WTO.ZIP
nummer 51 van 25 januari 2005
Redactioneel
In december verscheen het 50e nummer
van de WTO.ZIP nieuwsbrief en was het precies 5 jaar geleden
dat de gedenkwaardige WTO-top in Seattle mislukte. Twee
redenen om van de 51ste editie - de eerste van de volgende
serie van 50 - een special te maken. Eentje waarin teruggekeken
wordt èn vooruitgeblikt.
Vóór Seattle '99 waren
slechts een handjevol mensen in Nederland en België
op de hoogte van wat er zich afspeelde in de WTO. De massale
en diverse inzet van activisten in de straten van Seattle
bracht hierin verandering. Met Seattle kwam er namelijk
brede publieke aandacht voor de (neo-liberale) handelsagenda
van de VS en de EU en voor de rol van de WTO.
Sindsdien hebben meer en meer individuen en organisaties
in Nederland en België zich ingezet om de negatieve
gevolgen van die agenda aan te klagen en om alternatieven
voor een (meer) rechtvaardig internationaal handelssysteem
naar voren te brengen.
De redactie van WTO.ZIP vroeg aan allen
die eenmalig of vaker een bijdrage leverden aan de nieuwsbrief
- en dat zijn ongeveer 65 mensen - om een kort stukje te
schrijven voor deze special. De twee vragen die hen voorgelegd
werden waren:
- hoe kijk je tegen dat wat er de afgelopen
5 jaar bereikt is?
- En, wat moet er volgens jou de komende 5 jaar (nog) gebeuren?
Hieronder - in alfabetische volgorde
- de bijdragen van 27 van de (ex-)medewerkers, en waarvoor
veel dank!
INHOUD:
10 jaar WTO: geen reden tot feest!
Laat ik beginnen met de redactie van WTO-zip te feliciteren
met hun jubileum. Vijf jaar lang de WTOZip uitbrengen vereist
discipline, tijd en veel inzicht in de processen rond de
WTO en andere handelsverdragen. Ik vind het een goed leesbare
en erg actueel emailnieuwsbrief geworden. Een knappe prestatie!
De WTO-Zip is niet de enige die een jubileum viert: de
WTO zelf bestaat inmiddels 10 jaar. Zij hebben veel minder
reden om feest te vieren.
Er wordt veel van de WTO verwacht, maar ik denk dat we rustig
kunnen zeggen dat de resultaten iedereen zijn tegengevallen.
Van de laatste drie toppen zijn er twee mislukt. En het
aantal conflicten dat uitgevochten wordt via handelspanels
rijst de pan uit. Niet alles is op het conto van onze beweging
te schrijven, maar wel veel: dankzij de internationale protesten
is er heel veel aandacht gekomen voor wat voor afspraken
de WTO nu eigenlijk maakt. Doordat er zoveel activisten
op straat waren en het ons lukte om de openingsceremonie
tegen te houden was er wereldwijde aandacht voor de protesten.
Met de slogan: "this is what democracy looks like"
veranderden de activisten voorgoed het karakter van de WTO-bijeenkomsten,
die tot dan vooral bestonden uit het maken van deals in
achterkamertjes zonder consultatie met maatschappelijke
organisaties en die vooral ten goede kwamen aan bedrijven.
Regeringen uit minder machtige landen, waaronder de meeste
ontwikkelingslanden, hadden het nakijken.
En nu? Na Seattle zijn er nog twee toppen geweest waarvan
de laatste weer is mislukt. Ontwikkelingslanden worden mondiger
en verzetten zich tegen de oneerlijke landbouwsubsidies
van de rijke landen aan hun boeren. En alle handelsafspraken
ten spijt zijn in de OESO-landen de tarieven op bewerkte
goederen vier keer zo hoog als de goederen uit ontwikkelingslanden
komen dan wanneer ze afkomstig zijn uit andere OESO-landen.
Dit zorgt ervoor dat ontwikkelingslanden nog steeds vooral
onbewerkte producten exporteren. Hierdoor zijn de bossen
in Indonesië en de Filippijnen al bijna helemaal verdwenen
en nu wordt ook de mangrove gekapt om plaats te maken voor
tropische garnalenkweek voor consumptie in Nederland.
De komende vijf jaar, maar waarschijnlijk ook daarna, moeten
we alert blijven. Niet alleen op de afspraken die binnen
de WTO gemaakt worden, maar ook afspraken in bilaterale
of regionale verdragen, of via zogenoemde ontwikkelingsakkoorden
zoals bijvoorbeeld EPA. Anders zijn de zeeën al leeggevist,
is er geen boom meer om onze zuurstof te regelen en zijn
de rivieren en bodem vervuild door bedrijven die gewoon
hun afval kunnen lozen zonder aansprakelijk te worden gehouden
voor de gevolgen. Een betere wereld is mogelijk, laten we
dat in de komende vijf jaar gaan bereiken!
door Anne van Schaik
WTO---zzzzzzzzzzzzzzzziiiiiiiiiiiiiiiiiiiiipppppppppppppppppppppp
STOP EPA's, en de strijd gaat door!
Er lijkt geen einde aan te komen. Het dogma van volledige
handelsliberalisering en het introduceren van het recht
van de sterkste marktpartij lijkt het internationale handelsdebat
binnen rijke noordelijke landen volledige te domineren.
De vraag rijst of actievoeren nog wel zin heeft, als je
bedenkt dat hetgeen je ergens tegenhoudt, binnen de kortst
mogelijke tijd weer ergens anders opduikt? Zo leken de Singapore
issues na Cancún van de tafel, maar doken zij weer
op in de bilaterale handelsagenda. Zo leek het vrijgeven
van de patenten op AIDS-medicijnen een mijlpaal voor de
Wereldhandelsorganisatie (WTO); het opnemen van 'dataprotectie'
in de onderhandelingen van Economic Partnership Agreements
(EPAs), lijkt echter een voorbode van een mogelijke terugdraaiing
van de regelgeving die ontwikkelingslanden in staat stelt
'goedkope' AIDS-medicijnen te produceren.
Wellicht nog veel gevaarlijker is de steeds luider wordende
roep om 'positieve' boodschappen in campagnes tegen deze
neo-liberale agenda. Zo riepen veel maatschappelijke organisaties
(zowel in de EU als de ACP) als reactie op de lancering
van de STOP EPA-campagne dat het woord "stop"
zo negatief is. Het zou tijd zijn voor positieve campagneboodschappen.
Maar hoe kun je van iets negatiefs iets positiefs maken?
Natuurlijk moeten we op zoek naar alternatieven, maar laten
we ons vooral niet meeslepen in heiloze discussies die ons
afleiden van de werkelijke issues en ons laten wegdrijven
van het ideaal dat een andere wereld echt mogelijk is. Van
groot belang is het feit dat de effectiviteit van het verzet
tegen de handelsliberaliseringagenda ondergraven kan worden
door de roep om positieve boodschappen en het de eenheid
binnen de anders- globaliseringsbeweging kan breken.
Het zou natuurlijk heel iets anders zijn als organisaties
of individuen wel concrete onderdelen van (in dit geval)
de EPA's identificeren die zij de moeite waard vinden om
te redden of als positief duiden. Hierover zou dan inderdaad
een open discussie moeten plaatsvinden. Echter, een blinde
oproep onder het motto "wij mogen niet altijd tegen
zijn" zonder gebaseerd te zijn op enkele inhoudelijke
analyse kan, gezien wat op het spel staat, alleen maar als
onverantwoordelijk gedrag gezien worden.
Kortom: nog even volhouden! De continue roep om liberalisering
begint minder hard te worden. Steeds meer mensen plaatsen
vraagtekens bij de gevolgen van blinde liberalisering. Steeds
meer mensen zijn het met elkaar eens dat het eigenlijk maar
eens afgelopen moet zijn, dat onze wereld daadwerkelijk
niet te koop is. Wie de tijd neemt om zich in het EPA-vraagstuk
te verdiepen, zal zien welk gigantisch potentieel het biedt
om de problemen en de inconsistenties van het heersende
vrijhandelsdogma te verduidelijken.
Dus laten we eensgezind blijven... Een positief bericht
dus, met een negatieve boodschap: STOP het dogma van vrijhandel
boven alles en daarmee dus ook de EPA's zoals die nu onderhandeld
worden.
Meer info op http://www.stopepa.org,
http://www.bothends.org en http://www.epawatch.org
door Burghard Ilge en Stefan Verwer
Bothends
WTO---zzzzzzzzzzzzzzzziiiiiiiiiiiiiiiiiiiiipppppppppppppppppppppp
De eerste vijftig WTO-ZIP's ... en nu verder
Het is een welgemeende felicitatie waard: vijftig WTO-ZIP's.
Volgens mij is de ZIP het langstlevende en beste e-zine
over wereldhandelszaken in Nederland. Er is heel wat gebeurd
op dat terrein de afgelopen vijf jaar. DOHA, Seattle, Cancún,
het opkomen van de G20, van China als lid van de WTO, de
gevechten rond suiker, katoen en textiel, WSF's, het ESF
en nu ook het NSF en de WTO-ZIP heeft er over bericht.
Is dat tevredenstellend? Ja en nee.
Ja, omdat de WTO iets meer in de publieke belangstelling
is komen te staan. Terecht. Meer nog dan het IMF (dat landen
met kapitaalproblemen helpt) en de Wereldbank (die projecten
steunt) bepaalt de WTO de kaders voor de wereldhandel en
daarmee de verdeling van de wereldwelvaart.
En het liberale dogma, de Washington consensus, is nog heel
sterk, maar niet meer onbetwist. Zijn belofte om een forse
bijdrage te leveren aan het bestrijden van de armoede in
de wereld is niet waargemaakt. Maar de rijken zijn goed
bediend, dus de dogma's zullen zeker niet zonder slag of
stoot verdwijnen.
En daar zit het nee. Want wie moet die slag uitdelen. De
sociale fora zijn buitengewoon divers. Maar te zeggen dat
er slagkracht van uitgaat, nou nee. De Tweede Kamer houdt
zich nauwelijks bezig met wereldhandelszaken en wordt nauwelijks
uitgedaagd. De ZIP brengt geen verslag uit van kamerdebatten
over de WTO en aanverwante zaken. Evenmin over Europese
debatten. Terwijl daar toch besproken wordt wat Nederland
en de EU in de WTO en verwante organen inbrengen. De ZIP
(en de kranten) berichten nauwelijks over lobbywerk van
NGO's over wereldhandelszaken. De politieke partijen zwijgen.
In 'Socialisme en Democratie' is de afgelopen jaren het
woord 'WTO' niet gevallen. Zelfs in Groen Links is geen
sprake van een goed gestructureerd debat over een andere
ordening en regulering van de wereldhandel.
Ik zou willen dat de ZIP de komende jaren niet alleen de
feitelijke gebeurtenissen rapporteert. Misschien wel belangrijker
is het stimuleren van een open en kritisch debat over de
manier waarop voor een eerlijker wereldhandelssysteem gestreden
kan worden.
door Chris Peeters
WTO---zzzzzzzzzzzzzzzziiiiiiiiiiiiiiiiiiiiipppppppppppppppppppppp
Wat is er bereikt en waar moet het naartoe?
De vraag wat de andersglobaliseringsbeweging de afgelopen
jaren bereikt heeft, is niet zo eenduidig te beantwoorden.
Het is ongetwijfeld zo dat gedurende de voorbije tien jaar
- pakweg sinds 'Chiapas' in 1994 - onder de noemer "anders"
of "anti"-globalisering het verzet tegen kapitalistische
ordeningsprincipes nieuwe inspiratie heeft gevonden en nieuwe
groepen mensen heeft bereikt. Dit blijkt uit de vele massale
protesten bij vrijhandelsbijeenkomsten, de organisatie van
grote sociale fora en de stortvloed aan publicaties waarin
de neoliberale agenda wordt aangevallen. Vrijhandel en neoliberalisme
zijn dankzij de andersglobaliseringsbeweging verdachte begrippen
geworden en de kritiek op organisaties als de WTO en de
Wereldbank bereikte de voorpagina's van kranten. Voor een
beweging die in feite in de kinderschoenen staat, en nog
steeds een behoorlijk diffuus karakter heeft, is dit geen
slechte prestatie. Sowieso was het al een verademing dat
de andersglobaliseringsbeweging kon afrekenen met de na
de val van de muur ontstane doemstemming binnen radicaal
links.
Naast dit positieve verhaal vallen er ook wat tekortkomingen
vast te stellen bij de andersglobaliseringsbeweging. Zo
wordt al jarenlang wel zeer sterk de nadruk gelegd op kritiek
op multinationale bedrijven en grote instituties als de
Wereldhandelsorganisatie en het Internationaal Monetair
Fonds, en is als gevolg van deze insteek erg veel energie
gestoken in de organisatie van internationale anti-vrijhandelsprotesten.
Dit heeft twee nadelen gehad.
In de eerste plaats ideologisch: door teveel de nadruk
te leggen op kritiek op de condities waarop internationale
handel plaatsvindt, heeft de beweging zich in een hoek laten
dringen waarin voornamelijk economische argumenten worden
uitgewisseld. Hierdoor zijn enkele thema's die ook een wezenlijk
deel vormen van de kritiek van radicaal links op de kapitalistische
ideologie enigszins losgeraakt van het 'internationale economische
verhaal': loonarbeid, migratie, sociaal beleid van nationale
staten, maar ook ecologie en feminisme.
In de tweede plaats is er een organisatorisch probleem:
de andersglobaliseringsbeweging heeft weliswaar spectaculaire
protesten georganiseerd op internationale schaal, maar er
is maar in beperkte mate sprake van het onstaan van sterke
lokale en landelijke structuren waarbinnen verzet kan worden
georganiseerd. De andersglobaliseringsbeweging heeft hierdoor
een soort waterhoofd-karakter gekregen: gebruik makend van
internet kunnen weliswaar een half miljoen mensen naar Genua
worden geloodst, maar de concrete basis van deze beweging
blijft nogal onduidelijk.
Wat er de komende vijf jaar dus zou moeten gebeuren? In
de eerste plaats zou de andersglobaliseringsbeweging moeten
streven naar een meer-omvattender kritiek op heersende onderdrukkings-
en uitbuitingsstructuren. Het huidige verhaal heeft een
te eenzijdige economische inslag en moet uitgebreid en beter
gecombineerd worden met sociale en ecologische thema's.
In de tweede plaats moet er - zeker in Nederland - veel
meer aandacht worden besteed aan het organiseren en uitbouwen
van concrete structuren van verzet, waar mensen kunnen samenwerken
en inspiratie kunnen opdoen in de strijd tegen de heersende
destructieve ideologie van uitbuiting, kortzichtig winstbejag,
racisme en destructie.
door David Vervoort
Eurodusnie
WTO---zzzzzzzzzzzzzzzziiiiiiiiiiiiiiiiiiiiipppppppppppppppppppppp
5 jaar na daaro
Een feest-zip ter ere van het eerste Seattle-lustrum. Maar
moet 'Seattle' wel als ijkpunt worden genomen? Het is niet
alleen sneu voor al die mensen die daarvoor ook al actief
waren tegen vrijhandel of andere onrechten. Door de focus
op de actievorm 'massale straatprotesten', lijkt het al
snel een tegenvaller als er bij andere gelegenheden minder
mensen traangashappend over staat lopen. Iets anders is
de hypocrisie over geweld. Waarom heeft iedereen het nu
nog steeds over Seattle? Omdat er voldoende winkelruiten
sneuvelden en de politie niet in staat was om de protesten
van het begin af aan in de hand te houden. Nu, vijf jaar
later zoeken zelfs de NOVIB en de FNV aansluiting bij de
anderglobaliseringsbeweging. Maar wel netjes luisteren naar
de eigen ordedienst en op de stoep blijven lopen.
Over de andersglobaliseringsbeweging in het algemeen kun
je zeggen dat ze best wel wat moois voor elkaar heeft gekregen,
maar dat 'we' de laatste tijd wel de grip op de gebeurtenissen
hebben verloren. Oorlog is een belangrijk onderwerp geworden.
En het is terecht dat een groot deel van de actievelingen
hier het afgelopen jaar druk mee was, maar het leidt toch
ook af van de strijd tegen WTO, IMF en andere uitwassen
van het neoliberalisme. En vooral in Nederland is iedereen
op het moment veel meer in de ban van de terrorismebestrijding
en zijn er nog minder mensen dan normaal geïnteresseerd
in een bilateraal EU-Mercosur verdrag of de Europese grondwet.
In plaats van door 'seattle-isten' wordt de vrijemarkteconomie
meer bedreigd door de economische positie van China en de
enorme schuld van de VS en haar gemiddelde onderdaan.
Maar waar gaat het heen? We zullen echt anders naar welvaart
en gewenste economische ontwikkelingen moeten kijken. Ook
eerlijk verdeelde overconsumptie vervuilt en is nooit vol
te houden, als het al is te bereiken. Voorlopig blijf ik
hopen op beurscrashes, ook al weet ik dat ook de economisch
zwakkeren daar in eerste instantie onder lijden.
En heb ik nog meer plannen voor de komende vijf jaar, behalve
het geïnteresseerd volgen van het Amerikaanse begrotingstekort
en statistieken over het dalend consumentenvertrouwen? Proberen
mensen te laten nadenken over hun voedsel, waarna ze het
hopelijk niet alleen bij nadenken laten, maar ook werkelijk
duurzame en sociaal geproduceerde producten kopen bij een
klein zelfstandig winkeltje. Voedsel is een goed onderwerp
voor een campagne. We komen er dagelijks zo'n drie keer
intensief mee in aanraking. We maken regelmatig zelf keuzes
tussen meer of minder verantwoorde opties. Voedsel heb je
nodig en is daarom heel iets anders dan de keuze voor een
'schone auto', om maar een contradictie in terminis te noemen.
Het heeft een directe link met het landschap en de natuur
om ons heen. En nog een goede reden: het merendeel van de
wereldbevolking is nog betrokken bij de landbouw.
En hopelijk kunnen die consequente consumenten door middel
van actie ook druk uitoefenen op de politiek. Als we de
WTO niet direct geheel kunnen ontmantelen, moet in elk geval
de landbouw eruit. En het met compromissen samengebonden
Europese landbouwbeleid zal toch moeten worden opengebroken
om de grootschalige en exportgerichte landbouw aan te pakken.
Maar ik vrees dat ik met een stapje in de juiste richting
voorlopig al tevreden moet zijn.
door Flip Vonk
WTO---zzzzzzzzzzzzzzzziiiiiiiiiiiiiiiiiiiiipppppppppppppppppppppp
The Glob From Outer Space - Tien Jaar Later
Ongeveer tien jaar geleden werd het voor het eerst gesignaleerd:
de Glob. Blauwgroen, snotterig, ongeveer 30 cm in doorsnee.
Niemand wist waar het vandaan kwam. Regeringen hielden het
op een (mogelijk buitenaards) goedaardig natuurverschijnsel,
anderen vermoedden mensenhanden en negatieve bijwerkingen.
De Glob vermenigvuldigde zich razendsnel, als een moderne
Koning Midas alles besmettend waarmee het in aanraking kwam.
Brood, pindakaas, macaroni, tandpasta, mensen, alles kreeg
een blauwgroene Glob-glans. Overheden beweerden dat de Glob
boordevol vitaminen en mineralen zat. Burgers haalden hun
schouders op en namen nog een hap. Een internationale commissie
(Watch That Organism) hield de Glob 'voor de zekerheid'
in de gaten. Elke twee jaar kwam de organisatie bij elkaar
om te bevestigen dat de Glob nog steeds heel erg boordevol
vitaminen en mineralen zat, en dat mensen het gerust konden
innemen, ja zelfs eigenlijk niet anders konden.
Tot 1999 werd de Glob alleen kritisch bestudeerd door zogenaamde
globologen in kleine, slechtverlichte laboratoria. Verontrustende
experimenten toonden aan dat de Glob toch behoorlijk ongezond
was, vooral voor mensen met een zwak gestel en eeuwenoude
landgebruiksmethoden.
Eind 1999 werd pas bij een breder publiek bekend wat de
Glob zoal teweeg kon brengen: misselijkheid, zorgen, depressies,
machteloosheid, schulden, ziekte, ondervoeding en soms zelfs
dood. De Watch-commissie kwam onder vuur. Mensen lieten
ludiek zien hoe ziek ze ervan werden. Gezondheidspolitie
liet overtuigend zien dat de Glob veeeel gezonder was dan
ertegen protesteren. Desondanks werden overheden en de commissie
voorzichtiger, en vroegen sommige globologen om te overleggen
en niet zomaar wat op straat te gaan lopen. Na een jaar
of twee was het nieuwtje eraf, en eiste een andere gebeurtenis
met identified flying objects de aandacht op.
Anno 2005 is er meer dan ooit bekend over de bijwerkingen
van de Glob, maar halen de meeste mensen nog steeds hun
schouders op, en smeren gewoon Glob op hun boterham. Mensen
zijn gewend aan de overal aanwezige blauwgroene glans, en
zien niet dat die glans nog veel sterker is rond hun dagelijkse
klachten over de zorg voor hun zieke vader, het onderwijs
voor hun kind, hun eigen werkdruk, en het verdwijnen van
hun favoriete wandelplek onder een laag asfalt.
Gelukkig hebben de globologen niet stilgezeten, en een
- nogal ingewikkeld - medicijn gebrouwen. Het is gelukkig
bijna overal gratis verkrijgbaar zonder recept. Het heet
GlobStop, en bevat de volgende ingredienten:
1 liter linksdraaiende aktie-cultuur
1 snufje gevoel voor publiciteit
1 plastic bakje onverwoestbaar optimisme
1 opscheplepel ambitie
1 bakje humor
1 handvol ondersteuning
Goed mengen, en de komende vijf jaar drie maal daags innemen.
Als de klachten niet verholpen zijn, gewoon doorgaan.
door Frank van Schaik
WTO---zzzzzzzzzzzzzzzziiiiiiiiiiiiiiiiiiiiipppppppppppppppppppppp
De andersglobaliseringsbeweging; landbouw als voorbeeld
Verleden
Na Seattle zoeken voorheen one-issue-bewegingen steeds
meer - tijdelijk of blijvend - de samenwerking met andere
maatschappelijke organisaties binnen het onderwerp andersglobalisering.
Een voorbeeld: het Platform Ander Landbouwbeleid, waarin
milieuorganisaties (o.a. Milieudefensie), ontwikkelingsorganisaties
(o.a. Novib, Wemos en XminY), boerenorganisaties (Platform
Aarde Boer Consument en de Nederlandse Akkerbouw Vakbond),
en een consumentenorganisatie (Goede Waar &Co) samenwerken.
Op deelterreinen als het suikerbeleid kunnen we ons vinden
in een gezamenlijk alternatief voor de huidige voorstellen
van de EU. Ook internationaal zijn er verbanden, zoals de
aansluiting van het PAL bij het European Platform for Foodsovereignty.
Toch is dit nu nog niet voldoende voor een doorbraak. Het
Europese landbouwbeleid en de huidige WTO-voorstellen gaan
nog steeds lijnrecht in tegen ons alternatief, gebaseerd
op voedselsoevereiniteit. Daarbij leven er in de gangbare
media en bij politieke partijen als PvdA en CDA nog veel
misverstanden rond landbouw en globalisering, waardoor het
publiek steeds op het verkeerde been wordt gezet.
Toekomst
De doelstelling dit jaar zou moeten zijn het op de politieke
agenda zetten van de vele nadelen die samenhangen met het
vrijhandelsparadigma binnen zowel WTO als Economic Partnership
Agreements (EPA's). In de aanloop van de WTO-conferentie
in Hong Kong, zal naast de bestaande verbanden ook samenwerking
moeten worden gezocht met oa. vakbonden en kerken [1], en
later het Midden- en Klein Bedrijf. Ons alternatief is namelijk
goed genoeg om een veel groter publiek en het maatschappelijk
middenveld aan te spreken. Met blijven hangen in eigen kringetje
bereiken we onvoldoende.
Een andere doelgroep moeten de politieke partijen zijn (PvdA,
sociale deel van CDA). Wat mij betreft wordt de wenselijkheid
van internationale concurrentie op een vrije wereldmarkt
het volgende verkiezingsitem. Niet alleen binnen de landbouw,
maar ook binnen de industrie leidt dit namelijk tot daling
van werkgelegenheid en een race to the bottom. Hoezo een
vergrijzingsprobleem? Werkloosheid wordt het probleem. We
moeten deze problematiek koppelen met zaken als: de trek
van de Chinese boer naar de stad vanwege het WTO-lidmaatschap,
oorlogen om oprakende oliebronnen, het broeikaseffect, en
blijvende stromen economische migranten waarvan het levensonderhoud
onmogelijk is gemaakt door het huidige internationale economische
beleid.
We hebben één alternatief: een regionale economie
(max. ter grootte van de EU), waarin alle economische sectoren
vertegenwoordigd zijn en gebaseerd op voorziening van basisbehoeften
en niet op overconsumptie. Dit is inmiddels ook (milieu)economisch
gezien goed te verdedigen.
door Guus Geurts
werkzaam bij XminY Solidariteitsfonds,
op gebied van landbouw en globalisering
[1] De WARC, de mondiale protestante
kerk waar de Protestante Kerk Nederland lid van is, heeft
vorig jaar unaniem een anti-neoliberale belijdenis aangenomen
in Accra. Deze is te lezen op: http://home.planet.nl/~veld2998/LocalFiles/HomePageFiles/Accra_NedVertaling.doc
WTO---zzzzzzzzzzzzzzzziiiiiiiiiiiiiiiiiiiiipppppppppppppppppppppp
De neoliberale ontregeling van de loonarbeid
De gevraagde maximale omvang van 350 woorden over 'de periode
na Seattle' maakt slechts een paar impressies mogelijk.
Vooral, omdat ik geneigd ben een paar jaar verder terug
te gaan dan 1999. En wel naar het verzet in Frankrijk vanaf
de beginjaren negentig door dak- en werklozen en degenen
die we tegenwoordig 'ongedocumenteerden' noemen. De uitgestotenen
die af een toe een 'atypische' 3d-baan toegeworpen krijgen:
'dangerous, difficult, dirty'. Ze namen bezit van de straat
en het openbaar vervoer, bezetten de arbeidsbureaus, organiseerden
marsen en daagden de vakorganisaties uit stelling te nemen
tegen wat toen nog het 'ultraliberalisme' heette. Deze ogenschijnlijk
ongeorganiseerde beweging mondde uit in serie 'Euromarsen'
die vanuit Marokko tot Finland samenkwamen in een internationale
demonstratie van 50.000 mensen in juni 1997 te Amsterdam.
Dat was tijdens het vorige, Nederlandse voorzitterschap
van de Europese Unie.
Vakbeweging
Het bijzondere van 'Seattle' was dat de Amerikaanse vakbeweging
meedeed en zich liet zien, in tegenstelling tot de Nederlandse
in 1997. Helaas is daarin, ondanks de deelname aan het Sociaal
Forum eind vorig jaar, weinig verandering gekomen. Dat pakt
naar twee kanten slecht uit. Vakbondsleden, ook die direct
of indirect bij transnationale ondernemingen werkzaam zijn,
komen nauwelijks in aanraking met de dynamiek van de beweging
die een andere globalisering voorstaat. De andersglobalisten
dreigen verstoken te raken van ervaringen uit de alledaagse
werkelijkheid van de globaliserende bedrijfswereld die hevig
door elkaar geschud wordt. Een omwenteling die de voorheen
uitzonderlijke, atypische arbeid steeds meer tot typisch
gemeengoed maakt. De vaste baan uit de periode van de verzorgingsstaat
wordt ten tijde van de neoliberale globalisering gedereguleerd
en geflexibiliseerd. Transnationale productieverplaatsing
zoekt en creëert precaire arbeid op een arbeidsmarkt
die mondiale trekken krijgt.
Wat nu? Allereerst is de globalisering van de vakbeweging
keihard nodig, in het bijzonder van onderop. Zo ook haar
intensieve bemoeienis met de precaire arbeid(st)ers. Daarnaast
mag van de andersglobalisten ernstige aandacht verwacht
worden voor de binnenkant van het bedrijfsleven en de spectaculaire
ontregeling van de loonarbeid.
door Hans Boot
WTO---zzzzzzzzzzzzzzzziiiiiiiiiiiiiiiiiiiiipppppppppppppppppppppp
Verder vijf jaar na Seattle
De beweging tegen de politiek van de Wereld Handelsorganisatie
staat niet op zichzelf. Meer interstatelijke organisaties
houden zich met wereldhandel bezig: EU, Wereldbank, IMF
...
Wereldhandel is bovendien deel van wereldeconomie; met
o.a. multinationale ondernemingen, samenwerkingsverbanden
zoals het Wereld Economisch Forum. En minstens zo belangrijk
als handel, niet los ervan te zien, zijn grondstoffenvoorraden,
productie enz. Dit wereldomvattende economisch stelsel heeft
weer allerlei verbindingen naar "niet economische"
gebieden als oorlog; milieu; wereldbeschouwelijke invloed
via media; enz.
Eigenlijk begrepen de tienduizenden demonstranten tegen
de WHO-conferentie in Seattle in 1999 dit al. Zij waren
"de coalitie tussen Teamsters en Turtles": uiteenlopende
groepen, waaronder de VS wegtransportvakbond, dierenactivisten
... Ook al kwam de band tussen economie en oorlog toen,
maanden na de NAVO-Joegoslavië oorlog, en voor "9/11",
nog weinig aan de orde.
Hoewel velen tegen de Joegoslavië-oorlog gedemonstreerd
hadden, slaagden de regeringen er nog in, deze korte oorlog
aan velen, ook aan de politieke linkerzijde, te verkopen
als "humanitair". Aspecten als mijnen in Kosovo,
en pijplijn-plannen van Bulgarije naar Albanië, kregen
weinig publiciteit.
Ook na de schok van de aanslagen in New York, slaagde aanvankelijk
de regering Bush er in, de "rechtvaardigheid"
van hun aanvalsoorlog meer publiciteit te bezorgen dan de
vele burgerslachtoffers, of bijvoorbneeld de geplande pijpleiding
door Afghanistan.
Maar de kruik gaat zolang te water, tot hij barst. De beweging
tegen de onrechtvaardige wereldeconomie, die na het hoogtepunt
Genua 2001 en de schok kort daarna van "11 september"
verzwakt leek, ging de samenhangen beter inzien, en verenigde
zich met de vredesbeweging op 15 februari 2003 tot de grootste
wereldwijde demonstratie ooit.
Wat moet en zal de komende vijf jaar gebeuren? Dat is moeilijk,
omdat ik nu eenmaal historicus ben; geen futuroloog of Jomanda.
Hopelijk worden inzichten in samenhangen zoals hierboven
genoemd, groter. En komen er meer praktische actie-verbanden
met onder andere vredesbewegingen.
Verder beperk ik me hier tot de komende maanden:
* 21-22 februari 2005: grote demonstraties te Brussel tegen
de komst van Bush daar. Zie http://www.motherearth.org/bushwanted/
* 19 maart: internationale demonstratie in Brussel tegen
oorlog in Irak en het kapitalistische beleid. Zie onder
andere http://groups.yahoo.com/group/linksnederlands/message/10639
door Herman de Tollenaere
Platform tegen de Nieuwe Oorlog <http://www.wereldcrisis.nl/>
WTO---zzzzzzzzzzzzzzzziiiiiiiiiiiiiiiiiiiiipppppppppppppppppppppp
Buiten het kader
Een belangrijk resultaat van de protesten tegen de WTO
is het verspreiden van het inzicht, dat de kapitalistische
vorm van maatschappelijke organisatie en productie op wereldschaal
werkzaam is en dat nauwelijks nog iemand zich daaraan kan
onttrekken. Tevens is het kapitalisme een historisch wereldsysteem
dat rond 500 jaar geleden is ontstaan en ooit door een nieuw
opkomend systeem zal worden vervangen. Dit inzicht maakt
het vergelijken van zijn beloftes, principes en resultaten
met die van eerdere systemen mogelijk, alsmede een heldere
inschatting van de actuele ontwikkelingen aan de hand van
zijn drijfveren (1).
De belofte dat groei materiële vooruitgang voor iedereen
oplevert, blijkt dan niet meer geloofwaardig. De groei van
het historisch kapitalisme berustte op geografische uitbreiding,
toenemende commodificatie en meer winstgevend gebruik van
de arbeidskracht. Nu bijna alle staten lid zijn van de WTO
zit in de geografische uitbreiding maar nog weinig potentieel.
De commodificatie, het tot handelswaar maken van alles,
is ook al heel ver gevorderd. Ten aanzien van commodificatie
van de productsoort 'diensten' (GATS) is er nog wat ruimte,
maar bij die van tastbare producten stelt een gebrek aan
koopkracht grenzen. De goede en stabiele condities (hoge
lonen, vaste banen, sociale zekerheden) die een klein deel
van de wereldwijd beschikbare werknemers in de wacht wisten
te slepen, kwamen de afgelopen jaren in de westerse landen
al voor een goed deel te vervallen. Wat nog overblijft staat
onder druk van de op wereldschaal gecreëerde immense
verschillen in de lonen voor arbeidskrachten en in de geschiktheid
van staten als productielocatie. En van de grote potentiële
mobiliteit van arbeidskrachten, bevorderd door nieuwe migratiewetgeving.
Nog belangrijker: het aandeel mensen dat geen inkomen door
arbeid kan verwerven en daarop ook geen kans meer maakt,
groeit.
De blik op de geschiedenis leert ook dat deze verschillen
door de afgelopen eeuwen heen stelselmatig werden gecreëerd,
uitgebreid en in stand gehouden door de machtigste staten
en de basis vormen voor het kapitalistische winst-principe.
Deze hiërarchie wordt gelegaliseerd en onaantastbaar
gemaakt door ongelijke, onrechtvaardige handelsverdragen
tussen formeel gelijke onderhandelingspartners en verstopt
achter een neutrale markt van vraag en aanbod. Bijvoorbeeld
leidde het koloniale beleid in India, China en Brasilia
rond 1900 tot de destructie van land en levensvoorwaarden
aldaar en tot de grote welvaartsverschillen tussen noord
en zuid, dus tot de geboorte van de 'derde wereld' (2).
Het inzicht dat een ver gespreide hiërarchie tussen
alle staten noodzakelijk is om het kapitalistische wereldsysteem
draaiende te houden, werpt ook een ander licht op huidige
initiatieven van regeringen en de WTO, zoals de kwijtschelding
van schulden en de (Doha) ontwikkelingsronde. Om echt meer
gelijkheid en rechtvaardigheid in de verhouding van staten
te kunnen bereiken, zijn machtige bewegingen nodig. Andere
maar toch misschien even machtige als rond een eeuw geleden,
toen in veel westerse landen de instelling van een welvaartssysteem
kon worden afgedwongen. Als het lukt een dergelijke stap
te zetten, kan die mogelijk later weer teruggedraaid worden
maar evengoed een stap op weg naar een nieuw rechtvaardiger
sociaal wereldsysteem zijn.
door Jochen Schmitt
(1) Immanuel Wallerstein: "Historical
Capitalism", 1983, Verso Editions, London
(2) Mike Davis: "Late Victorian Holocausts. El Nino
and the making of the
Third World", 2001, Verso Books, London/New York
WTO---zzzzzzzzzzzzzzzziiiiiiiiiiiiiiiiiiiiipppppppppppppppppppppp
Mijn oorspronkelijke ingeving op het verzoek om in maximaal
350 woorden te beschrijven wat er sinds de verstoorde WTO-vergadering
in Seattle, vijf jaar geleden, bereikt is, was om het bij
één zin te houden, namelijk dat we in Nederland
voornamelijk hebben laten zien dat we eindeloos kunnen ouwebeppen
en ondertussen alles bij het oude laten. En dat we dus moeten
ophouden met al die beschouwingen, en eindelijk eens aan
het werk gaan om de rijke stinkers, zoals we de bazen der
aarde hier bij ons thuis meestal noemen, het leven zuur
te maken. Dat waren alweer 93 woorden! 98 nu.
Maar dat zou flauw zijn. Er valt inderdaad veel over te
zeggen omdat er erg veel is gebeurd sinds 'Seattle'. Maar
ook erg weinig is veranderd, zeker in Nederland. Daarom
maar wat vette stellingen.
1) Het is het organisch samengaan van brede ngo's en vakbonden,
en 'directe activisten' (anarchisten, milieuactivisten)
geweest die de dijkdoorbraak van Seattle heeft veroorzaakt.
Waardoor massaliteit gecombineerd kon worden met daadwerkelijke
(= niet symbolische) actie, en dat binnen een internationaal
los netwerk.
2) Sindsdien zijn de massa's vaak alleen maar groter geworden,
maar konden we zelden weer zo'n effect bereiken omdat de
autoriteiten erop voorbereid waren. En omdat de commerciële
media het al snel beu waren om het als nieuws te brengen
en ons soort betweters aan het woord te laten. Bovendien
is het gebeuren deels - ondermeer via de Sociale Forums
- gerecupereerd door de hervormers die er juist zo'n uitzichtloze
ellende van hadden helpen maken in de jaren '80 en '90.
3) Desondanks levert het bestoken van toppen van machthebbers
nog steeds veel op. Ik besefte dat toen ik het voorrecht
had om de FTAA-top in Quebec voorjaar 2001 te helpen proberen
te verstoren, samen met zo'n 60.000 anderen en temidden
van de grootste wolk traangas die waarschijnlijk ooit geproduceerd
is. Ik heb toen alle krantenknipsels uit de lokale kranten
uit die dagen eens naast elkaar geplakt, dat was wel een
paar kilometer papier. Vroeger, voordat er massa's mensen
tegen te hoop liepen, zou zo'n top alleen maar de bekende
fotoshoot van tevreden handenschuddende wereldleiders op
het bordes hebben opgeleverd. Los van alle stof die het
in de media opwerpt, smeedt het oproer ter plekke subversieve
dwarsverbanden en motiveert het mensen om ook mee te gaan
doen.
4) In Nederland hebben we behalve met de overal heersende
ellende van de kapitalistische economie, te maken met het
poldermodel. Veel grote ngo's maken daar een integraal onderdeel
van uit, en proberen voortdurend om de ontketende beweging
terug te brengen naar een keurig beperkt eisenpakket, waarover
ze graag namens ons willen onderhandelen en marchanderen.
In ruil krijgen ze prachtige kantoren en worden hun lonen
betaald door overheden en/of bedrijfsleven. De kunst is
hoe uit deze cirkel te geraken zonder elkaar de hele tijd
de maat te nemen.
5) Zoals de Balkan-popgroep Timbuk 3 al in de jaren '80
zei: Forward! In all directions!.
door Kees Hudig
WTO---zzzzzzzzzzzzzzzziiiiiiiiiiiiiiiiiiiiipppppppppppppppppppppp
De protesten tegen de economische globalisering van de afgelopen
vijf jaar hebben wat veranderd, daarvan ben ik overtuigd.
Heel algemeen hebben de protesten op lokaal en internationaal
niveau de vanzelfsprekendheid van het "einde van de
ideologieën" en de onbetwistbare overwinning van
het neo-liberalisme, als 'non-ideologie' (maar met eigen
dogma's en 'leerstellingen') aan de kaak gesteld. Steeds
vaker worden er vragen gesteld bij beweringen van vrije-markt-dogmatici.
De omslag, waarbij de vanzelfsprekendheid van het neoliberale
vooruitgangsdenken plots ter discussie werd gesteld, heb
ik het meest concreet kunnen ervaren op de universiteit.
Met een relatief klein maar zeer enthousiast groepje studenten
hebben we in Utrecht de discussie over commercialisering
van onderzoek en onderwijs op de agenda weten te zetten.
Met succes. Bij de eerste acties meende men nog van doen
te hebben met een stel radicale en wereldvreemde marxisten,
want wie zet nu vraagtekens bij datgene dat zo overduidelijk
'vooruitgang' heet: hogere rendementen, 'de markt op' met
je onderzoek en samenwerking met bedrijven? Dat kunnen alleen
gevaarlijke radicalen zijn!
Dat laatste is nu niet meer zo. De kritiek op de commercialisering
van het onderwijs wordt inmiddels gedeeld door velen en
ook de onderwijsbonden (zoals bijvoorbeeld de LSVb) hebben
zich verdiept in GATS en de WTO. De grote toppen hebben
wat dat betreft goed voorwerk geleverd en hoe dan ook veel
mensen geïnspireerd bij het voeren van lokale akties.
Deze 'media-momenten' ontbreken nu. De hype is voorbij.
Het is nu noodzakelijk de nadelen en gevaren van economische
globalisering en vermarkting van de samenleving voor mensen
concreet te maken en te laten zien wat we dan wel willen.
Bij dat laatste begin ik ook weer het liefst dicht bij huis:
zelf alternatief onderwijs organiseren, desnoods buiten
het normale lesprogramma om, of samen met andere studenten/docenten
je kennis inzetten voor een niet-commercieel en maatschappelijk
doel. Dat kost misschien meer inzet en energie dan enkel
'analyseren' van ontwikkelingen en actievoeren (in enge
zin), maar het is denk ik de enige manier om mensen te laten
zien dat dingen niet alleen anders moeten, maar ook anders
kunnen.
door Kornee van der Haven
WTO---zzzzzzzzzzzzzzzziiiiiiiiiiiiiiiiiiiiipppppppppppppppppppppp
Barsten in het bastion
Nog maar vijf jaar geleden begonnen wij in Nederland met
het project "Vóór de Verandering - Alternatieven
voor het neoliberalisme". Zeker in Nederland was het
'not done' om zaken als privatisering en vrijhandel ter
discussie te stellen. Het waren de jaren van Zalm die juichend
zijn koffertje omhoog stak, van Kok die de 'wave' inzette,
van consumenten die nog meer aandelen, speeltjes en huizen
kochten, en van ontwikkelingswerkers en economen die de
marktwerking aanprezen als oplossing van alle kwalen. Dat
er in Nederland mensen waren die al die tevredenheid niet
deelden, dat deerde de pret niet. Dat in veel andere landen
mensen hun onrust en protest manifesteerden maakte ook niet
uit. En dat er sommigen waren die het nieuwe neoliberale
geloof niet aanhingen, daar werd om gegrinnikt, die relikwieën
uit vervlogen tijden illustreerden slechts het gelijk van
de nieuwe tijd.
En nu? Barsten alom. Stagnerende groei, stijgende werkloosheid,
verlate treinen, 'working poor', gedaalde beurskoersen,
tekorten bij pensioenfondsen, frauderende ondernemers en
accountants, massale protestdemonstraties, mislukte internationale
conferenties, teveel om op te noemen. En wat de nieuwe hogepriesters
extra vervelend vinden is dat het ongeloof toeneemt, in
de boze buitenwereld, en nu ook in Nederland. Zelfs zijn
er mensen die pleiten voor alternatieven, en daarvoor een
groeiend onthaal vinden. Er lijkt meer dan één
klimaatsverandering aan te komen.
Waardoor deze verandering in zo korte tijd? Allereerst
de werkelijkheid van alle dag. Je kunt wel een tijdje succes
hebben in het aanpassen van de werkelijkheid aan je geloof,
maar op den duur werkt dat niet meer. Daarnaast zijn er
vasthoudende mensen en ook organisaties die, desnoods ten
koste van eigen welzijn, steeds effectiever de bestaande
verhoudingen kritiseren en aan alternatieven werken.
Maar of dat werkelijk zal leiden tot breed gedragen solidariteit
en duurzaamheid is nog maar de vraag. Aan de heersende economische
orde zijn grote belangen verbonden, belangen die voor een
deel tot uiting komen in sterke publieke en private machtsconcentraties.
En er is nog te weinig bekend over hoe het anders zou kunnen.
Het argument "There Is No Alternative" heeft aan
zeggingskracht ingeboet, maar er kleeft nog veel vaagheid,
onzekerheid en beperkte uitvoerbaarheid aan wat zich als
alternatieven aandient. Kortom, wij moeten met grote alertheid
de heersende opvattingen en praktijken blijven kritiseren.
Maar zeker zo belangrijk is te werken aan machtsvorming
en alternatieven.
door Lou Keune
WTO----zzzzzzzzzzzzzzzzzziiiiiiiiiiiiiiiiiiiipppppppppppppppppppppppppp
Wereldoorlog in de supermarkt
Collateral damage
Uiteindelijk brak er dan toch een beetje licht door aan
het eind van 2004. De dagen gingen lengen vanaf 22 december,
de dag waarop boerenorganisatie LTO Nederland, de Dierenbescherming
en Natuur en Milieu de handen in elkaar sloegen. De nood
was dan ook hoog.
De globalisering wordt nergens beter zichtbaar dan in de
supermarkt. Onder het motto 'de markt moet zijn werk doen'
en met het excuus 'de consument betaalt, dus bepaalt', voeren
supermarkten een vuile oorlog, over de ruggen van boer,
dierenwelzijn, milieu en zelfs de consument.
De supermarktoorlog is een wereldoorlog. Op zoek naar het
goedkoopste voer voor de trog van de consument struint de
supermarkt de hele wereld af. Behalve goedkoop is ook de
voedselveiligheid erg belangrijk, de supermarkt wordt niet
alleen afgerekend op de prijs, maar ook op voedselvergiftiging.
Of het voedsel gezond is, is onbelangrijk, net zo min als
dierenwelzijn, milieu of arbeidsomstandigheden. Keuzevrijheid
staat voorop in onze maatschappij. Dus als de consument
deze troep vraagt, wie is de supermarkt dan om de consument
dit te weigeren?
Extreme tegenstellingen bepaalden 2004. Vooral gecreëerde
tegenstellingen. Waar het de komende jaren op aankomt is
het aanwijzen van die schijntegenstellingen. Pas dan kunnen
we samen optrekken.
Eén zo'n schijntegenstelling wil ik alvast noemen,
beste Agriterra, geachte Novib. De tegenstelling tussen
de boer in het zuiden en die in het rijke westen. Ja, er
zijn verschillen. Een Nederlandse boer die ten onder gaat,
krijgt Sociaal Emotionele Begeleiding. In de Derde Wereld
rest hem de squatter camps. Maar verschillen zijn nog geen
tegenstellingen. Boeren zijn overal ter wereld de dupe van
hetzelfde probleem: de lage wereldmarktprijzen.
Rianne maakt zich zorgen om de suikerboeren in Mozambique.
Het afschaffen van Europese suikersubsidies verkleint de
suikerproductie in Europa. Dat klopt Rianne. Maar of dat
ook mogelijkheden biedt voor de Mozambikaanse boer, is nog
maar de vraag. We kampen immers nog steeds met een wereldmarkt.
Braziliaanse multinationals kunnen veel efficiënter
en veel goedkoper rietsuiker verbouwen dan die Mozambikaanse
boertjes.
Massaal kappen ze daar het regenwoud. Nee, niet alleen voor
suiker, ook voor de productie van GM-soja, om varkens mee
te voeren voor de consument in de uit zijn voegen groeiende
Chinese economie.
Om in deze globaliserende wereld het hoofd boven water
te houden, zullen we de komende jaren de tegenstellingen
los moeten laten. Boeren, consumenten, dierenbeschermers,
natuurbeschermers en zeker de Derde Wereld-beweging, moeten
de handen ineen slaan.
Niet alleen om de strijd aan te binden tegen de WTO-agenda,
maar vooral om op te komen voor hun eigen rechten. Voor
de bescherming van de eigen markt.
Zodat de boer niet hoeft te concurreren met zijn collega
aan de andere kant van de wereld. Zodat boeren in de Derde
Wereld geen hinder hebben van westerse dumppraktijken en
eindelijk eens gewoon hun eigen voedsel kunnen verbouwen.
In plaats van exportproducten voor westerse supermarkten
die een allesverwoestende oorlog uitvoeren.
door Marc van der Sterren
WTO---zzzzzzzzzzzzzzzziiiiiiiiiiiiiiiiiiiiipppppppppppppppppppppp
Sinds Seattle is de Anti- of Andersglobaliseringsbeweging
ontstaan, zegt mijn krant.
En dat is onzin. Alsof er voor die tijd geen verzet was
tegen multinationals, kapitalisme en het vernietigen van
ons ecosysteem. Wat er sinds Seattle is veranderd, is dat
het K-woord weer gebruikt mag worden. Was het voordien not
done om de term (anti)kapitalisme te gebruiken in persbericht
of protestleus, nu is het weer geaccepteerd.
Bovendien is het verzet geglobaliseerd. Ik heb contacten
met activisten uit Engeland, de VS, India, Papua en Rusland,
wissel ideeën met ze uit, voer samen acties.
Maar er is ook een enorme tegenreactie gekomen van de kant
van de autoriteiten en de rechtse denktanks die betaald
worden door het bedrijfsleven. De pogingen om tweespalt
te drijven tussen gematigde NGO's en radicale activisten
zijn deels geslaagd. En terwijl juist de samenwerking tussen
bijvoorbeeld radicale EarthFirst!-groepen en vakbondsleden
bepalend was voor het succes van Seattle.
Wat gaat de volgende vijf jaar brengen?
Het zal er een stuk harder aan toe zal gaan. We zijn in
een periode beland waarin veiligheidswaanzin, angst voor
vreemdelingen en oorlogsretoriek de boventoon voeren, en
waarin de macht van overheden en multinationals versterkt
wordt. Het wordt steeds duidelijker dat de westere democratieën
weigeren serieus werk te maken van klimaatverandering, armoede,
schuldenlast... stuk voor stuk problemen die dagelijks het
leven kosten van steeds meer mensen en de ecologische draagkracht
van dit ecosysteem op een gevaarlijke manier ondermijnen.
Ik vond de omschrijving die Nelson Mandela daar voor gaf
erg treffend: de globale aparatheidsstaat. 20 % van de wereldbevolking
verbruikt 80% van de grondstoffen, veroorzaakt een wereldwijde
milieuramp en houdt een systeem in stand dat die andere
80% van de bevolking met de problemen opzadelt, uitbuit
en vervolgens het recht ontzegt om die ellende te ontvluchten.
Het wordt misschien hoog tijd dat we deze analyse serieus
nemen en besluiten dit apartheidsregime te boycotten, aan
te vallen en onderuit te halen. We leven toch in een geglobaliseerde
wereld? Laten we de meerderheid van de bevolking dan maar
eens stemrecht geven.
door Peter Polder
GroenFront!
WTO---zzzzzzzzzzzzzzzziiiiiiiiiiiiiiiiiiiiipppppppppppppppppppppp
Een stoomwals die afremt in de bocht
Voor mij begon het zo'n anderhalf jaar voor "Seattle"
met de anti-MAI campagne en na het imploderen van dat onzalige
plan met het gevaar dat het MAI in de WTO terecht zou komen.
Er gaandeweg achter komen dat achterkamertjes tegenwoordig
internationaal van aard waren. Dat wat zich in Committee
133 en het Green Room proces afspeelde, veel uitmaakte voor
mijn inzet als radicale milieu activist. Dat de mensen uit
committees en kamers maar al te vaak vertegenwoordigers
van het bedrijfsleven tegenkwamen. En dat politieke macht
heel snel weg leek te lekken van staten naar internationale
organisaties en het bedrijfsleven.
Onder economen en diplomaten was er een volledige consensus
over wat er moest gebeuren met de wereldhandel en wereldeconomie
en waarom zouden niet-specialisten daar dan iets anders
van moeten vinden? Die consensus viel uit elkaar in Seattle.
Mijn evaluatie van de laatste 5 jaar is positief. Wat me
bijstaat van de situatie eind 1999 was de dominantie van
TINA, There Is No Alternative, in mijn hoofd en eigenlijk
dat van de meeste voor- en tegenstanders van globalisering.
De industriële maatschappij, het bedrijfsleven, ze
waren onaantastbaar en tot in het oneindige aan het groeien.
Als je het ene bouwproject tegenhield wist je zeker dat
er een volgend project zou komen. En nog een. En nog een.
Er kwam geen einde aan. En dat is echt veranderd. De stoomwals
is gaan aarzelen. Het is nu zelfs bij ene G W Bush duidelijk
dat binnenkort de goedkope energie op is waar de wereldeconomie
op draait. Hij voert er zelfs oorlog voor.
Klimaatverandering, bevolkingsdruk, gerelateerde ziektes
en monocultuur van landbouwgewassen zijn serieuze bedreigingen
voor de wereldeconomie aan het worden. Economische groei
is een schaars goed geworden. De economen, politici en diplomaten
van de grote handelsorganisaties zijn onzeker geworden en
zijn hun consensus behoorlijk kwijt.
Het rapport-Supachai, met zijn voorstellen om dwarsliggende
landen uit te sluiten van WTO-onderhandelingen (maar ze
wel aan de resultaten te houden natuurlijk), is daar ook
een goed voorbeeld van. 'Seattle' markeerde ook het einde
van de laatste poging van de VS om serieus een multilateraal
verdrag aan te gaan. Tegenwoordig gaat de VS zijn eigen
gang.
Dit levert ook een nieuwe agenda op. Het is niet meer de
vraag of de stoomwals stopt maar wanneer. Het is mogelijk
om na te denken over een wereld na het vastlopen van de
stoomwals en een tijd daarna. En over een manier om zo'n
vastlopen rustig te laten gebeuren. Bush' nieuwe energiebeleid
is alvast een voorbeeld van hoe het niet moet.
En de 'Zip.... het niveau is in ieder geval hoog geworden.
Misschien een beetje 'te' hoog. Nu ik er een tijdje uit
ben (eigenlijk sinds Cancún) heb ik moeite met het
jargon gekregen. Het kost toch even tijd om er achter te
komen dat de politieke agenda achter het MAI tegenwoordig
ongeveer wordt aangeduid met 'Singapore issues'. Misschien
toch maar weer eens nadenken over een eindredactie of een
begrippenlijst? De noodzaak voor de 'Zip is er in ieder
geval nog steeds. De nederlandse media geven nu wel aandacht
aan de WTO en globalisering in het algemeen maar doen dit
wel erg kritiekloos. Vergelijk maar eens de behandeling
van het rapport Supachai in Bridges Weekly met dat in de
Volkskrant.
door Pieter Cornelissen
WTO---zzzzzzzzzzzzzzzziiiiiiiiiiiiiiiiiiiiipppppppppppppppppppppp
(haiku)
rechts ravijn, links rotswand
verderop mist, achterwaarts nacht:
zonder loper geen weg.
door Renate Ebner
WTO---zzzzzzzzzzzzzzzziiiiiiiiiiiiiiiiiiiiipppppppppppppppppppppp
Moeilijk bereikbare oorden
Het is eigenlijk obligaat om nog maar weer eens te constateren
dat de Battle of Seattle (1999) het globaliseringsdebat
op de publieke agenda heeft gezet. Dat mag wel duidelijk
zijn, gezien het succes van de andersglobalistenbeweging
in de afgelopen vijf jaar. Ook Nederland is langzaam wakker
geworden; grote clubs als FNV Bondgenoten en Novib hebben
hun koudwatervrees recentelijk overwonnen en associëren
zich openlijk met de beweging. We zijn getuige geweest van
een heus Festival Globalisering (juni 2004) en de première
van het Nederlands Sociaal Forum (november 2004). Het voelt
een beetje aan als een anachronistische ontwikkeling, want
op grote internationale landdagen in Porto Alegre, Florence
of elders is de beweging haar dynamiek aan het verliezen.
Zowel het politieke establishment als dogmatische splintergroeperingen
proberen er hun claim op te leggen. Ondertussen verhuizen
vrijhandelsbijeenkomsten steeds vaker naar moeilijk bereikbare
oorden buiten het bereik van demonstranten.
Wat er ook de komende tijd zal gebeuren met de beweging,
vijf jaar na 'Seattle' staan ngo's nog altijd langs de zijlijn
van machtige beleidsfora zoals de WTO, WEF, WIPO of ITU.
Een belangrijke uitdaging voor ngo's is om in de toekomst
geconsulteerd te worden in beleidsprocessen - en dan niet
louter symbolisch. Zodat zij op een dag misschien serieuze
gesprekspartners van de Europese Commissie (DG Trade) worden
zoals nu de machtige bedrijfslobby's ESF en TABD. Een erg
lastige opgave die rugdekking moet hebben van de inspanningen
om het globaliseringsdebat op de publieke agenda te houden.
Maar hoe?
Misschien door de journalistiek aan te zetten om ook zelf
doortastend onderzoek te doen achter de rookgordijnen van
overheden, bedrijven en supranationale instituties. Ook
dat is een lastige opgave en al helemaal in Nederland. Tot
nu toe heeft de Nederlandse pers zelden de complexiteit
of de diepere implicaties ingezien van vrijhandelsverdragen
en andere doodvermoeiend saaie thema's. Of verzamelen zich
ooit nog een miljoen mensen op het Museumplein om te protesteren
tegen pakweg de buitenproportionele macht van het bedrijfsleven
in richtlijnen voor softwarepatenten? Wie weet. Misschien
wanneer de gevolgen daarvan alle huiskamers in Nederland
hebben bereikt.
door Richard de Boer
WTO---zzzzzzzzzzzzzzzziiiiiiiiiiiiiiiiiiiiipppppppppppppppppppppp
De afgelopen vijf jaar bleef de WTO een werkbaar instrument
om de expansieve handelsbelangen van bedrijven uit Europa,
Amerika en Japan af te schermen tegen concurrentie. Ondanks
onderinge verschillen waren de EU en VS gedwongen op verschillende
terreinen een gezamenlijke strategie te hanteren om een
toenemende concurrentie en verzet het hoofd te bieden en
om de omvang van concessies te beperken.
Die concurrentie werd steeds meer manifest in de vorm van
eisen door grote landbouwexporteurs, en vooral, wegens een
veranderende economische positie van China, India en Brazilië.
Het groeiende verzet van (coalities van) de overige lidstaten
leidde niet tot het definitief veiligstellen van hun meest
essentiële handelsbelangen. De benarde economische
positie maakt het onmogelijk om het (formeel voorziene)
vetorecht te gebruiken, ondanks het niet nakomen van beloften
en afspraken door de machtige staten, en de pressie door
de WTO-leiding om te conformeren aan de uitgezette lijn
in de onderhandelingen.
Voortbouwend op de kritiek op en verzetspraktijk tegen
NAFTA-akkoord en MAI-voorstel, en samengaand met het groeiende
protest tegen de machtspolitiek van IMF en Wereldbank, richtten
activisten in 1999 hun pijlen op de WTO. Sinds Seattle kwam
de WTO regelmatig in opspraak wegens de ondemokratische
praktijken en de (verwachte) negatieve gevolgen voor mens
en milieu van de handelsakkoorden. In de loop van jaren
deden NGO's en activisten veel nuttig onderzoek naar handelsbeleid
en alternatieven, ontstonden er samenwerkingsverbanden tussen
zuidelijke en noordelijke organisaties, en werd een veelvoud
aan publiekscampagnes gehouden. Toch werd de kloof tussen
hervomingsgezinde groepen en WTO-afwijzers met de jaren
steeds groter.
De komende vijf jaar zal de invloed van EU, Japan en vooral
China in de WTO toenemen door het groeiende Amerikaanse
begrotings- en handelstekort. In de schaduw van de veranderende
verhoudingen zullen middelgrote staten meer concessies kunnen
afdwingen. Het is echter de vraag of dit ook geldt voor
de coalities van arme staten. In elk geval ontneemt de verwachte
afschaffing van het vetorecht - een van de (recente) hervormingsvoorstellen
van oud WTO-voorzitter Sutherland - die laatste groep van
een effectief middel om ongunstige beleidsvoorstellen tegen
te houden.
Nodig is meer en betere samenwerking tussen NGO's en activisten
in noord en zuid, het meer openstellen van zuidelijke regimes
voor critici uit eigen land, en een effectievere manier
om de WTO op de noordelijke politieke agenda's te zetten.
Gepoogd moet worden om een strategie te ontwikkelen gericht
op effectieve samenwerking door hervormingsgerichte en radicale
groepen voor meer (effectieve) beleidsruimte binnen de WTO
en binnen staten ten behoeve van sociale en economische
rechten en milieu. Dat vereist een open en kritisch onderzoek
naar de beperkingen en mogelijkheden van zowel 'managed
trade' en politieke lobby, als naar de eis van (een utopische)
'andere wereld'. En krachtige afwijzing van bijvoorbeeld
de doodsbedreiging door de Filippijnse communistische partij
aan het adres van WTO-citicus Walden Bello!
door Rob Bleijerveld
WTO---zzzzzzzzzzzzzzzziiiiiiiiiiiiiiiiiiiiipppppppppppppppppppppp
Sinds Seattle heeft de andersglobaliseringsbeweging zich
duidelijk op de kaart weten te zetten als het verzet tegen
de neoliberale deregulerings- en privatiseringsagenda. Daarmee
heeft de beweging zich in al haar breedheid gemanifesteerd
als een geduchte tegenkracht. Zowel in het Zuiden als in
het Noorden heeft het sociaal verzet daarmee een flinke
impuls gekregen en zijn er nieuwe dwarsverbanden gesmeed
die een stevig fundament kunnen bieden voor de toekomst.
De beweging heeft op een veelheid aan manieren neergezet
dat er veel meer van waarde is dan economie en markt alleen.
De kracht van de beweging zit voor een groot deel in de
verscheidenheid, maar geen eenduidige opbouw van een tegenmacht
kent ook beperkingen. Er zal nog een hele inspanning nodig
zijn om die diversiteit te stroomlijnen en uit de veelheid
aan kleine alternatieven - waardoor de beweging zich kenmerkt
- aansprekende, meer omvattende en samenhangende alternatieven
te distilleren. De WTO en de Bretton Woods Instellingen
hebben vooralsnog wel een eenduidige (en zeer rechtlijnige)
ideologie en dus een duidelijke agenda. De excessen van
het marktfetisjisme waartegen zoveel mensen aanvankelijk
in het geweer kwamen, nemen dan ook eerder verder (in omvang
en hevigheid) toe dan af. Genoeg aanleiding helaas om in
actie te blijven komen.
Daarbij is nog veel meer verbreding nodig. We moeten alle
mogelijk kanalen benutten en ontwikkelen om te voorkomen
dat onze goede ideeën blijven hangen in de marge.
Er zal veel aandacht uit moeten gaan naar strategie om de
diversiteit van de beweging ook in een effectieve kracht
om te zetten, zodat een wenkend perspectief (of liever nog:
vele wenkende perspectieven) mensen enthousiast houdt om
over vijf jaar nog steeds massaal in verzet te komen. We
moeten de wereld blijven bestoken met ideeën! Want
een ding is zeker: ook over nog eens vijf jaar zijn we er
nog niet.
door Roeline Knottnerus
GATS-platform
WTO---zzzzzzzzzzzzzzzziiiiiiiiiiiiiiiiiiiiipppppppppppppppppppppp
Vijf jaar na Seattle, WTO-impasse duurt voort
De massale demonstraties tijdens de WTO-top in Seattle
kwamen voor veel mensen uit de lucht vallen. Een breed front
van uiteenlopende organisaties verzetten zich tegen een
nieuwe handelsronde, de zogenoemde Millennium Ronde. Sindsdien
is het klimaat rondom de handelsbesprekingen fundamenteel
veranderd.
Voor een aantal insiders was dit verzet veel minder onverwacht.
Al sinds de sluiting van de handelsakkoorden van de Uruguay
Ronde in 1994 zijn een groot aantal publieke belangen doorgeschoven
naar de WTO. Het besef hierover kwam pas later. Tijdens
de parlementaire bespreking van deze akkoorden in 1995 bleek
hoe weinig debat had plaatsgevonden over deze materie en
met veel kunst- en vliegwerk heeft toenmalig staatssecretaris
Van Dok de lastigste vragen kunnen ontwijken. Het grote
verschil met de situatie in 1994 en vijf jaar later in Seattle
was de massaliteit en de aandacht van de pers. Dezelfde
vragen die in 1994 nog slechts in beperkte kring leefden,
domineerden in 1999 de voorpagina's van veel kranten.
Vijf jaar na Seattle
Een WTO-top zonder resultaten is sinds Seattle vaker gebeurd,
zoals in Cancún, en dit is tekenend voor de politeke
impasse van de WTO-besprekingen. De landen die traditioneel
de dienst uitmaken in de handelsbesprekingen (de VS en Canada,
de EU en Japan) weigeren nog altijd te accepteren dat de
verhoudingen zijn gewijzigd. Een paar factoren zijn hierin
cruciaal:
* Het tempo van liberalisering
Onderzoek wijst uit dat landen die een selectief en voorzichtig
liberaliseringsbeleid handhaven betere economische groeicijfers
laten zien dan landen die hun economie in korte tijd hebben
aangepast aan de WTO-regels. De rijke landen erkennen niet
dat het tempo van liberalisering een politieke factor is.
* De omvang van de WTO agenda
Door het vasthouden van landen aan bepaalde uitzonderingen
neigen de WTO-regels tot grote complexiteit en deze werkt
doorgaans in het nadeel van de ontwikkelingslanden die veel
minder capaciteit hebben om deze onderhandelingen te volgen.
De EU zal moeten accepteren dat de reikwijdte van de agenda
van de WTO beperkt zal moeten blijven, zoals de verwikkelingen
rondom de Singapore Issues aantonen.
* Boter bij de vis: Dumping
Ondanks herhaalde toezeggingen van de EU en de VS gaat het
exporteren van gesubsidieerde voedseloverschotten door waartegen
lokale boeren in ontwikkelingslanden niet kunnen concurreren.
Dit heeft de geloofwaardigheid van de rijkere WTO-lidstaten
ernstig aangetast en daarmee tevens de steun voor een nieuwe
handelsronde.
Kiezen voor verandering, of kiezen voor continuering
van de impasse
Al deze voorbeelden wijzen uit hoe hardnekkig de rijkere
landen als de EU vasthouden aan een WTO-agenda die voornamelijk
hun eigen belangen dient. De titel 'ontwikkelingsronde'
lijkt dan ook meer lippendienst aan de armere landen dan
dat er daadwerkelijk wordt geprobeerd om de handelsregels
te hervormen in hun belang. De komende top in Hong Kong
kan cruciaal worden. Of de EU en de VS volharden in de posities
die sinds Seattle en Cancún zijn ingenomen, waarmee
opnieuw een fiasco dreigt. Of deze landen hebben hun lessen
geleerd van de afgelopen vijf jaar en gaan in op een aantal
eisen van ontwikkelingslanden, waarmee een begin zou kunnen
worden gemaakt met een daadwerkelijke ontwikkelingsronde.
door Sander van Bennekom
Beleidsmedewerker Novib
(ingekort door de redactie)
WTO---zzzzzzzzzzzzzzzziiiiiiiiiiiiiiiiiiiiipppppppppppppppppppppp
Het meest interessante resultaat van de laatste vijf jaar
is dat een vraagstuk dat zo dicht bij de wortels van het
globale kapitalisme ligt - namelijk internationale handel
- een (relatief) gangbaar campagnethema geworden is. Wanneer
we de huidige structuur van internationale handel bekritiseren,
hebben we (in zekere zin) de euvele moed om een heel systeem
te bekritiseren. Naar mijn mening is het essentieel dat
we doorgaan met het denken en argumenteren in termen van
ontmanteling en vervanging van gehele economische systemen,
en niet in termen van hervorming. Het opkomen/terugkomen
van het denken in "systeem" is voor mij een belangrijke
verworvenheid van de laatste vijf jaar.
Zo bezien, zullen de komende vijf jaar ons voor enorme
uitdagingen stellen.
Op politiek niveau moet er volgens mij op twee hoofdgebieden
gewerkt worden.
Ten eerste: de opvatting dat de asymmetrische toepassing
van protectionisme - sommige landen gebruiken het en andere
niet - het hoofdprobleem is van vrijhandel (en vrije markten
in het algemeen), is geheel misplaatst en moet nadrukkelijk
bestreden worden. Veel mensen gebruiken de idee van 'asymmetrische
toepassing' om voor nog meer vrijhandel te pleiten, een
gevaarlijke ontwikkeling!
Bijzondere aandacht is nodig op gebied van de MEA's (Multilateral
Environmental Agreements) waar een dergelijke manier van
denken leidt tot een pseudo-intellectuele rechtvaardiging
voor radicale vrije markt-oplossingen, zoals privatisering
van natuurlijke hulpbronnen.
Ten tweede (en samenhangend met het bovenstaande): het
is van wezenlijk belang dat we stoppen met het denken over
uitsluitend vrij'handel' en dat we overgaan op het analyseren
van de problemen met markten (en kapitalisme) meer in het
algemeen.
Praktisch gezien, denk ik dat apathie onder (Nederlandse)
activisten een groot probleem gaat worden. Het is op dit
moment niet "cool" om de aandacht vooral te richten
op zaken als internationale handel en in bepaalde activistenkringen
(zoals de kraakbeweging) worden internationale handelsactivisten
vaak geminacht en beschouwd als "softies" en "nietsnutten".
Betere onderlinge verstandhouding en samenwerking tussen
deze groepen zou een echte stap vooruit betekenen.
door Steven Kelk
WTO---zzzzzzzzzzzzzzzziiiiiiiiiiiiiiiiiiiiipppppppppppppppppppppp
'Regeren handelsrechters de wereld in 2010?'
Toen de topontmoeting van de Wereldhandelsorganisatie (WTO)
in Seattle vijf jaar geleden mislukte, werd dit dikwijls
geweten aan de onverwachte, massale en confronterende betogingen
van andersglobalisten. In werkelijkheid was het natuurlijk
een combinatie van factoren die de top deed mislukken. Wat
'the battle of Seattle' wel volledig op haar conto mag schrijven,
is dat het de WTO heel eventjes voorpaginanieuws deed maken.
Ondertussen is de WTO al lang opnieuw verschoven naar de
economische pagina's, maar toch hebben ludieke persacties,
lobbycampagnes en vooral de duizenden kleine lokale acties,
voordrachten en ander pedagogisch werk van andersglobalisten
de organisatie een ruimere publieke bekendheid gegeven.
Dat een groeiende groep mensen, in het bijzonder politici,
nu weten dat de WTO-regels en onderhandelingen een belangrijke
impact hebben op hun dagdagelijkse leven is zeker en vast
de belangrijkste vooruitgang sinds Seattle. En dat knaagt
traag maar gestaag aan de geloofwaardigheid van de WTO.
In 2004 focuste de Europese anti-GATS-campagne sterk op
de watersector (zie onder meer de 'Pull the Plug' campagne
van World Development Movement en de 11.11.11-campagne in
Vlaanderen). De idee achter de campagne is om druk uit te
oefenen om de watersector uit de GATS-onderhandelingen te
laten lichten. Men hoopt dat dit leidt tot een domino-effect.
Eens ‘Water’ eruit gelicht is, is het makkelijker
te eisen dat andere sectoren ook uit de GATS gelicht worden.
Alhoewel de focus op ‘Water’ zeker zijn verdiensten
heeft, moet er naar de toekomst toe toch voor opgepast worden
dat de gevaren voor andere sectoren, ook deze die niet als
een publieke dienst gezien worden, niet verwaarloosd worden.
Neem nu de liberalisering van de financiële dienstensector.
Deze liberalisering dreigt allerlei voorzorgsmaatregelen
in de financiële markten te ondermijnen, nationale
regelgeving die de transfer van financiële kennis en
technologieën stimuleert te verbieden en de financiële
dienstverlening aan de armen onder druk te zetten.
Een cruciaal aspect van de WTO-problematiek dat nog concreter
uitgewerkt moet worden in campagnes is de sluipende trend
van het onttrekken van economische beslissingen aan democratische
besluitvormingsprocedures via internationale rechtspraak
en wetgeving. Het gaat hierbij niet enkel over het gebrek
aan transparantie, maar ook over bijvoorbeeld de WTO-onderhandelingen
rond binnenlandse regelgeving en de liberalisering van de
markt van overheidsopdrachten. Deze nieuwe GATS-regels zullen
de democratische beleidsruimte van nationale, regionale
en lokale overheden nog verder inperken en binnen een neoliberaal
keurslijf duwen. Op die manier wordt een andere wereld juridisch
onmogelijk gemaakt.
door Stijn Oosterlynck
Attac Vlaanderen
WTO---zzzzzzzzzzzzzzzziiiiiiiiiiiiiiiiiiiiipppppppppppppppppppppp
Vijf jaar na Seattle en WTO.ZIP nr. 50
Wat is er de afgelopen 5 jaar bereikt?
Veel natuurlijk, maar toch minder dan we zouden willen.
Allereerst zouden we ons eigenlijk moeten afvragen waarom
we elke keer weer zo veel moeite nemen om de WTO.ZIP's te
maken en te lezen? Normaal gesproken zouden toch alleen
gespecialiseerde wetenschappers, diplomaten en economen
zo intens met dit soort onderwerpen bezig zijn.
De WTO is natuurlijk een machtig orgaan en een spil in de
internationale handel. Maar omdat de WTO tot voor kort volledig
gedomineerd werd door de rijke westerse landen en Japan
konden die landen de handelsregels bepalen. Armere landen
worden zo sterk benadeeld. Voor mensen die een rechtvaardige
wereld nastreven is de WTO dus een tegenstander die goed
bestudeerd moet worden. Het is dus zaak de gecompliceerde
verdragen, regels, arbitrages en conferenties rond de WTO
op de voet te volgen. Studie is dus nodig. WTO.ZIP is daarbij
een onmisbare bondgenoot. Er is al wat bereikt: In Cancún
hebben de opkomende landen als Brazilië, China en India
een verbond gevormd met andere landen om de plannen van
de G8-landen te blokkeren.
En hoe complex de materie ook is, er is een bredere aandacht
gekomen voor alles rond de WTO van de nationale parlementen,
de pers en het publiek.
Wat zou er de komende 5 jaar moeten gebeuren?
De WTO is zo ondemocratisch van structuur, dat hervormingen
van de WTO een rechtvaardige wereld uiteindelijk niet veel
dichterbij zouden brengen. Op langere termijn zouden we
kunnen streven naar een instituut van de Verenigde Naties
dat de taken van de WTO over zou kunnen nemen. De USA is
trouwens ook bezig de WTO min of meer te ondermijnen door
met veel landen bilaterale handelsverdragen af te sluiten.
Mogelijk gaat de WTO wankelen door verder unilateraal optreden
van de USA in de toekomst. Wat er ook gaat gebeuren met
de WTO, het blijft nodig om voortdurend de oneerlijke handelspraktijken
bij een breder publiek bekend te maken en zo ook in feite
de nationale politiek te beïnvloeden. Want uiteindelijk
moeten niet de multinationals de agenda van de WTO bepalen;
de nationale parlementen moeten de verloren macht zien terug
te winnen.
door Tijn van Beurden
WTO---zzzzzzzzzzzzzzzziiiiiiiiiiiiiiiiiiiiipppppppppppppppppppppp
Vóór een andere wereldorde: from WTO-flops
to WSF-tops
Vóór "Battle of Seattle" in 1999
waren maar heel weinig mensen op de hoogte van de WTO als
het apparaat bij uitstek - en opgericht in januari 1995
- om op mondiaal niveau de neoliberale politiek ten behoeve
van de multinationals en het daarmee verbonden grote financieringskapitaal
ten uitvoer te brengen. Vóór Seattle bestond
er evenwel al internationaal verzet. Dat verzet ontstond
temidden van conflicten in de topconferenties zelf.
Door het stagneren van de groei viel de kapitaalaccumulatie
weg en werd werving van een groter marktaandeel via fusies,
overnames, privatizering, etc. het alternatief. Eind jaren
negentig lijkt de koek verdeeld. Er is dan geen plaats meer
voor alle grootkapitaal. De strijd tussen grootkapitaal
begint. De houding van het IMF en de Wereldbank in het voordeel
van de VS, tijdens de "Aziatische Crisis" in 1997
leidde tot conflict tussen de rijke landen. Het mislukken
van het Multilateral Agreement on Investment (MAI) tijdens
de topconferentie van de OECD in Parijs in april 1998 was
wederom het gevolg van ernstige geschillen tussen Europa,
de VS en Japan. Was het voorheen haast onmogelijk van onderuit
kritiek te uiten op het neoliberale model, dit model stond
nu onder neoliberalen zelf al ter discussie. In die conflictieve
situatie ontstond het, toen nog prille, verzet tegen de
neoliberale politiek van onderuit, wat sindsdien snel uitgroeide
naar een wereldwijde beweging.
In januari 1999 kwam in Davos, standplaats van het elitaire
World Economic Forum, het "Andere Davos" bijeen
met een bescheiden vertegenwoordiging van sociale bewegingen
en kritische intellectuelen uit de verschillende continenten.
Hier komt het World Social Forum uit voort wat eind januari
2005 voor de vijfde maal bijeenkomt (met zo'n 100.000 deelnemers
uit de hele wereld). Gedurende deze jaren en onder het motto
van "een andere wereld is mogelijk" heeft de WTO
de ene na de andere topconferentie zien mislukken en de
toekomst ziet er niet beter uit. De unilaterale politiek
van de VS met militaire avonturen in Iraq onder nooit eerder
vertoonde massale protesten in de hele wereld, hebben aangetoond
dat het neoliberale model steeds vaster loopt, en dat de
sociale beweging zich mondiaal uitbouwt. In alle continenten
en vele landen zijn er inmiddels Social Forums. Het verzet
tegen de neoliberale politiek is steeds wijder. Het is maar
zeer de vraag of de VS de vrijhandelsverdragen met Centraal
Amerika er door krijgen, laat staan van zo'n verdrag met
het hele continent. De dollar staat op tilt en een andere
economische wereldorde lijkt niet alléén mogelijk,
maar ook steeds meer noodzakelijk. Steeds meer mensen zijn
vóór de verandering. Het is werken aan een
nieuwe utopie, aan een wereld waarin de economie in dienst
van de mens komt te staan en deze niet langer wordt geofferd
aan de god van totale markteconomie.
Wim Dierckxsens
World Forum for Alternatives (WFA)
WTO---zzzzzzzzzzzzzzzziiiiiiiiiiiiiiiiiiiiipppppppppppppppppppppp
Gentech en de WTO
De introductie en promotie van genetisch gemanipuleerde
organismen (ggo's) kan, denk ik, met recht een van de speerpunten
van het globaliseringsgebeuren genoemd worden. TNC's als
Monsanto en Syngenta proberen, flink gesteund door met name
de VS, het industriële gentech-landbouwmodel wereldwijd
door te voeren en zien het liefst dat elk land zonder enige
belemmering of regelgeving overgaat op de teelt en/of invoer
van hun ggo's.
Veel landen staan echter sceptisch tegenover deze ggo's
en in een aantal gevallen hebben landen geprobeerd om ggo's
niet toe te laten of minimaal door middel van etiketteringseisen
te reguleren.
En daar komt de WTO om de hoek kijken, want het vrijhandelsbeleid
staat niet toe dat producten zomaar geweigerd kunnen worden.
Onder de WTO-regels hoeft een product niet bewezen veilig
te zijn. Producten mogen slechts geweigerd worden als hun
onveiligheid kan worden bewezen. Er is dus sprake van een
omgekeerde bewijslast. Zo werden bijvoorbeeld kleine landen
als Shri Lanka en Kroatië gedwongen om een voorgenomen
verbod op ggo's weer in te trekken.
Maar ook de machtige EU komt in aanvaring met de WTO waar
het ggo's betreft. In de EU heeft door de grote publieke
weerstand de toelating van nieuwe ggo's de afgelopen vijf
jaar geheel stilgelegen, dit tot grote ergernis van de VS.
Na vele dreigementen hebben de VS eind 2003 daawerkelijk
een klacht bij de WTO ingediend over dit EU-moratorium.
Het is met name vanwege deze klacht dat de Europese Commissie,
ondanks grote meningsverschillen onder de lidstaten, het
afgelopen jaar weer begonnen is met het toelaten van enkele
ggo's. Friends of the Earth voert in samenwerking met anderen
een 'Bite Back'-campagne tegen deze WTO-zaak.
Het opheffen van het moratorium gaat de VS (en de gentechindustrie)
echter niet ver genoeg. De verwachting is dat ook de etiketteringsregels
voor de WTO zullen worden aangevochten.
Hoe deze zaken zullen aflopen zal de komende jaren blijken.
Daarnaast is er het TRIPS-verdrag dat het intellectueel
eigendom regelt. Voor de gentechindustrie is het van cruciaal
belang dat ggo's gepatenteerd kunnen worden en onder andere
door middel van TRIPS zijn en worden veel landen gedwongen
om hun intellectueel eigendomsbeleid ten gunste van de industrie
aan te passen.
Daarnaast is er het TRIPS-verdrag dat het intellectueel
eigendom regelt. Voor de gentechindustrie is het van cruciaal
belang dat ggo's gepatenteerd kunnen worden en onder andere
door middel van TRIPS zijn en worden veel landen gedwongen
om hun intellectueel eigendomsbeleid ten gunste van de industrie
aan te passen.
Enig tegenwicht tegen al dit vrijhandelsgeweld wordt geboden
door het twee jaar geleden tot stand gekomen Biosafety Protocol
dat over de handel in levende gemanipuleerde organismen
gaat en regelgeving op dit gebied mogelijk maakt, maar de
werking van dit Protocol is beperkt.
Hoe de ontwikkelingen op gentechgebied verder gaan, hangt
van meerdere factoren af, maar de uitkomst van de WTO-klacht
van de VS tegen de EU zal daarbij zeker een rol spelen.
Veel zal ook afhangen van hoe de anti-gentechbeweging zich
ontwikkelt. De afgelopen tien jaar was dat een bonte verzameling
van tal van ngo's, boerenorganisaties en activisten die
zich op tal van manieren hebben gemanifesteerd. Hopelijk
blijft dat zo.
door Wytze de Lange
