Wat
is de WTO?
Totale vrijhandel
WTO staat voor World Trade Organisation. De Wereldhandelsorganisatie
is gevestigd te Genève en werd in 1994 in het leven
geroepen om de nieuwe wereldhandelsverdragen te bewaken. Ruim
honderveertig staten zijn inmiddels lid. De verdragen waren
een grote stap in de liberalisering van de wereldhandel na
zo'n 40 jaar onderhandelen over het wegnemen van invoerrechten
en andere handelsregels onder toezicht van de VN (het GATT-akkoord).
Handelsvrijheid werd daarmee boven alle andere belangen van
mens en milieu verheven.
Machtig
Dit is duidelijk te zien aan de uitspraken van de geschillencommissies
(Dispute Settlement Panels) van de WTO. Zij worden bij handelsconflicten
tussen de aangesloten staten aangeroepen, maken bindende uitspraken
en kunnen honderden miljoenen dollars aan boetes opleggen.
Bij voorbeeld in de strijd om het europese bananenbeleid.
De benoemde commissieleden zijn bovendien soms zelf belanghebbenden
in de ongetemde vrijhandel.
Veel staten kunnen zich niet veroorloven een geschil met
een rijke staat aan te gaan. Ze hebben te weinig geld en know-how
in huis om een zaak voor te bereiden. Ook hebben ze te weinig
(economische) macht om een eventueel gunstige uitspraak om
te zetten in effectieve sankties.
Ondemokratisch
Ook al heeft formeel elke lidstaat een stem in de WTO, in
de praktijk ligt de macht echter bij de drie grote economische
blokken - VS/Canada, Japan en Europese Unie. Veel armere staten
hebben geen geld voor de bekostiging van vertegenwoordigingen
om de vele doorlopende WTO-vergaderingen bij te kunnen wonen,
en mogelijkheden om die goed voor te bereiden. De 3 economische
blokken slagen er daarom in om het initiatief te nemen en
te houden in de voorbereiding van besluiten. Zij ruilen achter
gesloten deuren hun eigen belangen tegen elkaar uit. Daarna
wordt in steeds grotere kring van staten met de nodige politieke
druk een 'consensus' bereikt. De WTO-leiding is hen daarbij
zeer behulpzaam. Zo wordt uiteindelijk met grote meerderheid
een besluit genomen en komen staten met kritiek en voorbehoud
alleen te staan.
Ondoorzichtig
Niet alleen veel vertegenwoordigers hebben moeite om te weten
wat zich achter de schermen afspeelt. In nog grotere mate
geldt dat voor parlamenten, pers en burgerorganisaties. Voor
de Europese landen onderhandelt de Europese Commissie met
een ruim (en inmiddels verouderd) mandaat waarover zij amper
verantwoording aan de nationale parlementen hoeft af te leggen.
Wel onderhouden de experts die besluiten voorbereiden goede
contacten met de zakenwereld. Daarom zijn het met name de
grote, globaal opererende bedrijven - de zg. transnationals
- die profiteren van de WTO-besluiten.
Trouble-maker
In de ruim acht jaar van haar bestaan heeft de WTO gezorgd
voor toenemende ongelijkheid tussen lidstaten en een verveelvuldiging
van conflicten, onder andere inzake milieubescherming, arbeidswetgeving,
mensenrechten, voedselzekerheid. Zelfs in de media wordt de
WTO nu gezien als breekijzer voor 'zegeningen' als hormoonvlees
en gentech maïs. Maar ook als steunpilaar voor landbouwsubsidies
in de rijke staten en als voorbereider van het privatiseren
van openbare diensten.
Verzet
Mede door het verzet van buitenaf door wereldwijd samenwerkende
burgerorganisaties en vanwege verzet van binnenuit door ontwikkelingslanden
met een gegroeid zelfvertrouwen liep de verborgen agenda van
de drie grote economische blokken vertraging op. Bepaalde
punten dreigen zelfs 'onhaalbaar' te worden (zoals de vier
zogenaamde Singapore Issues, waaronder 'direkte buitenlandse
investeringen'), terwijl steeds meer mensen de WTO leren kennen
als een organisatie die hen niet vertegenwoordigt.
