(voorpagina)
Vivienne Ypma, de manager van De Leeuw: "We hebben er geleerd
dat het jammer is als je je verdedigend opstelt en ervan
uitgaat dat iemand je iets wil aandoen. Dat als je opener
staat voor een ander, die ander ook veel opener tegen jou zal
zijn."
Maar zonder geharnaste verdediging komen veel mensen er bij De
Leeuw ook niet: in zijn tv-programma wordt onhandigheid bruut
afgestraft.
Ypma noemt Landmark 'heel bijzonder'. ze geeft toe dat
Landmark elitair is: de cursussen worden in het Engels
gegeven. "Dat ze de pers weren snap ik wel," zegt de
journaliste. "Maar ik vind het ook wel jammer. Zo creëer je
een mystiek terwijl de methode helemaal niet mysterieus is. En
toch, de training duurt drie lange dagen: de inhoud kun je een
journalist toch niet in een uur uitleggen?"
Toch is Landmark erg actief in zending. Van cursisten wordt
verwacht vrienden en verwanten naar de cursus te halen. Ypma:
"Prima toch? Van een geliefde neem je het eerder aan dan van
een vreemde. En van het geld dat verdiend wordt zetten ze weer
nieuwe cursusplekken op." Met het feit dat 400 vrijwilligers
jaarlijks twee miljoen gulden winst bij elkaar sprokkelen voor
de eigenaren van Landmark heeft ze 'geen enkel probleem'.
Volgens Ypma kan Landmark veel betekenen in het bedrijfsleven,
en ook in de gevangenissen en bij de politie. "De onderlinge
communicatie verbetert." De meerderheid van de redactie van
Paul de Leeuw zou inmiddels de training hebben gevolgd. "Het
is nu anderhalf jaar gelden dat ik Landmark heb gedaan, en ik
merk het nog steeds," zegt Ypma. "Ook Paul heeft een groter
verantwoordelijkheidsgevoel gekregen voor hoe hij met mensen
werkt."
LANDMARK: GRENSSTEEN VAN HET BESTAAN
door Sybilla Claus
"Landmark is een populaire groepstherapie-cursus die heftige reacties oproept. De bulk van de hoogopgeleide deelnemers is laaiend enthousiast, critici wijzen op de wervingsmethoden, de hoge prijs en de oppervlakkige aanpak. redacteur Sybilla Claus meldde zich aan."
"Wij zouden graag zien dat jullie allemaal Landmark gaan doen. Niet uit zieltjeswinnerij, maar omdat we gezien hebben dat het goed voor je is." Met deze uitspraak sluit assistent Frank Hiel de introductiebijeenkomst op het kantoor van Landmark (grenssteen) in Amsterdam af.
een paar uur heb ik met zes andere geïnteresseerden en drie
assistenten over de cursus gepraat. Hoe deze hun leven heeft
veranderd en hoe wij hem kunnen gebruiken om onze problemen
aan te pakken. Ik zit hier vanavond in een dubbelrol: als
deelnemer en als verslaggever. Om hetzelfde mee te maken als
ieder ander, heb ik besloten me pas aan het einde van de avond
als journalist bekend te maken.
De avond begon wat onwennig in een volle bak met deelnemers:
tegen de tweehonderd mensen hebben zojuist de driedaagse
cursus Forum achter de rug. Een opgetogen sfeer, de meesten
nog vol van hun eigen emotionele 'doorbraak', enthousiast
klappend voor iedereen die voor de microfoon op het podium
zijn ervaringen komt 'delen'. Een ruzie met vader is
bijgelegd, het contact met de ex-partner is beduidend beter,
zelfs het stel dat toegeeft dat het weken na de cursus een
terugval heeft en weer kibbelt als vanouds, krijgt applaus. De
bedoeling van deze avond is 'in alle delen van je leven
Landmark te genereren' en dat betekent werken aan een 'leven
waarvan je houdt en dat je krachtig leeft'.
Aan het naamkaartje dat iedereen draagt, is te zien of iemand
deelnemer is, assistent of introducé. Want elke week zijn er
drie avonden waarop enthousiaste Landmarkers familie en
vrienden kennis kunnen laten maken met de cursus. De formule
is zo goed dat adverteren overbodig is: louter dankzij mond-
tot-mond reclame hebben de laatste paar jaar zesduizend
Nederlanders in Amsterdam de basiscursus Forum gevolgd.
Wereldwijd zijn dat er honderdduizenden, in 1997 was de omzet
van het bedrijf Landmark Education 48 miljoen dollar, in 1998
al 54 miljoen.
Zelfs wilde geruchten en negatieve publicaties kunnen het
succes niet deren. De voorloper van Landmark, EST (Erhard
Seminar Training), haalde vrijwel alle Amerikaanse media. De
leider van Scientology was jaloers op het succes van
concurrent Werner Erhard en stuurde privédetectives achter hem
aan om naar vuil te spitten. Erhard volgde ooit een cursus
Scientology en zou hieruit 'gestolen' hebben. Later
beschuldigde een dochter hem van incest en zat de fiscus
achter hem aan. Maar de beschuldiging werd ingetrokken en in
1996 moest de fiscus 200 000 dollar betalen vanwege
onregelmatig openbaar maken van onjuiste fiscale informatie.
In 1991 verdween Erhard van het toneel nadat hij het bedrijf
aan de medewerkers had verkocht, die het omvormden tot
Landmark Education.
De schrik voor de media is gebleven. Na de introductie worden
alle nieuwelingen nog eens persoonlijk aangesproken met de
vraag of ze zullen gaan deelnemen. de
overschrijvingsformulieren liggen al klaar, een advocaat
betaalt alvast 200 van de 895 gulden voor de cursus aan. Als
ik vertel dat ik los van deze vraag een verhaal ga schrijven
over Landmark, sluiten de gelederen zich. Waar ik me net nog
in warme belangstelling mocht verheugen, is praten nu ineens
taboe.
Via via kom ik bij pr-vrouw Sharon Spaulding uit Salt Lake
City. Terwijl wij telefoneren is er al een fax van 36 kantjes
onderweg, en nog dikker pak volgt aanstonds over de post. Vol
met info waarom Landmark geen sekte is, rechtszaken tegen
onder andere Panorama en Elsevier en lof van diverse
kerkleiders en deskundigen over de cursus. Op internet zijn
behalve pro's ook contra's te vinden. In Duitsland is student
Martin Lell ingestort na het bijwonen van Forum. Hij schrijft
er in 1997 een boek over onder de titel 'Das Forum. Protokoll
einer Gehirnwäsche'. Vergeefs probeert Landmark via de rechter
het woord hersenspoeling uit de ondertiteling te krijgen. En
voor elke psycholoog die zich achter Landmark opstelt, is er
op internet wel een te vinden die potentiële risico's ziet
voor deelnemers.
Hoewel het bedrijf zich geenszins van voorloper Erhard
distantieert - "wij zien hem als vriend, hij was een
bliksemafleider die veel onterechte kritiek in de media heeft
gehad", aldus Spaulding - is het product behoorlijk herzien.
Waar EST een keiharde 60 uur durende confrontatie was, waarbij
je volgens een deelnemer "zelfs een doktersbriefje nodig had
om naar de wc te mogen", is Landmark een product van onze
tijd. In drie dagen leren het leven voluit leven, succesvol
zijn in relaties, effectief communiceren, wie wil het niet?
Karin (40), jurist uit Leiden, deed het Forum in juli 1998.
"Bij een vriendin van mij was de bedrijfstop na een cursus
Landmark opener geworden, prettiger in de omgang. Zo werden
wij ook enthousiast. Je kunt eindeloos analyseren, maar soms
moet je gewoon een schop onder je kont krijgen. Ik was al
tijden kwaad op mijn werk, ik voelde me rot behandeld en dacht
ze begrijpen me toch niet. Daarom vertelde ik ook niks meer en
zo krijg je een 'self-fulfilling prophecy'. Op de cursus ga je
klachten over jezelf uitwisselen, en je wordt je bewust van je
gedachtengangen, waar jij en anderen blijven hangen. de een
denkt: niemand houdt van me. De ander denkt: ik ben stom. Of:
de wereld is stom. Omdat er tweehonderd mensen zijn, is er
altijd wel iemand op het podium in wie je jezelf herkent. Soms
is dat gemakkelijker dan zelf op de pijnbank liggen."
Na een dag van 's ochtends 9 tot 's avonds 11 uur komt het
huiswerk: schrijf een brief aan iemand met wie je iets goed
moet maken of bel iemand om je ervaringen te delen. Karin
belde haar ouders, omdat die lang bezorgd over haar waren
geweest. "Ik vertelde ze dat ik blij was dat ik altijd een
beroep op ze kon doen. In het Forum leer je ophouden in het
verleden te leven en dat als excuus te gebruiken. Ik heb mijn
wrok over het werk opzij gezet en heb nu veel energie voor
andere dingen."
Hoe verklaart Karin het succes van Landmark? "Veel mensen zijn
op zoek, en denken is dit nou alles? Sommige cursussen gaan
over hoe je snel rijk kunt worden, of veel kunt bereiken in je
carrière. Deze leert je hoe je je leven prettig uitbreidt naar
degenen in je omgeving. Als ik het vergelijk met andere
therapieën van anderhalf uur per week, die trouwens minstens
zo duur zijn, valt op dat je door die geconcentreerde vorm,
drie lange dagen achtereen, jezelf niet meer kunt ontlopen."
Ook vormgever Eduard (42) beschrijft een 'waanzinnige
verandering' in zijn leven sinds Landmark. "Binnen een jaar
had ik een andere baan, verhuisde ik naar Nijmegen, was ik
getrouwd en had ik een kind. Hoog tijd om iets voor mezelf te
doen. Ik vond het Forum indrukwekkend. Je hoort geen nieuwe
dingen, het is in een ander jasje gegoten, zit heel knap in
elkaar. Vroeger maakte ik me snel druk, ik ergerde me snel.
Dan kon ik niet meer goed luisteren. Nu kan ik beter luisteren
naar wat iemand zegt. En vroeger hield ik mijn mond, omdat je
anders dom overkomt, nu geef ik gewoon mijn mening."
Eduard geeft aan dat hij vroeger een enorme twijfelkont was.
"Hard werken, maar altijd ontevreden. Is dit 't wel? Ik heb
dankzij Forum veel kritische stemmetjes overboord gegooid. Het
leven is betekenisloos, maar dat betekent niets, leer je daar.
Nu weet ik wat ik wil, ik geniet van kleine dingen, en
accepteer mezelf."
Critici van Landmark zijn even makkelijk te vinden als
enthousiastelingen. Robin (32), arts in Amsterdam, klaagt dat
hij een paar keer 's avonds laat is gebeld door vrienden die
als Landmarker ineens sociaal wilden doen. "Maar dat zijn dan
mensen die dat ineens tegen hun natuur in doen, het wordt ze
aangepraat, dat maakt het zo ongeloofwaardig. Of je wordt op
je werk in een apart kamertje gevraagd, moeten alle conflicten
ineens direct worden uitgepraat. H£n wereld moet anders, en
jij moet hierin meegaan. Landmarkers krijgen iets bijna
agressiefs over zich, iets missionairs, ze vallen je er
voortdurend mee lastig, je krijgt folders en moet mee."
Over agressieve werving kan Petra (48), tekstschrijver uit
Amsterdam, ook meepraten. "Een buurvrouw werkt bij Landmark en
zou me er wat over vertellen. Toen ik daar kwam zaten er nog
vier mannen, die hun getuigenis deden. Hun relaties waren nu
geweldig, het geld kwam binnenstromen, het leek wel de
wederopstanding, ze waren net Jehova's getuigen. Ik kwam er
niet achter hoe ze het inhoudelijk aanpakken en op kritische
vragen kreeg ik geen duidelijk antwoord. Na mij kwam een man
wiens vrouw was weggelopen, en hij wist niet waarom. Het
advies: Landmark doen, zijn leven zou compleet veranderen.
Toen ik weg moest, wilden ze me naar huis brengen. Liever
niet, zei ik. Maar één man liep toch mee. Toen hij zag dat
mijn bezoek er nog niet was, wilde hij mee naar binnen. Ik
kreeg het er benauwd van, het leek wel een sekte."
Antropoloog R. Singelenberg wil niet spreken over een sekte,
eerder over een quasi-religieuze groep. "De inhoud is niet
religieus, maar Landmark kent alle verschijnselen van een
religieuze beweging. Het accent op de collectieve beleving, er
beter van worden als je je aansluit, de rituelen, steeds
terugkerende handelingen als de getuigenis." Ook de oproep tot
schuldbekentenissen, de emotionele 'doorbraak' als kern van de
bekering, het elitaire bewustzijn dragers van een nieuwe
boodschap te zijn en de focus op de cursusleider, zijn
kenmerken van een religieuze beweging. Maar Singelenberg maakt
zich geen zorgen over de impact van Landmark. Educatief
bedrijf of therapie? "Als mensen er beter van worden is het
therapie. Maar ook elke godsdienst heeft een therapeutische
dimensie. Alles overlapt. Waarom is Jomanda populair? Het
blijft toch beperkt tot een bepaalde groep. Ook mormonen
werven zieltjes via bekenden. Daar kan geen Sterreclame
tegenop."
Verdere kritiek betreft de inhoud van de cursus. Wat arts
Robin inhoudelijk tegenstaat is 'de aaneenrijging van
dooddoeners'. "Dat is toch puur 'tsjakka': neem je leven zelf
in de hand, je moet het nu doen." De zin van het leven lijkt
beperkt tot het effectiviteitsdenken. Dat is wat Patrick (29),
milieukundige bij de provincie Gelderland, tegenstaat aan
Landmark. "Hoe vind je een partner? Door een 'target' te
stellen, en wekelijks terug te rapporteren. Het lijkt
misschien modern, maar niet alles is projectmatig aan te
pakken." Patrick ging met een collega mee naar een
introductieavond. "Met veel energie en inzit kun je de wereld
naar je hand zetten, en dat werd voortdurend bevestigd.
Beklemmend als iedereen ineens zo gelukkig is, alle
relatieproblemen zijn opgelost. Onovertroffen methodiek. Dit
is het helemaal, en elke vraag liep daarop vast. Het is toch
sterker als je af en toe kritiek hoort?" Op de
introductieavond wordt als voorbeeld gegeven dat contact vaak
loopt zoals je verwacht dat het zal lopen. "Je denkt dat je
moeder veel zal gaan praten aan de telefoon", vertelt Frans
Hiel, "Maar geef haar nou eens de ruimte, luister echt. Je
zult zien dat het anders gaat als je wel contact maakt." Als
ik aan mijn eigen moeder denk... Op mijn tegenwerping dat ik
dat met haar allang geprobeerd heb, herhaalt Hiel dat ik ècht
moet luisteren. De cursusleiders mogen professionals zijn,
hier wreekt zich dat de assistenten gewoon leken zijn die zich
op therapiegebied begeven. Overigens ontkent Landmark dat het
om therapie gaat. "Het is een cursus die je veel over jezelf
leert, en de dynamiek van de grote groep versnelt het proces".
stelt Hiel. Volgens de folders betreft het een filosofisch
onderzoek.
Het educatief bedrijf zit zo goed in elkaar dat in Nederland
op acht vaste krachten vierhonderd vrijwilligers uit het hele
land actief zijn. Zonder reiskosten of enige andere
vergoeding, terwijl het bedrijf aan de basiscursus alleen, dit
jaar een slordige twee miljoen gulden binnenhaalt. Het
'assisteerprogramma' dat de vrijwilligers volgen, zien zij als
een soort cursus, waar ze weer veel over hun gedrag kunnen
leren. de assistenten maken lange dagen waarin zij de
deelnemers opvangen, koffiezetten, kopieën maken,
aanspreekpunt zijn, soms de toiletten schoonmaken. Maar het
gaat niet om het soort activiteit dat je doet, wordt gezegd.
Stoelen rechtzetten kan verschillende manieren.