nationale
bedrijven afbouwt. Economische noodzakelijkheidstoetsen
moeten worden afgeschaft of substantieel verminderd en de
tekst schrijft voor dat moet worden gezorgd voor meer flexibiliteit
op het terrein van toegestane rechtsvormen.
- Bij het grensoverschrijdend verkeer van personen in de
dienstenindustrie (mode 4) wordt de speelruimte nog altijd
beperkt tot die categorieën die voor ontwikkelde landen
en het multinationaal opererende bedrijfsleven van belang
zijn. In artikel 1.d wordt de wens van ontwikkelingslanden
om mode 4 uit te breiden naar lagergeschoold personeel genegeerd.
- Uitzonderingen op 'most favoured nations'-regelingen (MFN)
[5] moeten worden
afgeschaft. Dat beperkt de mogelijkheden voor ontwikkelingslanden
tot het bevorderen van regionale integratie. Dat is wrang,
aangezien de rijke landen bij voortduring groei van de Zuid-Zuidhandel
naar voren halen als een belangrijk ontwikkelingsperspectief
van marktopening.
- De onderhandelingen over binnenlandse regulering moeten
in deze ronde voltooid worden. Ook op dat terrein wordt
als richtsnoer verwezen naar een zeer ambitieus document
waarin mogelijke elementen voor GATS-artikel VI:4 disciplines
zijn opgenomen.
- In Annex C over diensten is een strak tijdschema opgenomen
dat aangeeft wanneer plurilaterale verzoeken op tafel moeten
liggen en wanneer de toezeggingen waartoe men zich verplicht
binnen moeten zijn. Ook dit dwingt tot een intensivering
van liberaliseringsprocessen.
In paragraaf 27 van de slotverklaring wordt het intensiveren
van de dienstenonderhandelingen ook met zoveel woorden als
de primaire doelstelling genoemd.
De ontwikkelingslanden hebben zich steeds fel tegenstander
verklaard van een versnelling en intensivering van het proces.
Zij vrezen voor de effecten van premature liberalisering
voor hun opkomende dienstensectoren. GATS zal hun autonome
beleidsruimte ondergraven en het zo voor hen moeilijker
maken om zelf hun ontwikkelingsdoelstellingen vorm te geven.
Hoewel Venezuela en Cuba hun reserves hebben laten aantekenen,
zijn de ontwikkelingslanden uiteindelijk onder druk toch
akkoord gegaan met de tekst.
De EU is de speler die de meeste druk uit heeft geoefend
om het controversiële voorstel voor de dienstenparagraaf
- Annex C in WTO-jargon - zo veel mogelijk ongeschonden
in de Slotverklaring opgenomen te krijgen. Vanaf het begin
heeft de Unie aangegeven dat Annex C voor hen een minimumtekst
was. In dat standpunt werden zij gesteund door het bedrijfsleven.
Binnen de EU is Nederland steeds een van de landen geweest
die het hardst heeft aangedrongen op het geven van substantiële
nieuwe marktopening voor de Europese dienstenmultinationals.
Zowel de EU als de Nederlandse delegatie in Hong Kong hebben
steeds aangegeven het ambitieniveau op diensten eigenlijk
nog te laag te vinden. De eigen offensieve economische belangen
krijgen zowel van Nederland als de EU duidelijk voorrang
boven de waarborgen die arme landen nodig hebben, willen
zij komen tot een evenwichtige ontwikkeling, niet alleen
op economisch, maar ook op sociaal terrein.
Binnen de parameters die nu voor de dienstenonderhandelingen
zijn vastgelegd, blijft de druk op het ontmantelen van publieke
dienstverlening onverminderd hoog. En ook met de sociale
implicaties van het liberaliseren van commerciële diensten
wordt geen rekening gehouden.
De verwachting is dat de economische structuren van zwakkere
landen niet bestand zullen blijken tegen de druk van internationale
marktwerking en concurrentie. Zelfs in een land als Mexico,
dat toch niet meer tot de echte ontwikkelingslanden wordt
gerekend, blijkt de financiële sector niet opgewassen
tegen liberalisering. In Mexico is 85% van de bancaire sector
in handen van buitenlandse ondernemingen. Die richten zich
op het realiseren van de hoogste winstcijfers. Dat heeft
tot gevolg dat in Mexico nauwelijks nog krediet wordt verleend
aan het kleinbedrijf, waardoor de ruimte voor economische
ontwikkeling en innovatie in het geding komt. Dergelijke
gevaren dreigen in nog sterkere mate in minder ontwikkelde
landen, ook op het gebied van publieke dienstverlening.
Liberalisering en commercialisering van essentiële
diensten als gezondheidszorg en onderwijs brengt de toegang
tot deze diensten vaak buiten het bereik van de armste en
meest kwetsbare groepen in een samenleving. Een gegeven
dat wederom niet strookt met een ontwikkelingsdoelstelling.
Bovendien leidt liberalisering van diensten ook in het Noorden
tot een verschraling van het aanbod en service-niveau. Bedrijven
moeten door rationalisaties en besparingen immers de middelen
vrijmaken om internationaal de concurrentie aan te kunnen.
Hier in Hong Kong is de analyse van de NGOs dat de rijke
landen geen concessie hebben hoeven doen in de datum voor
uitfasering van de exportsubsidies op landbouw: zij hebben
de einddatum van 2013 niet hoeven vervroegen. Tegelijkertijd
wordt dumping nauwelijks aangepakt, doordat er met name
op handelsverstorende binnenlandse landbouwsteun geen significante
beweging is. De uitkomsten op het terrein van industriële
goederen (NAMA) ontmantelen de mogelijkheden voor kwetsbare
landen om hun (opkomende) industrieën te beschermen.
Veel moet in een volgende ronde nog worden uitonderhandeld.
Ontwikkelingslanden hebben op dit moment weinig om over
naar huis te schrijven.
Want ook het pakket dat het ontwikkelingsperspectief van
deze ronde moest redden, en waarover zoveel ophef is gemaakt,
laat sterk te wensen over. Op het gebied van hulp voor handel
hebben de meeste landen brede toezeggingen hebben gedaan
zonder dat duidelijk is hoe de financiering wordt geregeld.
Ook is niet duidelijk wanneer het geld beschikbaar zou moeten
komen, en wie nu feitelijk bepaalt hoe het ingezet zou moeten
worden. In het ontwikkelingspakket is ook opgenomen dat
arme landen belasting- en quotavrije toegang krijgen tot
de markten van arme landen. De vraag is echter wat arme
landen aan zo'n regeling hebben, wanneer het NAMA-akkoord
zorgt voor ondermijning van hun industriële sector.
Zoals een afgevaardigde van de G90 ooit opmerkte: "Wat
heb je aan markttoegang als je niets te verhandelen hebt?"
Noten:
[1] Hong Kong, 18 december 2005; Roeline
is coördinator van het GATS-platform. NAAR
TEKST
[2] (red.) Te vinden op: http://www.wto.org/english/thewto_e/minist_e/min05_e/final_text_e.htm
NAAR TEKST
[3] (red.) Multilateraal, in dit verband:
alle WTO-lidstaten samen; plurilateraal: een groep van meer
dan twee WTO-lidstaten. NAAR TEKST
[4] (red.) Liberalisering van diensten
die eerder plaats vond, bijvoorbeeld onder druk van IMF
en Wereldbank. NAAR TEKST
[5] De MFN-clausule in GATS bepaalt
dat markttoegang die aan een van de WTO-lidstaten wordt
geboden, automatisch ook voor alle andere lidstaten geldt.
NAAR TEKST
NAAR INHOUD
WTO---zzzzzzzzzzzzzzzziiiiiiiiiiiiiiiiiiiiipppppppppppppppppppppp
C) Stagnerende dienstensectoren en export-modellen
Achtergronden bij WTO en GATS
(door Henry van Maasakker [1])
Eind november was ik op de bijeenkomst "Hulp in handel"
van Both Ends over de WTO-onderhandelingen te Hong Kong.
Er waren sprekers van onder meer politieke partijen en het
ministerie van Buitenlandse Zaken. Gedurende het eerste
uur gaven de leden van het panel hun mening over de WTO-onderhandelingen
en de nadruk lag op de vraag of de tarieven en/of exportsubsidies
voor met name landbouwproducten moesten worden afgeschaft.
Het gesprek tendeerde naar de conclusie dat als de tarieven
voor landbouwproducten nu maar verlaagd werden - en vooral
Frankrijk in de EU zich wat meegaander zou opstellen - er
een akkoord in zicht zou komen waarvan vooral de arme landen
zouden kunnen profiteren.
Vervolgens was het de beurt aan de zaal om vragen te stellen.
Een vraag aan het panel was: "Hebben we het hier over
het exportbeleid van de EU of ook over ontwikkeling? Je
kunt je namelijk afvragen of arme landen (uit het Zuiden)
veel te winnen hebben bij het verhandelen van hun landbouwproducten
en/of grondstoffen voor industrieproducten en diensten uit
het Noorden, of bij de heersende ongelijke ruilvoet [2]
van grondstoffen en producten waarvan de prijzen bepaald
worden door vraag en aanbod op de wereldmarkt versus producten
en diensten waarvan de oligopolistische prijzen bepaald
worden door multinationals." Daarop kwam geen bevredigend
antwoord van het panel.
Exportscenario
De EU (vooral Duitsland en Nederland) voeren al jaren een
neoliberaal economisch beleid, waarin het verkrijgen van
een handelsoverschot (exportopbrengst minus importuitgaven)
met de rest van de wereld centraal staat. Het belangrijkste
instrument hierbij is het verlagen van de loon- of arbeidskosten.
Dit beleid zet in op het verminderen van de binnenlandse
consumptie - zowel individueel (dagelijkse bestedingen)
als collectief (onderwijs, gezondheidszorg, sociale zekerheid)
- en schept zo ruimte voor de export van goederen en in
toenemende mate ook van commerciële diensten, bij gelijktijdige
vermindering van de import. Het verminderen van de binnenlandse
bestedingen kan leiden tot onvoorziene overcapaciteit omdat
er sprake is van zichzelf versterkende 'vicieuze cirkels'
[3]. En deze
overcapaciteit leidt op haar beurt weer tot nog verdergaande
bezuinigingen en toenemende exportinspanning.
Het verhogen van lonen en/of uitkeringen en de groei van
de collectieve consumptie in sectoren als onderwijs, sociale
zekerheid of gezondheidszorg (publieke diensten) zijn in
een neoliberaal economisch beleid uitgesloten. Daarom is
dit beleid voor haar welslagen volledig afhankelijk van
toenemende export.
Importen
Hoe past nu het verlagen van de tarieven voor landbouwproducten
in dit scenario? De voorzitter van de Land- en Tuinbouw
Organisatie, B.J. Constandse, ziet het als volgt: "Als
de bestaande invoerbescherming niet voor een belangrijk
deel overeind blijft, zal de import van landbouwproducten
die niet voldoen aan de productievoorwaarden die de Europese
burgers wensen, toenemen. Om dan nog te kunnen concurreren,
zullen de prijzen van vele Europese producten zo sterk moeten
dalen, dat veel agrarische ondernemers hun bedrijf niet
kunnen voortzetten [4].''
Natuurlijk wordt Constandse gedreven door eigen belang,
namelijk dat van de Nederlandse landbouwsector. Toch wil
ik twee elementen uit dit citaat vasthouden, namelijk de
neerwaartse druk op de prijzen en het groeiende aantal bedrijfsbeëindigingen.
Goedkopere importen voor katoen, soja en suiker zorgen
ervoor dat de aan werknemers of arbeiders maandelijks uitgekeerde
lonen gelijk kunnen blijven, terwijl het aantal arbeidsuren
dat die werknemer nodig heeft om de dagelijkse bestedingen
te verdienen afneemt [5],
waardoor het aantal uren, bij gelijkblijvende werkdag, dat
gewerkt wordt voor de winst en de export wordt vergroot!
Met andere woorden: bij groeiende importen van goedkope
landbouwproducten of verlaging van de importtarieven hebben
Europese ondernemers het verder verlagen van de werkelijke
loonkosten en de importen voor ogen - en een dienovereenkomstige
stijging van het reële winstaandeel en de export. Dit
moet dan doorgaan voor 'ontwikkelingshulp'.
Ook het groeiende aantal bedrijfsbeëindigingen in
de EU-landbouwsector werkt in hun voordeel. De overgebleven
ondernemers worden gedwongen tot schaalvergroting en het
produceren tegen lagere prijzen. Zo ontstaat een toestroom
van nieuwe loonarbeiders (bijvoorbeeld vanuit Polen) die
bereid zijn tegen lagere lonen te werken. Hierdoor kan het
EU-budget voor landbouw worden verlaagd. Dit draagt op zijn
beurt (via lagere belastingen) weer bij tot verlaging van
de loonkosten en het scheppen van meer exportcapaciteit.
Neoliberalisme en stagnatie
In tegenstelling tot wat neoliberale economen beweren,
heeft bovenstaand beleid in de VS en de EU niet geleid tot
hoge economische groei. De economische groei is in de periode
1973-1996 zelfs uiterst bescheiden geweest. Dit wordt begrijpelijk
als we bezien welke sectoren van dit beleid profiteren.
Diverse onderzoeken tonen aan dat dit beleid in de EU en
de VS geleid heeft tot een enorme (wild)groei van de private,
commerciële dienstverlening (accounting, detailhandel,
financiën en marketing etc.) ten koste van de industrie
en de overheidssectoren.
In de VS waren het de economen W. Baumol en E.N. Wolff
die aantoonden dat de enorme groei van de commerciële
dienstverlening - een sector met weinig innovatie en een
lage arbeidsproductiviteit - sterk heeft bijgedragen tot
de stagnatie van de Amerikaanse economie. Dit type stagnatie
is ook voor andere landen (EU, Japan) [6]
vastgesteld en wordt in beleidskringen (ook bij het Nederlandse
CPB [7]) aangeduid
als de 'Baumol-ziekte'. Als antwoord op deze ziekte worden,
voor de dienstensector, beleidsmaatregelen aanbevolen als
meer concurrentie, technische innovaties (ICT), lagere lonen
en salarissen, schaalvergroting, overnames en 'offshoring'
[8]. Het achterliggende
doel is deze sectoren productiever te maken en hun aandeel
in de economieën van de VS en de EU te verkleinen.
Conclusie
Voor rijke landen als de VS en de EU-lidstaten hebben de
onderhandelingen in het kader van de WTO en GATS zoals in
Hongkong tot doel om hun overschot aan landbouw- en industrieproducten
kwijt te raken en om nieuwe markten voor de dienstverlenende
sectoren te openen. Door internationale concurrentie moeten
bedrijven gaan fuseren, rationaliseren en goedkoper produceren.
Dat gebeurt door productieverplaatsing naar lage lonenlanden
(India, China), waar ook de dienstverlening (marketing,
accounting, financiële administratie) plaats vindt
op basis van zeer lage lonen.
Om dit mogelijk te maken moet er bovendien een infrastructuur
worden geschapen van transport, informatie en communicatie.
Deze dienstensectoren zijn dan ook, in zowel de rijke als
de arme landen, het doelwit van privatisering, deregulering
en internationalisering ten gunste van internationale banken
en ICT concerns.
Op de bijeenkomst van Both Ends werd de vraag gesteld of
het bij de WTO gaat om het exportbeleid van de rijke landen
of om de ontwikkeling van de arme landen. Het antwoord na
deze korte inleiding (voor meer info: zie voetnoten) moet
luiden dat WTO en GATS tot doel hebben de neoliberale, stagnerende
economische modellen van de VS en de EU vlot te trekken
middels wereldwijde export van goederen en private diensten.
Dit gaat ten koste van de ontwikkeling van de arme landen,
die door een verslechterende ruilvoet de afgelopen 25 jaar
zijn geconfronteerd met toenemende handelstekorten, betalingsbalansproblemen
en een groeiende schuldenlast.
Voor de hier geschetste wereldwijde handelspolitiek waarin
rijke landen handelsoverschotten en economische groei trachten
te verwerven ten koste van de binnenlandse consumptie of
lonen in zowel de rijke als arme landen - het wereldwijde
neoliberalisme - is een andere politiek denkbaar. Hierin
stemmen landen hun stimuleringsbeleid van lonen, investeringen,
valuta en handel op elkaar af om selectieve economische
groei of ontwikkeling en handels- en betalingsbalansevenwicht
te scheppen. Dit is dan het globale keynesianisme [9].
En dat lijkt me een goed plan voor de wereldeconomie.
Noten:
[1] De auteur, aanhanger van Jan Tinbergen,
is bezig met het schrijven van een proefschrift over 'globalisering
en diensten'. Hij onderzoekt, vanuit een postkeynesiaanse
visie, de rol die diensten spelen in de rijke landen en
in hoeverre ze deel uitmaken van de buitenlandse investeringen
van multinationals in arme landen. Volgens hem moet de antiglobalisering-beweging
alternatieven formuleren (bijvoorbeeld het globale keynesianisme)
voor dit neoliberale handelsmodel dat de verschillen tussen
rijke en arme landen voortdurend doet toenemen. NAAR
TEKST
[2] Martin Khor van het Third World
Network constateert op basis van diverse UNCTAD-rapporten,
dat de goederenprijzen en de ruilvoet voor arme landen de
afgelopen 25 jaar ernstig zijn verslechterd, zie: "Globalisation
and the South - Some critical issues," door Martin
Khor, UNCTAD Discussion Paper no. 147, april 2000 (http://www.unctad.org/en/docs/dp_147.en.pdf).
NAAR TEKST
[3] Tussen diverse Europese landen
is een proces van beleidsconcurrentie op gang gebracht die
de wetgeving aantast en daarmee een neerwaartse spiraal
op gebied van belastingen, milieubescherming, gezondheidszorg,
lonen en sociale voorzieningen op gang brengt. Omdat daarvoor
in de EU geen algemeen geldende minimumstandaards zijn vastgelegd,
komen deze 'vicieuze cirkels' neer op een 'race to the bottom',
vooral op het gebied van lonen en sociale zekerheid. De
dienstenrichtlijn van de EU maakt hiervan onderdeel uit.
NAAR TEKST
[4]"Wereldhandel moet weer aan
banden," door Ruurd Ubels, Nederlands Dagblad, 10 december
2005 (http://www.nd.nl/newsite/artikel.asp?id=74072).
NAAR TEKST
[5] Door de aanschaf van goedkoper
katoen, soja en suiker. NAAR TEKST
[6] Voor een analyse van economische
stagnatie veroorzaakt door onevenwichtige groei van de dienstensectoren
ten opzichte van de industrie in de VS en de EU, zie: "Must
the growth rate decline, Baumol's unbalanced growth revisited?,"
door Nick Oulton, 1999 (http://www.bankofengland.co.uk/publications/workingpapers/wp107.pdf).
NAAR TEKST
[7] Voor de Nederlandse economie is
er onderzoek gedaan naar deze ziekte door Henk. L. M. Kox,
onderzoeksmedewerker van het CPB. Op zijn homepage is een
pdf-document over de relatie tussen services en de Baumol-ziekte
voor de Nederlandse economie te downloaden, en is ook informatie
te vinden over de dienstenrichtlijn, de WTO, het GATS en
hun betekenis voor de Nederlandse economie. Zie: http://www.cpb.nl/nl/org/homepages/hlmk/
NAAR TEKST
[8] 'Offshoring': de overplaatsing
van de dienstverlenende sectoren naar lage lonenlanden.
Voor de betekenis van het overplaatsen van diensten naar
India en China voor de VS, zie: "Sending Jobs Offshore
from the United States: What are the Consequences?,"
door Charles J. Whalen, 2005 (http://www.zeitschrift-intervention.de/seiten/englisch/download/Whalen_Intervention_Vol_2_No_2_-_2005.pdf).
NAAR TEKST
[9] Zie bijvoobeeld: "Global Keynesianism
and Beyond," door Gernot Köhler, Journal of World-Systems
Research, Vol V, 2, 1999, 253-274 (http://jwsr.ucr.edu/archive/vol5/number2/html/kohler/).
NAAR TEKST
NAAR INHOUD
WTO---zzzzzzzzzzzzzzzziiiiiiiiiiiiiiiiiiiiipppppppppppppppppppppp
D) Nieuwe rechtszaak tegen Hong Kong-arrestanten
Oproep: schrijf protestbrieven voor intrekken van aanklachten
Op zaterdag 17 december arresteerde de politie van Hong
Kong ongeveer 900 activisten die het Hong Kong Convention
and Exhibition Centre probeerden te bereiken tijdens een
protestmars tegen het beleid van de Wereld Handels Organisatie
(WTO). Rond 17 uur werd de demonstratie tegengehouden door
de politie, waarbij pepperspray, waterspuiten, en tenslotte,
traangas en 'beanbags' werden ingezet. Vele demonstranten
raakten gewond en een aantal van hen moesten in een ziekenhuis
worden opgenomen. Uit verslagen van de arrestantensteungroep
en van arrestanten zelf kwam naar voren dat velen in de
politieburo's mishandeld of geslagen zijn en dat hen medische
verzorging, water, voedsel en toiletgebruik werd onthouden.
Na korte tijd zijn de meeste arrestanten vrijgelaten. Slechts
14 mensen bleven vastzitten en werden op 19 december officieel
aangeklaagd wegens onwettige vergadering (samenscholing).
Onder hen bevinden zich elf Koreanen (waaronder een aantal
KCTU-vakbondsleden), een Taiwanees (van de Coolloud vakbondswebsite),
twee Japanners, en een Chinees van het vasteland (toerist
in Hong Kong). Er werd een internationale brievenaktie gestart.
Op 23 december werden ze voor een rechtbank gebracht en
daarna op borgtocht vrijgelaten. Dertien van hen verblijven
in een kerk in Hong Kong. De Taiwanees mocht naar huis tot
aan de eerstvolgende rechtszaak, nadat vrienden van hem
in een krachtige campagne in Taiwan opriepen Hong Kong als
toeristisch oord te mijden.
De geplande rechtszaak van 30 december is inmiddels verdaagd
tot 11 januari. Er wordt rekening mee gehouden dat de politie
de aanklachten zal proberen te verzwaren, aan de hand van
eventueel videobewijs.
In Hong Kong organiseert de Hong Kong Peoples Alliance
on WTO voortdurend solidariteitsakties, zoals een demonstratie
op 29 december, met als eis de intrekking van alle aanklachten.
Het HKPA roept op tot het schrijven van protestbrieven.
Een voorbeeldbrief en meer informatie is te vinden op: http://hkpa.does.it/
en http://targetwto.revolt.org/
NAAR INHOUD
WTO---zzzzzzzzzzzzzzzziiiiiiiiiiiiiiiiiiiiipppppppppppppppppppppp
E) Bijeenkomst over de toekomst van Nederlandse
landbouw
Woensdag 11 januari, Nijkerk
In de recente nota "Kiezen voor Landbouw - Een visie
op de toekomst van de Nederlandse agrarische sector"
van minister Veerman zijn een aantal scenario's opgenomen
over hoe de Nederlandse landbouw zich zou kunnen ontwikkelen.
De minister kiest voor het scenario van globalisering van
de vrije markt en efficiëntie in de agrarische bedrijfsvoering.
Daarmee wijst hij de scenario's af die worden gekenschetst
door sleutelbegrippen als 'mondiale solidariteit met (her)verdeling',
'zorgzame regio met agrarische zelfvoorziening', 'veilige
regio en botsende beschavingen'.
Het Platform Aarde-Boer-Consument (ABC) en de Werkgroep
Landbouw & Armoede (WLA) zijn het niet eens met zijn
keuze [*]
en stuurden de minister op 15 december een reactie. Ze vinden
dat op deze wijze het huidige overheids- en kabinetsbeleid
wordt voortgezet waarbij de verantwoordelijkheden steeds
meer worden neergelegd bij boer en tuinder. De minister
kiest blijkbaar voor de 'markt' (ofwel de agrarische grootondernemerers
en agro-industrie) en gaat voorbij aan leefwijze en benarde
sociaal-economische positie van boerengezinnen, die de landbouw
en het platteland hebben opgebouwd tot wat het nu is.
Het Platform Aarde-Boer-Consument nodigt alle geïnteresseerden
uit om op 11 januari gezamenlijk het rapport van de minister
te bespreken.
Meer informatie: http://www.landbouwenarmoede.nl
en http://www.aardeboerconsument.nl
Plaats: Vergadercentrum "De Schakel", Oranjelaan
10, Nijkerk (tel 033-2460804)
Tijd: vanaf 20 uur
Noot:
[*] Zie: "Rapport gaat voorbij
aan menselijke waardigheid en sociale duurzaamheid in de
landbouw en op het platteland!" (http://www.landbouwenarmoede.nl/index.act10.htm).
Het gelijknamige persbericht: http://www.landbouwenarmoede.nl/index.act9.htm
NAAR TEKST
NAAR INHOUD
WTO---zzzzzzzzzzzzzzzziiiiiiiiiiiiiiiiiiiiipppppppppppppppppppppp
F) World Economic Forum, Public Eye
Awards en Zwitserse Aktiedagen 2006
(door Rob Bleijerveld)
* 25 tm 29 januari: World Economic Forum 2006
Het World Economic Forum (WEF) houdt van 25 tot en met
29 januari weer zijn jaarvergadering in Davos - onder het
motto "Mastering our Future - The Creative Imperative"
[1]. Aan te
nemen valt dat menigeen zal toasten op goede afloop van
de Hong Kong-top, en dat er in zijkamerbesprekingen gelobbied/gepresst
en onderhandeld zal worden om het verdere verloop van de
Doha Ronde te bevorderen [2].
Op de officiële agenda staan interessante thema's:
- "The Emergence of China and India" (over
zwaartekrachtverschuiving naar Azië - gevolgen en mogelijkheden);
- "The Changing Economic Landscape" (over economische
onevenwichtigheden, olieprijzen, overmatige vraag naar natuurlijke
hulpbronnen, "disruptions");
- "New Mindsets and Changing Attitudes" (over
'globale vrijheid en demokratie', technologie en digitalisering,
opkomst van de 'open maatschappij', antwoord op extremisme);
- "The Future Direction of Europe" (over onzekerheid
toekomstige richting van de EU en de behoefte aan leiderschap);
- "Jobs of the Future" (over veranderend karakter
van groei en creatie van banen, wereldwijde werkgelegenheid,
nieuwe vaardigheidseisen, mobiliteit van arbeid, en de sociale
en economische gevolgen daarvan);
- "Building Trust in Public and Private Institutions"
(noodzaak voor instituties om gebruikers/burgers opnieuw
aan zich te binden, om vertrouwen en legitimiteit op te
bouwen, en effectiviteit te tonen) [zie ook verderop...];
- "The Need for Effective Leadership" (leiderschapscapaciteit
creëren om met gevoelige kwesties om te gaan);
- "Innovation, Creativity and Design Strategy"
(vernieuwers van bedrijven, overheden en sociale organisaties
passen nieuwe creatieve vaardigheden en vernieuwende strategieën
toe in antwoord op een snel veranderend 'globaal landschap').
Afnemend vertrouwen van burgers
Interessant is ook een pas verschenen rapport getiteld
"Trust in Governments, Corporations and Global Institutions
Continues to Decline" [3].
Volgens het begeleidende persbericht [4]
ondervroeg GlobeScan namens het WEF 20.000 burgers in 20
staten of ze vinden dat instituties "in het beste belang
van onze maatschappij handelen." Daaruit komt "een
alamerend beeld" naar voren van drastisch afgenomen
vertrouwen in veel instellingen. Daaronder zijn grote nationale
en wereldwijd opererende bedrijven, nationale regeringen,
en de VN. De WEF volgt al vanaf begin 2001 de 'vertrouwensindex'.
* 25 januari: The Public Eye Awards 2006
Op 25 januari 2006 (van 14 tot 17 uur) vindt er in het
Evangelisches Kirchgemeindehaus aan het centrale plein in
Davos een manifestatie plaats gericht tegen het WEF [5].
De Erklaerung von Bern (EVB) en Pro Natura organiseren voor
de tweede keer de uitreiking van Public Eye Awards aan de
de meest onverantwoorde ondernemingen. De prijsontvangers
(en alle andere concerns) worden eraan herinnerd dat burgers
van hen een verantwoorde omgang met het milieu verwachten,
het naleven van mensen- en arbeidsrechten, en dat ze geen
belasting ontduiken. Het EVB houdt gedurende de WEF-bijeenkomst
de WEF en de deelnemende bedrijven in de gaten.
Affiche is te downloaden (1,3 Mb) vanaf: http://www.evb.ch/cm_data/Plakat_A3.pdf
Moderator: Patrick Frey (Zwitserse cabaretier en toneelspeler).
Taal: Duits en Engels (simultaanvertaling).
Plaats: Evangelisches Kirchgemeindehaus, Obere Strasse 12,
7270 Davos-Platz, Zwisterland
Tijd: 14 tot 17 uur.
De Prijsuitreiking is openbaar en gratis toegankelijk.
* 6 januari tm 4 februari: Zwitserse aktiedagen
Het NoDemo Bündnis (vakbonden, partijen, NGO's en
andere organisaties) organiseren gedurende de maand januari
2006 in verschillende steden en dorpen activiteiten tegen
de neoliberale WEF-agenda [6].
Op 21 januari is er een gezamenlijke aktiedag. Er is gekozen
voor een gedecentraliseerde coördinatie om provokaties
van politie en leger zoveel mogelijk te voorkomen.provokaties
van politie en leger zoveel mogelijk te voorkomen.
Een overzicht:
- 6 en 7-1: "Anti-WEF Soliweekend" in Basel.
- 7-1: "Stop WEF!"-workshop op aktiedag in Chur.
- 14-1: "Dance out WEF" in Bern.
- 14-1: "Tour de Lorrain" in Bern.
- 14 en 15-1: Workshop over Anti-WEF aktiedagen.
- 21-1: Gezamenlijk aktiedag in Zwitserland (ondermeer:
straatfeest/RTS
in Luzern; "Verzet tegen WEF"-akties in Bern;
aktiedag in Chur).
- 27-1: "Het andere Davos" in Zürich.
- 28-1: demonstratie in Basel.
- 4-2: "After WEF"-SoliParty in Basel.
Noten:
[1] Http://www.weforum.org/site/homepublic.nsf/Content/Annual+Meeting+2006
NAAR TEKST
[2] In maart/april 2006 zal er
weer een WTO-top zijn om wat in Hong Kong is afgesproken
verder in te vullen. NAAR TEKST
[3] Http://www.weforum.org/trustsurvey
NAAR TEKST
[4] "Global Survey ahead of World
Economic Forum Annual Meeting in Davos shows 'trust deficit'
deepening," persbericht WEF van 15 December 2005 (http://www.weforum.org/site/homepublic.nsf/Content/Trust+in+Governments
%2C+Corporations+and+Global+Institutions+Continues+to+Decline).
NAAR TEKST
[5]Http://www.evb.ch/p25008402.html
en http://www.evb.ch/p25010312.html
NAAR TEKST
[6]"Widerstand gegen die neoliberale
WEF-Agenda," IMC Zwitserland, 28 december 2005 (http://ch.indymedia.org/de/2005/12/37179.shtml).
NAAR TEKST
NAAR INHOUD
WTO---zzzzzzzzzzzzzzzziiiiiiiiiiiiiiiiiiiiipppppppppppppppppppppp
G) Over Sociale Fora in 2006: WSF, NSF
en ASF
* Januari- maart 2006: WSF 2006
Begin 2006 wordt op drie locaties in de wereld het volgende
Wereld Sociaal Forum (WSF) gehouden. De eerste sessie vindt
plaats van 19 tot en met 23 januari in Bamako (Mali); de
tweede van 24 tot en met 29 januari in Caracas (Venezuela).
Het laatste onderdeel is in maart in Karachi (Pakistan).
Op het Wereld Sociaal Forum draait alles rond het verzet
tegen een wereld die bestuurd wordt volgens een economische
logica van groei en winstmaximalisering, kortweg aangeduid
met neoliberalisme. Het forum noemt zichzelf 'een open ontmoetingsruimte
voor sociale bewegingen, netwerken en niet-gouvernementele
organisaties'.
Bij de eerste editie in 2001 in het Braziliaanse Porto Alegre
waren 20.000 deelnemers, bij de tweede 50.000 en bij de
laatste in India 100.000 mensen. Ook nu worden weer veel
deelnemers verwacht op het WSF dat voor het eerst vrijwel
gelijktijdig op drie plaatsen in de wereld plaatsvindt.
Bron: Aktielijst
Meer informatie: http://www.wsf2006.org/index.php
* Januari 2006: Alternative Social Forum (ASF)
Rafael Uzcategui maakt bekend dat er tijdens het WSF in
Caracas (Venezuela) gepoogd zal worden een parallel Forum
op te zetten: het Alternative Social Forum (ASF).
De bedoeling is om ruimte te geven aan discussies over zaken
die gevoelig liggen in Venezuela en die niet aangeroerd
zullen worden door de grote organisaties achter het WSF.
"De Latijnsamerikaanse situatie opent nieuwe agendas
voor diskussie die volgens ons onvoldoende aandacht krijgen
op het WSF: het feit dat verschillende 'linkse' Zuidamerikaanse
regeringen niet in staat zijn om de armoede te verminderen,
strukturele veranderingen tot stand te brengen, het milieu
te beschermen en de rechten van minderheden te garanderen
omdat ze zichzelf beperken tot kapitalisme met een menselijk
gezicht."
Het ASF wil de werkelijkheid van wat er gebeurt in Venezuela
op een andere manier belichten, anders dan de versie van
Chávez. Onderwerpen waaraan gedacht wordt zijn: energiepolitiek,
machtsconcentratie, militarisme, autonomie en nieuwe sociale
bewegingen, mijnbouwontwikkeling en milieu, alternatieve
communicatie en tegenmacht.
Bron: "WSF: Shroud for Venezuela’s
social movements" (30 december 2005; http://www.indymedia.nl/nl/2005/12/33312.shtml).
Meer infomatie: Los anarquistas venezolanos frente al chavismo
(http://www.nodo50.org/ellibertario/a_chavez.htm)
en ASF (http://www.fsa.contrapoder.org.ve/)
[URL in 'cache; deze website is (tijdelijk) niet direkt
bereikbaar... ].
* Zondag 5 februari: informatiebijeenkomst over het WSF
Op 5 februari organiseert het Nederlands Sociaal Forum
een grote informatiebijeenkomst om ook in Nederland aandacht
te besteden aan het Wereld Sociaal Forum.
Op deze bijeenkomst komen in ieder geval een aantal Nederlanders
aan het woord die dan net terug zijn van het WSF in Mali
en Venezuela. Ook zullen we videobeelden daarvan vertonen.
Tijd: 15 - 17 uur.
Locatie: Emotive-gebouw, Spuistraat 239, Amsterdam (vlakbij
de Dam).
* Mei 2006: Tweede Nederlands Sociaal Forum
In het verlengde van het Wereld Sociaal Forum werd in 2004
voor het eerst in Nederland een Sociaal Forum georganiseerd.
Meer dan vierduizend mensen kwamen toen onder het motto
"Een andere wereld is mogelijk" naar de Beurs
van Berlage in Amsterdam. Het tweede forum is van 19 tm
21 mei 2006 in Nijmegen (Universiteitscampus).
Voor meer informatie: http://www.sociaalforum.nl
of: info AT sociaalforum.nl
Bron: Aktielijst
NAAR INHOUD
WTO---zzzzzzzzzzzzzzzziiiiiiiiiiiiiiiiiiiiipppppppppppppppppppppp
H) Opnieuw Europese havenacties op komst!
(door Rob Bleijerveld)
Op 22 november 2005 werd na een chaotische, meervoudige
stemming in de Transportcommissie van het Europese Parlement
een voorstel voor de integrale verwerping van de Havenrichtlijn
(Port Package II [1])
weggestemd [2].
Daarmee is ook het amendement om de zogenaamde zelfafhandeling
te schrappen van tafel [3]!
Dat betekent dat de Europese havenarbeiders na jaren van
strijd weer terug bij af zijn. Op 16 of 17 januari 2006
zal het voltallige Europese Parlement in Strasbourg stemmen
over de oorspronkelijke tekst van de richtlijn en er komen
weer akties in de havens.
Een dag voor de stemming hielden 750 havenarbeiders een
levendige betoging door de Europese wijk in Brussel. De
Europese Transportfederatie (ETF) had daartoe opgeroepen
om de afwijzing van de richtlijn te onderstrepen. Tevens
werd op zelfde dag in tal van Europese havens aktie gevoerd.
Na evaluatie van de stemming in de Transportcommissie besloten
de bij de ETF aangesloten havenvakbonden unaniem om opnieuw
te gaan voor de totale verwerping van Port Package 2.
Het volgende Europese actieplan is uitgewerkt:
- 5 januari 2006: Internationale bijeenkomst van de Havenarbeidervakbonden
voor de finale coördinatie van de acties.
- 11 januari 2006: informatie/aktiedag voor alle Europese
havenarbeiders.
- 16 januari 2006: massale Europese havenarbeiderbetoging
in Straatsburg [4].
De bonden proberen daarbij zoveel mogelijk af te stemmen
met díe havenwerkgevers die ook tegen Port Package
II zijn. De Europese Transportarbeiders Federatie namen
het initiatief om met de Europese organisaties van terminaloperators
en havenautoriteiten een gezamenlijke persconferentie te
organiseren waarin het Europese Parlement zal worden opgeroepen
om de totale havenrichtlijn te verwerpen.
Bronnen:
- "21 november 2005: Europese actiedag tegen Ports
Package 2," 24 november 2005 (http://pp2stop.org/1/index.php?p=51).
- "Europese havenarbeiders opnieuw op straat,"
24 november 2005 (http://pp2stop.org/).
- "Europa speelt met vuur, Europese acties op til!",
door Niek Stam, Sector Coördinator Havens (mede namens
het Actiecomité Port Package Nee), 9 december 2005
(http://pp2stop.org/).
Noten:
[1] Dit voorstel werd op 13 oktober
2004 ingediend door de Europese Commissie. NAAR
TEKST
[2] Met 24 tegen 23 stemmen (en 2 onthoudingen)...
NAAR TEKST
[3] Achtergrondartikelen in WTO.ZIP
nieuwsbrief: "Havenarbeiders nemen de kop - Brede internationale
staking tegen plannen Europese Commissie," door Hans
Boot (overgenomen uit Solidariteit nr 111), in WTO.ZIP nr
22 van 13 maart 2003 (http://www.stelling.nl/trouble/zip/03-03-13-0.htm);
"Waardeloos compromis havenliberalisering," door
Robin van Stokrom, in WTO.ZIP nr 39 van 31 oktober 2003
(http://www.globalinfo.nl/article/articleview/254/);
"Europese havenliberalisering voorlopig van de baan,"
door Robin van Stokrom, in WTO.ZIP nr 42 van 10 januari
2004 (http://www.stelling.nl/trouble/zip/040111--00(42).htm);
"Regering gooit beschermende internationale arbeidsregelgeving
over boord." door Robin van Stokrom, in WTO.ZIP nr
53 van 12 april 2005 (http://www.stelling.nl/trouble/zip/050412--00(53).htm).
NAAR TEKST
[4] De ETF-poster voor de demonstratie
in Strasbourg is te downloaden via: http://www.pp2stop.org/download/pp2_etf.pdf
NAAR TEKST
NAAR INHOUD
WTO---zzzzzzzzzzzzzzzziiiiiiiiiiiiiiiiiiiiipppppppppppppppppppppp
I) Demonstratie tegen 'Bolkesteinrichtlijn'
Dinsdag 14 februari, Strasbourg
(door ATTAC Nederland)
Na vele malen uitstel is er inmiddels een (definitieve?)
stemmingsdatum over de stemming over de EU-Dienstenrichtlijn
in het Europees Parlement bekend: 14 februari 2006.
De Europese vakbonden, verenigd in de European Trade Union
Confederation (ETUC), roepen de aangesloten bonden op om
hun leden massaal te mobiliseren voor deze demonstratie.
Bovendien doet de ETUC ook een beroep op haar achterban
om voorafgaand aan de demonstratie lokale en nationale activiteiten
tegen de EU-Dienstenrichtlijn te organiseren. Hiermee wil
de Europese vakbeweging maximale druk uitoefenen om de dreigende
sociale dumping als gevolg van de Dienstenrichtlijn alsnog
af te wenden.
Zeer waarschijnlijk zullen vele Europese sociale bewegingen
hun krachten bundelen en ook voor deze demonstratie gaan
mobiliseren. Attac-Nederland zal u op de hoogte houden,
maar roept nu reeds op de datum in uw agenda vrij te maken/houden.
We rekenen erop dat ook de FNV vanuit Nederland voor deze
demonstratie zal gaan mobiliseren en wellicht net als vorig
jaar in een breder verband ook vervoer organiseert. Maar
zo niet, dan wil Attac zich in ieder geval voor collectief
vervoer naar Strasbourg inzetten.
Indien u meewilt met ATTAC kunt u zich
vast melden via: info AT attac.nl
Wij roepen u ook op om met de mobilisatie te helpen. U kunt
daarvoor dit bericht doorsturen, maar zich ook aanmelden
bij bovenstaand emailadres.
Meer informatie: http://www.etuc.org/a/1886
En op: http://www.attac.nl/attacbolk
Attac.nl heeft ook een nieuwe folder
"Nederland zei NEE! maar Europa
dendert door. STOP de EU-Dienstenrichtlijn", met daarin
de petitie van het
Platform Stop de EU-dienstenrichtlijn (http://www.dienstenrichtlijn.nl)
die gebruikt kan worden om al voor de demonstratie druk
op te helpen
bouwen. Te bestellen bij info AT attac.nl
NAAR INHOUD
WTO---zzzzzzzzzzzzzzzziiiiiiiiiiiiiiiiiiiiipppppppppppppppppppppp
J) 2.DH5: festival voor activisten en
wereldversleutelaars
Vrijdag 27 tm zondag 29 januari, Utrecht
Van 27-29 januari 2006 organiseren verschillende groepen
en personen het 2.Dh5-festival, een festival over strategieën,
methoden en technieken die een rol spelen bij politieke
activiteiten. Het vindt plaats in Utrecht en bestaat uit
verschillende praktische workshops, presentaties, discussies
en cultuur. Het festival komt voort uit een circuit van
basisdemocratische (actie)groepen dat eerder onder de naam
bastanetwerk heeft gewerkt.
Doel van het festival is de uitwisseling van ervaringen
over methoden, technieken en politieke strategieën
en het bieden van een ontmoetingsplek. De nadruk ligt vooral
op het 'hoe' van de strijd, en niet of minder op het analyseren
van de kwade kanten van het systeem. Aan de precieze invulling
wordt momenteel gewerkt. Thema's die aan de orde zullen
komen, zijn ondermeer: toegankelijkheid van bewegingen,
zichtbaarheid van campagnes, dilemma's van (tegen)machtsvorming,
ontsnappingsroutes uit de polder, en netwerken en andere
organisatiestructuren.
Afhankelijk van de ervaringen met deze eerste poging, is
het de bedoeling om regelmatig een dergelijk festival te
organiseren, zodat er een soort minimale structuur kan ontstaat
waarin discussies zich kunnen ontwikkelen en mensen elkaar
kunnen blijven ontmoeten en van elkaar leren.
Momenteel wordt in een aantal werkgroepen (inhoudelijk
programma, logistiek, cultureel programma, pers & publiciteit,
financiën) gewerkt aan de voorbereiding van het festival.
Voor meer informatie: 2.Dh5, Voorstraat
71-bis, 3512 AK Utrecht (info AT 2Dh5.nl; http://www.2Dh5.nl).
Bron: Aktielijst
NAAR INHOUD
WTO---zzzzzzzzzzzzzzzziiiiiiiiiiiiiiiiiiiiipppppppppppppppppppppp
K) Afwijzing handelsvoorkeursregeling
voor schenders vakbondsrechten
Drie grote vakbondsconfederaties, de ICFTU, de WCL en de
ETUC [1]
veroordelen het besluit van de Europese Commissie van 21
december om een speciale handelsvoorkeursregeling in te
stellen voor vijftien staten [2]
die bekend staan om ernstige schendingen van vakbondsrechten.
Volgens deze regeling, het Generalised System of Preferences
systeem (GSP), krijgen ontwikkelingsstaten die aan bepaalde
voorwaarden voldoen voorkeurstoegang tot de Europese markten
voor goederen en diensten. De vakbondsorganisaties geven
echter aan dat de vijftien niet de Basisprincipes van de
Internationale Arbeids Organisatie [3]
naleven, hetgeen een van de gestelde voorwaarden voor GSP-toekenning
is.
"Door de GSP-regeling toe te kennen zonder voorwaarden
vooraf, laat de Europese Commissie bovendien de gelegenheid
voorbij gaan om verbetering van de arbeidssituatie in die
staten te bevorderen," aldus secrataris-generaal van
de WCL, Willy Thys.
Bron: "Trade Preferences Decision:
European Commission Incoherent, say Trade Union Bodies,"
22 december 2005 (http://www.icftu.org/displaydocument.asp?Index=991223246&Language=EN)
Noten:
[1] ICFTU: International Confederation
of Free Trade Unions (236 vakbonden, met samen 155 miljoen
leden, in 154 staten; http://www.icftu.org);
WCL: World Confederation of Labour (http://www.cmt-wcl.org/);
en ETUC: European Trade Union Confederation (60 miljoen leden;
http:///www.etuc.org).
NAAR TEKST
[2]Dat zijn: Bolivia, Colombia, Costa
Rica, Ecuador, El Salvador, Georgië, Guatemala, Honduras,
Moldovië, Mongolië, Nicaragua, Panama, Peru, Sri
Lanka en Venezuela. NAAR
TEKST
[3]Dat zijn ondermeer: vrijheid van organisatie,
vrijheid van collectief onderhandelen, non-discriminatie uitgangspunt
bij tewerkstelling en verbod op kinderarbeid en dwangarbeid.
NAAR TEKST
NAAR INHOUD
WTO---zzzzzzzzzzzzzzzziiiiiiiiiiiiiiiiiiiiipppppppppppppppppppppp
L) Uitkomst van het 'Reclaiming Public
Water'-seminar
(door Satoko Kishimoto [1])
Campagnevoerders, vakbondskaders en drinkwaterprofessionals
uit vijftien staten kwamen op 17 en 18 november in Madrid
bijeen voor het 'Reclaiming Public Water'-seminar. Het debat
over internationale drinkwatervoorzieningen gaat op dit
moment een nieuwe fase in door het toenemend aantal mislukte
en afgebroken privatiseringsprojecten en een grotere behoefte
om publieke drinkwatervoorzieningen te verbeteren. Dit seminar
bood een goede gelegenheid om alternatieven voor waterprivatisering
naar voren te brengen.
Het seminar vindt 10 maanden na de publicatie van het boek
"Reclaiming Public Water - Achievements, struggles
and visions from around the world" plaats [2].
In dit boek worden zeer uiteenlopende voorbeelden van progressieve
modellen van publieke voorzieningen gepresenteerd, alsmede
hun bijdrage aan verbeterde toegang tot schoon water en
waterzuivering. Verschillende vormen van demokratisering,
burgerparticipatie en gemeenschapsbeheer hebben geleid tot
verbeterde accountability, gelijkheid en efficiëntie.
Nieuwe samenwerkingsmodellen tussen publieke waterleveranciers,
vakbonden, community groups en NGOs verhieven de betekenis
van 'publicness' boven openbaar beheer.
Het Madrid Seminar werkte dit verder uit. Er waren inspirerende
bijdragen van activists uit El Alto en Cochabamba (Bolivia)
over hun strijd om nieuwe, demokratisch beheerde waterbedrijven
op te zetten na de mislukte privatiseringen. Ervaringen
uit Tamil Nadu (India) toonden aan dat de demokratisering
van het waterbedrijf uit deze deelstaat een alternatief
is voor de pogingen van de Wereldbank om waterprivatisering
op te leggen.
Tijdens het seminar werd het 'Reclaiming Public Water'-netwerk
opgericht met als doel de internationale stem van hen die
verbetering van openbare waterdiensten nastreven te versterken.
Onder de paraplu van dit netwerk kunnen groepen informatie
uitwisselen, gezamenlijk aktievoeren en projecten onderling
verbinden. Een van de plannen is de vertaling en uitgave
van "Reclaiming Public Water - Achievements, struggles
and visions from around the world" in het Fins, Italiaans,
Japans, en in Indiase talen. Verder is een van de doelen
om nieuwe gevallen van progressieve hervorming en verbetering
van openbare drinkwatervoorzieningen te documenteren en
te analyseren (als versterking van het proces van 'collectief
leren'). En de website http://www.waterjustice.org
zal dienen als internetbron voor alternatieven voor privatisering.
Verschillende nieuwe werkgroepen werden opgezet, waaronder
de 'Friends of Public-Public Partnerships'-werkgroep. Public-Public
Partnerships (PUPs) tussen drinkwaterleveranciers zijn onontbeerlijk
teneinde positieve veranderingen in openbaar drinkwaterbeheer
te bewerkstellingen. De werkgroep zal de not-for-profit
PUPs naar voren schuiven als alternatief voor de neoliberale
Public-Private Partnerships-benadering (PPPs).
Een andere werkgroep zal zich bezig houden met de kwestie
van financiering van openbare drinkwatersystemen. Onderzoek
zal worden uitgevoerd om aan te tonen dat deze financiering
overal mogelijk is en dat privatisering niet in staat is
gebleken om de benodigde fondsen aan te boren.
Strategische gezien richt zich al het werk nu op het Vierde
World Water Forum dat in maart 2006 in Mexico City wordt
gehouden. Deelnemende groepen aan het 'Reclaiming Public
Water'-netwerk zullen daar de openbare drinkwatervoorziening
promoten als haalbaar en aantrekkelijke optie voor de leverantie
van water aan allen. Het netwerk is een open struktuur die
deel uitmaakt van een bredere globale beweging tegen privatisering
en voor drinkwater voor allen. Progressieve managers uit
waterbedrijven, vakbondsleden, activisten en onderzoekers
uit de hele wereld zijn welkom en worden uitgenodigd om
deel te nemen.
Voor meer informatie: http://www.tni.org/acts/watermadrid.htm
of satoko AT tni.org
Noten:
[1] Satoko is verbonden aan het Transnational
Institute en schreef dit verslag voor de waterstrategyamsterdam-maillijst.
Oorspronkelijke titel: "'Reclaiming Public Water' Seminar
Outcomes" (22 december 2005). Vertaling: Rob Bleijerveld.
NAAR TEKST
[2] Direkte aanleiding voor de keuze
voor Spanje als standplaats was de lancering van het Spaanstalige
boek "Por un Modelo público de agua - Triunfos,
luchas y sueños" (ed. El Viejo Topo, Barcelona).
NAAR TEKST
NAAR INHOUD
WTO---zzzzzzzzzzzzzzzziiiiiiiiiiiiiiiiiiiiipppppppppppppppppppppp
M) Mogelijk zeer grote belastingtegenvallers
voor Europese lidstaten
EU Hof: ruimere belastingaftrek voor ondernemingen
(door Rob Bleijerveld)
De EU-lidstaten lopen mogelijk jaarlijks tientallen
miljarden aan belastinginkomsten mis na een belangrijke
belastinguitspraak van het Europese Hof van Justitie. Het
zorgt voor politiek onrust en brengt de diskussie over harmonisering
van de Europese belastingen weer voor het voetlicht.
De lidstaten van de Europese Unie lopen mogelijk jaarlijks
tientallen miljarden aan belastinginkomsten mis na een belangrijke
uitspraak van het Europese Hof van Justitie. Het Hof stelde
op 13 december de grote Britse winkelketen Marks&Spencer
in het gelijk en oordeelde dat het Verenigd Koninkrijk het
bedrijf moet toestaan de verliezen van zijn overzeese (Europese)
dochterbedrijven van de belastingen af te trekken. Marks&Spencer
kan volgens het Hof 44 miljoen euro terugvorderen.
Volgens belastingsdeskundigen staan honderden andere ondernemingen
op het punt om de rechtsgang van M&S te volgen en kan
de uitspraak enorme gevolgen hebben voor de belastingsinkomsten
van alle lidstaten [1].
In zijn vonnis geeft het Hof ook aan dat de Britse belastingregels
strijdig zijn met uitgangspunten van de Europese Interne
Markt omdat ze bedrijven ontmoedigt dochterbedrijven in
andere lidstaten op te zetten. Aangezien belastingsaftrek
wel mogelijk is voor dochterbedrijven waarvan het moederbedrijf
in het Verenigd Koninkrijk gevestigd is, is er sprake van
discriminatie van buitenlandse bedrijven.
Deze interpretatie kan grote politieke gevolgen hebben omdat
het de lidstaten kan dwingen tot gelijkschakeling van hun
belastingwet- en regelgeving [2],
Dat kan op zijn beurt leiden tot een grotere afkeer van
het Europese project bij de burgers.
Op 13 december kwam een vergelijkbare zaak voor de rechter.
Daarin klaagt het bedrijf Cadbury Schweppes over de schending
van Europese wetgeving door de Britse belastingregels. De
zogenaamde “controlled foreign company”-regelgeving
zou bedrijven (als Cadbury) straffen voor de lagere belastingtarieven
die voor hun dochterbedrijven in andere EU-lidstaten (bijvoorbeeld
Ierland) gelden. Een positieve uitslag voor Cadbury kan
een groot probleem veroorzaken voor alle staten met hoge
belastingstarieven voor bedrijfsinkomsten (zoals Duitsland
en Italië).
Volgens belastingdeskundigen kan deze zaak resulteren in
een jaarlijkse belastingderving door de gezamenlijke lidstaten
van ruim 700 miljoen euro.
Volgens de International Herald Tribune toont het Europese
Hof van Justitie de laatste maanden een “verhoogde
juridische activiteit” en stellen sommige rechtskundige
analytici vragen bij de uitbreiding van zijn rol.
Meer achtergrondinformatie:
- "Grondwetnee": fiscaal beleid (http://www.grondweteuropa.nl/9326000/1/
j9vvgjnazrhmix9/vg9pil5lzczq)
- "Grondwetnee": ondernemingen en industrie (http://www.grondweteuropa.nl/9326000/1f/
j9vvgjnazrhmix9/vg9pk7ho53zu)
- "Grondwetnee": Europees Hof van Justitie (http://www.grondweteuropa.nl/9326000/1/
j9vvgjnazrhmix9/vg9obtulslrn)
Bronnen:
- "Tax ruling may cost EU nations billions,"
door Dan Bilefsky, International Herald Tribune, 13 december
2005 (http://www.iht.com/articles/2005/12/13/news/eutax.php).
- "EU corporate tax drive boosted by landmark ruling,"
door Mark Beunderman, EUObserver, 13 december 2005 (http://euobserver.com/9/20541.
Noten:
[1] Volgens een Amsterdamse belastingconsultancy
zijn de schattingen die de Europese regeringen maken van
de potentiële belastingtegenvallers overdreven. De
belastingmeevaller zou leiden tot grotere winstgevendheid
van de bedrijven en daardoor tot een grotere vraag op de
beurzen en verbetering van het investeringsklimaat. Op indirekte
wijze leidt dit tot hogeren staatsinkomsten. NAAR
TEKST
[2] Illustrtaief: De kersverse Duitse
minister van financiën minister, Peer Steinbruck, riep
de nieuwe EU-lidstaten op hun belastingen te verhogen om
een "redelijke belastingcompetitie" in de Unie
mogelijk te maken. Volgens hem zijn ze mede dankzij de hoge
Duitse EU-bijdrage in staat een laag belastingniveau te
hanteren, maar dat gaat ten koste van Duitse banen. "German
finance minister urges fairer tax competition within EU,"
door Lisbeth Kirk van 30 december 2005 (http://euobserver.com/?aid=20614).
NAAR TEKST
NAAR INHOUD
WTO---zzzzzzzzzzzzzzzziiiiiiiiiiiiiiiiiiiiipppppppppppppppppppppp
N) Europese klimaatmaatregelen komen
onder vuur
Over uitgelekte plannen voor 'Sound Climate Policy Coalition'
(door Eveline Lubbers [1])
(...)
De milieumaatregelen van de EU komen onder vuur te liggen,
als het aan de grote bedrijven ligt. In de VS is een informele
coalitie er in geslaagd het invoeren van Kyoto-maatregelen
tegen te houden. Het Competitive Enterprise Institute, een
conservatieve door ExxonMobil gesponserde denktank, is daar
trots op. Dat moet hier ook lukken, schrijft Chris Horner,
een lobbyist die werkt voor de Brusselse afdeling van deze
denktank. Blijkens een email (die nu op straat ligt) zoekt
hij partners voor een vergelijkbare campagne in Europa,
de "Sound Climate Policy Coalition". ExxonMobil,
Lufthansa en Ford toonden zich al geïnteresseerd voor
deze frontale aanval op het EU-beleid tegen verdere opwarming
van de aarde.
Het uitlekken van dit plan markeert de start van een invasie
van Amerikaanse denktanks in Europa. Dat gaat gepaard met
lobby-strategieën die we hier nog niet zo gewend zijn.
Geen middel wordt geschuwd om de anti-Kyoto agenda te promoten,
zo blijkt uit de stukken van Horner. Adverteren en het schrijven
van ingezonden stukken is niet genoeg. Journalisten, politici,
academici en politieke commentatoren moeten de juiste opinies
naar voren brengen. Internet is belangrijk in de strategie.
Politieke discussies beïnvloeden kan via eigen blogs,
maar ook door het gebruik van 'un-attributable quotes',
niet-traceerbare meningen van zogenaamde onafhankelijke
derden. Horner stelt voor om "NGO-bijeenkomsten te
bezoeken, en informatie uit te wisselen over interne tegenstellingen
en taktieken". Inlichtingen verzamelen via het al dan
niet openlijk deelnemen aan mailinglisten is een andere
optie.
Deze voorstellen doen meer denken aan een geheime operatie
van een inlichtingendienst dan aan het voeren van een publiek
debat. Nu dit plan is uitgelekt zal het wat moeilijker zijn
om bedrijven bij deze coalitie te krijgen, maar de lobby
gaat door.
Vorige week werd in Brussel de Worst Anti EU Lobby Award
uitgereikt, om aandacht te vragen voor dit soort praktijken
- maar dat is niet genoeg. Award-organisator Corporate Europe
Observatory [2]
en SpinWatch.org [3]
gaan door met hun onderzoek naar het lobby-circuit in Brussel,
en naar PR van bedrijven en politieke spin.
De invasie van Amerikaanse denktanks is nog maar net begonnen.
Een beetje hulp bij het onderzoek kunnen we goed gebruiken.
(...) Het zou goed zijn als onderzoeksjournalisten bij kranten,
en freelancers (...), hun aandacht hierop richtten.
Noot:
[1] Deze tekst is overgenomen uit haar
artikel "Geen 'happy' illusie, maar wat wel?"
van 29 december 2005 (http://globalinfo.nl/article/articleprint/793/-1/1/).
Eveline maakte het boek "Schone Schijn, smerige streken
in de strijd tussen burgers en bedrijfsleven" en werkt
nu aan een PhD over dit onderwerp. Ze is mede-oprichter
van SpinWatch.org NAAR TEKST
[2] http://www.corporateeurope.org/worstlobby/
NAAR TEKST
[3] http://www.spinwatch.org/
NAAR TEKST
NAAR INHOUD
WTO---zzzzzzzzzzzzzzzziiiiiiiiiiiiiiiiiiiiipppppppppppppppppppppp
O) De korte zomer van de globaliseringsbeweging
(door Kees Stad [*])
Veel metingen uit de politieke meteorologie wijzen op
een gestage afname van de kracht van wat de globaliseringsbeweging
is gaan heten. De aanvankelijk onstuimige groei van begin
deze eeuw lijkt er weer uit te zijn. De gestolde overblijfselen
van de vulkaanuitbarsting leveren echter deels een nieuw
landschap op.
Dat er stollingsverschijnselen op zouden treden was natuurlijk
onvermijdelijk. Een vulkaan kan nu eenmaal niet oneindig
uitbarsten. Het is echter de moeite waard om te bekijken
welke factoren de stroom hebben gekanaliseerd en ingedamd
en welke kant het nu nog op zou kunnen gaan.
De hevige erupties van politiek activisme die eind vorige
eeuw de aardbol even deden schudden, kwamen voort uit de
samenloop van een aantal ontwikkelingen. Ten eerste was
er de politieke leegloop van de jaren negentig; tot ver
in de linkerhoek verklaarden partijen dat ze niet meer geloofden
in de maakbaarheid van de wereld en dat ze de boel maar
aan 'de markt' over moesten laten. Daarnaast (en daar mee
verbonden) het proces van voortschrijdende economische globalisering,
die in snel tempo invloed overdroeg aan oncontroleerbare
instellingen en vooral het bedrijfsleven. Mensen die zich
hiertegen wilden verzetten, konden niet meer terugvallen
op vertrouwde structuren of ideologieën, omdat die
grotendeels niet meer bestonden of juist aan de kant van
het 'probleem' waren gaan werken. Het resultaat was dat
er nieuwe samenwerkingsverbanden ontstonden, met gedeeltelijk
nieuwe actoren zoals de Zapatistas, die zich niet meer in
de aloude ideologische zuilen lieten persen.
Even zagen we een veelbelovende en productieve warboel.
Vakbonden en professionele NGO's die waren vergeten dat
ze niet te hard van stapel mochten lopen, activisten die
vergaten dat ze niet met 'reformisten' op mochten trekken
en pressiegroepen die vergaten om zich alleen bij hun eigen
kleine thema'tje te houden. Het taboe op directe actie voor
'nette' organisaties werd tijdelijk opgeheven. En daarbij
groeide het netwerk ook nog als kool. Bij de befaamde WTO-top
in Seattle, vlak voor de eeuwwisseling, waren er 50.000
mensen op straat, waarvan een deel de conferentie effectief
blokkeerde. Dat werd toen verbijsterend veel gevonden en
haalde dagenlang alle media. Een goed jaar later, bij de
G8 in Genua, waren het er al 200.000 (met een navenant gegroeide
repressie). De zakenkrant Financial Times waarschuwden de
heersenden der aarde dat dit netwerk de potentie bezat om
hun macht danig aan te tasten... Toen kwamen de aanslagen
van Al Qaida, begon de 'oorlog tegen het terrorisme' en
kwamen de invasies in Afghanistan en Irak. Dat heeft de
ontwikkeling zeker beïnvloed. Maar daarnaast zijn er
andere krachten aan de haal gegaan met de jonge spruit.
Sociale Forums
Na Seattle was de globaliseringsbeweging ongekend populair.
Zo'n beetje elke politieke stroming probeerde er geld uit
te slaan. Zelfs de Paus begon in zijn toespraken te wijzen
op de problemen die door globalisering veroorzaakt zouden
worden. Een van de voornaamste pogingen om vat te krijgen
op het ('anti')-globaliseringsgebeuren, was het World Social
Forum-netwerk. In januari 2000 was er voor het eerst een
WSF in Porto Alegre, Brazilië, georganiseerd. Het werd
gepresenteerd als een tegenhanger van het World Economic
Forum dat jaarlijks in het chique wintersportoord Davos
in Zwitserland wordt gehouden. In het kielzog van de protesten
in Seattle en andere plekken, was ook daar eind jaren negentig
voor het eerst fel verzet te zien. Met de tegenhanger WSF
werd beoogd om een eigen agenda te zetten voor de oppositiekrachten.
Maar het kwam ook goed uit dat er afstand gecreëerd
werd tot de militante confrontaties en de wolken traangas.
Het WSF was meteen een groot succes en groeide vervolgens
even hard als de globaliseringsbeweging zelf. Het vertakte
zich ook naar allerlei regionale en lokale forums. Binnen
het forum-gebeuren vindt een voortdurend getouwtrek plaats
tussen de verschillende stromingen. Grote professionele
NGO's willen het forum vooral voor hun campagnes gebruiken.
Marxistische organisaties hopen er de (ingangen naar de)
massa's te vinden die ze kunnen gaan leiden. En meer basisdemocratische
groepen groepen benadrukken de noodzaak van een open en
transparant proces waar genetwerkt en bekokstoofd kan worden.
Het broze evenwicht houdt niet altijd stand. Zo zakte het
Europese Sociale Forum gedeeltelijk in toen in London (oktober
2004) de Bolsjevistische splintergroep SWP zich te opzichtig
naar de touwtjes probeerde te manouvreren.
Parlementarisme
Doordat de globaliseringsnetwerken een duidelijke antiparlementaire
oorsprong hadden, nam het WSF-gebeuren aanvankelijk ook
expliciet afstand tot politieke partijen. Het staat nog
steeds vermeld in de 'charters' waar alle Forums zich in
theorie op baseren, dat partijen niet als zodanig onderdeel
van het forum kunnen zijn. In werkelijkheid is dat al lang
achterhaald en eigenlijk ook nooit het geval geweest. Zo
werd Porto Alegre bijvoorbeeld als bakermat van het forumgebeuren
gekozen omdat daar de Braziliaanse arbeiderspartij PT al
jaren aan de macht was. Toen hun presidentskandidaat Lula
vervolgens de verkiezingen won, werd het volgende WSF gebruikt
om de beste man uitvoerig te bejubelen. En het afgelopen
WSF was deels een juichparade voor de president van Venezuela,
Hugo Chavez. Ook op lokale en regionale forums speelt partijpolitiek
tegenwoordig weer een steeds grotere rol. Dat komt omdat
een deel van de actoren, met name de marxistische (leninistische)
hebben bedacht dat het antwoord moet bestaan uit het opbouwen
van een nieuwe linkse partij, die vervolgens geweldig moet
gaan scoren in de verkiezingen. In feite is dat het teruggrijpen
naar de aloude strategie van voor Seattle. Tekenend is dat
het komende ESF in Griekenland waarschijnlijk uitgesteld
wordt omdat er op de geplande datum verkiezingen in Italië
zijn en parlementair links dat belangrijker vindt...
Breuklijnen
Afgelopen zomer was tijdens de G8-top in het Schotse Gleneagles
goed te zien hoe de breuklijnen zijn komen te liggen. Aan
de ene kant hadden de grote NGO's hun 'Make Poverty History'
campagne opgezet. MTV-miljonairs waren de woordvoerders
en in nauw overleg met regering en bedrijfsleven werden
alleen nog sterk gematigde en 'haalbare' boodschappen uitgezonden.
De achterban werd alleen nog gemobiliseerd voor een massademonstratie
aan de vooravond van de topconferentie, om een symbolische
massale aanwezigheid te creëren achter de boodschap
naar de G8-leiders. Elke gedachte aan enige vorm van actie,
laat staan het blokkeren van de topconferentie, was onvoorstelbaar.
Daarnaast was het netwerk G8 Alternatives gevormd door organisaties
met meer fundamentele kritiek. Het bestond voornamelijk
uit de Marxistische groepen, aangevuld door de linksere
ngo's, vakbonden etcetera. Ook zij grepen terug naar een
beproefd concept van een tegentop en een symbolische demonstratie
voor de poort van het conferentieoord. Met de lokale autoriteiten
was afgesproken dat alles daar keurig in de maat zou blijven
en dat er niet meer dan 5000 mensen aan deel zouden nemen.
En het losvaste netwerk van actiegroepen en eco-strijders
richtte Dissent! op en ging proberen het circus te blokkeren
en verstoren. Zo had ieder z'n traditionele rol weer ingenomen.
Polder
In Nederland is hetzelfde beeld te zien, alleen met wat
minder hoogtepunten. Even leek het erop dat de globaliseringscommotie
ook de polder zou besmetten. Ook hier ontstond een groeiend
netwerk dat bijvoorbeeld bussen organiseerde naar topconferenties
in het buitenland en congressen hield en dergelijke. Naar
de EU-top in Brussel eind 2001 gingen naar schatting minstens
1000 mensen uit Nederland en ook de G8-manifestaties in
Genua gingen gepaard met georganiseerde deelname en allerhande
voor- en nabesprekingen en acties. Vervolgens deden een
paar marxistische groepjes een poging om dit netwerk te
bestendigen tot een soort permanente organisatie (De Wereld
is Niet te Koop), waarop de rest weer gapend afhaakte. Daarna
duurde het lang tot er eindelijk ook in Nederland een lokaal
Sociaal Forum georganiseerd werd, eind november 2004. Komend
jaar, in mei moet er een tweede volgen, in Nijmegen. Hoewel
alles in naam open en transparant wordt opgezet, heerst
er onder de wat radicalere actiegroepen veelal een mengeling
van argwaan en desinteresse jegens de operatie. De mix van
kapitaalkrachtige GPO's (Grote Polderorganisaties) en de
merkwaardige postmarxistische voorhoedepartij IS aan het
roer, gecombineerd met een nauwelijks verholen afkeer voor
grondige discussies over het te volgen beleid, doet velen
vrezen dat het allemaal zal leiden tot het zoveelste tandeloze
poldermisbaksel.
Aan de meer anarchistische kant - of hoe wil je het noemen
- heerst de traditionele hang naar fragmentatie. Een algemene
weerzin tegen elke vorm van populisme zorgt ervoor dat er
weinig naar buiten getreed wordt met de activiteiten en
campagnes, die er wel degelijk zijn. Pogingen om krachten
te bundelen zijn veelal halverwege blijven hangen en groepen
die eerder een sleutelrol speelden (Eurodusnie, Autonoom
Centrum) blijven liever kapitein op eigen schip spelen..
Een poging van groepen die zich verenigd hadden in het Bastanetwerk,
om vorig jaar het Nederlandse voorzitterschap van de EU
aan te grijpen om de polder op te schudden, liep in de taaie
klei vast. Misschien dat het 2.Dh5-festival eind januari
(zie elders in Ravage nr ) de gewenste dijkdoorbraak kan
initieren.
Blijde boodschap
Maar vergeleken met de grauwe jaren negentig toen de neoliberalen
het einde van de geschiedenis uitkraaiden, is er best wel
een hoop ten goede veranderd. De schets hierboven is wat
dat betreft hopeloos schematisch. Er bestaat veel grijs
gebied tussen de beschreven posities in, en veel groepen
eten van meerdere walletjes. Naast het spektakel van de
rellen bij topconferenties en de loze woorden van politieke
bonzen, zijn er tamelijk efficiënte samenwerkingsverbanden
ontstaan waar op dagelijks niveau gewerkt wordt aan tegenmachtsvorming
en alternatieven. En voor wie wil kunnen structuren van
sociale forums ook ten dele benut worden om verder te netwerken
met mensen en organisaties waar vroeger geen contact mee
was. Wat dat betreft zijn er nu veel meer mogelijkheden.
De kunst is vooral om ondertussen te voorkomen dat het weer
een gezellige brave nieuwe polderwereld wordt, of dat de
platte leninistische kletspraat weer gaat overheersen. Wederom
geldt hier het onovertroffen motto van de Timbuk3: Forward!
In all directions!.
Noot:
[*] Overgenomen uit het slotnummer
van tijdschrift Ravage van 16 december 2005 (http://globalinfo.nl/article/articleprint/791/-1/1/).
NAAR TEKST
NAAR INHOUD
