Het is dinsdagavond in een kille zaal in Hotel Van der Valk
Schiphol. Tweehonderd mannen en vrouwen zitten op het puntje
van hun stoel te luisteren naar de man die vandaag voor het
eerst in tien jaar contact heeft gezocht met zijn zus en naar
de vrouw die haar wanbetalende opdrachtgever eindelijk de
wacht aan zei. Tweehonderd paar handen gaan op elkaar. De
stemming is uitgelaten: dit is voluit leven! Vitaal zijn,
jezelf zijn, kansen grijpen. Dit is wat ze de afgelopen dagen
hebben geleerd. Het werkt! Zelfs de vrouw die het hele weekend
niet naar de microfoon durfde te komen omdat haar Engels niet
goed is, zegt nu: Ik m¢et het doen. Ik wil zeggen wat ik me
heb voorgenomen. Ze zoekt naar woorden, en vindt ze
uiteindelijk, huilend: Vanaf vandaag zal ik sterk,
zelfverzekerd en onafhankelijk zijn'. Een diepe zucht: het is
volbracht. Onder luid applaus loopt ze terug naar haar plaats,
waar haar buurman haar bemoedigend op de schouder tikt. Hij is
zichtbaar trots. Elke maand, sinds de oprichting van de
Nederlandse vestiging van Landmark Education in 1994, volgen
honderdvijftig tot tweehonderd mensen het Landmark Forum, een
van de zelfontplooiingscursussen waar de jaren '90 patent op
hebben. En zoals dat gaat bij nieuwe fenomenen, hoor je er
ineens iedereen over praten. Wat Montignac was voor het
lichaam is Landmark voor de geest: beide worden ge-hyped door
over-enthousiastelingen die het levende bewijs zijn dat het
werkt. Vastgelopen in je carrière? Ruzie met je vriend? Al
jaren problemen met je moeder? Landmark Forum helpt. Sterker
nog: de organisatie garandeert deelnemers na drieënhalve dag
een compleet andere kijk op het leven. Een leven waarin je het
verleden achter je kunt laten; en de toekomst kansen biedt die
je nooit (meer) voor mogelijk had gehouden. Maar wat leren ze
je? En hoe? En waarom is iedereen zo enthousiast? Vraag een
ex-cursist naar zijn ervaringen, en hij komt niet verder dan
'het' was een indrukwekkende en emotionele gebeurtenis', en
'ik ben tot nieuwe inzichten gekomen'. Landmarks filosofie
uitleggen blijkt een stuk moeilijker. Het is ook niet niks:
drie dagen van negen uur 's ochtends tot twaalf uur 's avonds
luisteren naar een coach. en naar je medecursisten die hun
ziel en zaligheid op tafel leggen. 'Het is net als in de
achtbaan' zei een ex-cursist, 'je moet het ondergaan, je kunt
het niet navertellen.'
En dus besluit ik deel te nemen aan Landmark Forum. Hoewel ik
de organisatie uitleg dat mijn deelname aan het weekend als
enig doel heeft er een verhaal over te schrijven, dringen ze
er tot vier keer toe op aan dat ik persoonlijke doelen
omschrijf die ik met het Forum wil bereiken. Die zijn, zo
belooft de folder, van uiteenlopende aard. Als resultaat van
Landmark Forum breidt je je effectiviteit uit en verdiep je je
bevrediging in het opbouwen van je carrière en het onderhouden
van relaties met vrienden en familie. Worden risico's en
verandering een kans in plaats van een probleem, en bereik je
een opmerkelijke verhoging van je productiviteit'. De mensen
die ik v¢¢r het Forum heb gesproken, beweren dat dat allemaal
daadwerkelijk is gebeurd. Een van hen formuleerde het zo:
Landmark stelt me in staat helemaal mezelf te zijn. Alle
problemen die ik heb, kunnen met Landmark worden opgelost.' Ik
ben benieuwd.
Hoe we uitzonderlijke mensen worden
Vrijdagochtend, negen uur, klinkt de stem van Forum coach
David Cunningham door de luidsprekers. 'Gefeliciteerd met
jullie Landmark Forum. Dit wordt het weekend waar jullie je je
hele leven op hebben verheugd. Maandag zal jullie leven niet
meer hetzelfde zijn.' In de loop van het weekend zal David -
een kruising tussen acteur Jim Carrey en Amerika's vice-
president Al Gore - zich afwisselend leraar, priester,
volksmenner, stand-up comedian, vriend en vijand tonen. Als
een van de cursisten zegt een gruwelijke hekel aan hem te
hebben vanwege zijn Amerikaanse gelijkhebberigheid, zegt hij:
'Je zult het misschien nu nog niet geloven, maar aan het einde
van het weekend houd je van me. David hoeft niet aardig
gevonden te worden, hij heeft een taak: ons in drie dagen tijd
de Landmark filosofie te leren. Zijn belangrijkste boodschap:
be an extraordinary human being, live an extraordinary life.
Hoe we extraordinary worden,. is volgens David heel simpel.
'Toen Michelangelo zijn David had voltooid, vroeg iemand hem
hoe hij zo'n meesterwerk had kunnen maken. Michelangelo
antwoordde: 'Het meesterwerk was er al. Ik heb alleen
weggekapt wat overbodig was.' Zo is het ook met jullie. In
wezen zijn jullie al buitengewoon en bijzonder. jullie moeten
je alleen ontdoen van de beperkingen die je jezelf hebt
opgelegd.'
Die beperkingen, zo luidt de Landmark-theorie, ontstaan
doordat we elke gebeurtenis in ons leven betekenis geven,
interpreteren. Je collega doet onaardig en je denkt: ze mag me
niet. Je baas gaat niet in op je verzoek om opslag en je
vertaalt het in: ik ben niet goed genoeg. Die betekenissen
bepalen je gedrag, sturen het in een richting. Met als
mogelijk gevolg dat je vastloopt in je relaties of in je werk,
en je daar ongelukkig van wordt. Laat je de betekenis los, dan
opent zich een heel nieuwe wereld. Een wereld die niets te
maken heeft met het verleden, maar die je geheel naar eigen
wens kunt invullen. In Landmark-taal: geef jezelf het leven
dat je wilt leiden.
'Who wants to share?' Jan de Boeck is tweeëndertig. Hij is een
van de eersten die zich dit weekend door David laat coachen:
voor de microfoon vertelt hij zijn verhaal en wordt een
oplossing gezocht voor zijn probleem. De zaal luistert
ademloos. Tien jaar geleden had Jan voor het laatst contact
met zijn vader. Ze wonen 500 meter van elkaar vandaan. Stom
toevallig zag Jan zijn vader twee jaar geleden in een
programma over travestieten. Sindsdien schaamt hij zich, voelt
hij zich verantwoordelijk voor wat er met zijn vader is
gebeurd. Kan hij niet meer van hem houden, en moet hij er niet
aan denken hem aan te raken. Hij is hier niet gekomen om het
contact met zijn vader te herstellen, hij wil alleen van dat
gevoel af. Maar hoe? Tien minuten coaching zijn voldoende om
Jan terug te laten gaan naar een moment waarop hij trots was
op zijn vader. Bij de herinnering verschijnt er een glimlach
op zijn gezicht. Of hij niet liever een zoon is die van zijn
vader houdt vraagt David. 'Dat kan ik niet,' zegt Jan. Ik voel
het niet. Maar dat hoeft volgens David ook nog niet. Als Jan
zich vanaf vandaag voorneemt de travestie van zijn vader te
laten voor wat het is, en het leven van een liefhebbende zoon
te leiden, komt de rest vanzelf.
De Landmark succesformule
Het klinkt heel simpel, ongeloofwaardig zelfs. Alsof
jarenlange problemen in een zucht kunnen worden opgelost.
Bevalt de interpretatie van je verleden je niet? Kies dan een
andere. Alsof dat zomaar gaat! Het Forum is er om ons te laten
geloven dat het kan, en enige dwang wordt daarbij niet
geschuwd.
Zoals bij de jongen die zijn vader verwijt dat hij hem als
kind in de steek heeft gelaten en nog steeds te weinig
aandacht voor hem heeft. David houdt hem voor, dat als hij
probeert zijn vader als een willekeurige man te zien die
ervoor heeft gekozen zijn geluk te zoeken, hij hem misschien
leert waarderen. De jongen knikt niet beseffend dat hij een
grote denkfout maakt. Want het is geen willekeurige man, het
is zijn vader, en vaders kwetsen hun kinderen door hen in de
steek te laten! Maar David gaat door. Zeg me na: 'ik vergeef
mijn vader'. De jongen weigert, dat gaat hem te ver, maar
David blijft zijn zin herhalen, en ook de zaal moedigt de
jongen aan. Hij wil niet, je ziet hem vechten, en toch
bezwijkt hij na enkele minuten voor de druk. 'ik vergeef mijn
vader,' klinkt het zacht. Het applaus is overweldigend.
Dus zo werkt het! Doorbraken worden niet alleen veroorzaakt
door een aansprekende theorie, minstens zo belangrijk is de
vorm waarin het weekend is gegoten. Ik moet Landmark nageven:
ze hebben absoluut een succesformule bedacht. Neem een
charismatische coach, die zo veel uit het leven gegrepen
voorbeelden geeft dat je denkt: alles wat die man zegt is
waar. Kritiek pareert hij door te zeggen dat hij de waarheid
niet verkondigt en daarmee slaat hij je alle wapens uit
handen. Zet drie lange dagen tweehonderd man bij elkaar,
benadruk alle positieve emoties, en je hebt in no time een
groep waarin iedereen het beste met elkaar voor heeft. Laat
vervolgens een aantal mensen naar voren komen en hun verhalen
vertellen, en de rest van de zaal denkt: het gaat over mij.
Dat laatste, de herkenning, maakt dat het Forum voor iedereen
afzonderlijk werkt. We worden ook een handje geholpen; 's
nachts krijgt iedereen een huiswerkopdracht mee - brieven
schrijven aan degene met wie je een problematische relatie
hebt - en overdag moeten we oefeningen doen met de man of
vrouw die naast ons zit. Ik heb het niet getroffen. Mijn
buurman grijpt elke gelegenheid aan om mij steeds als eerste
te laten vertellen over mijn doelen, mijn problemen, mijn
jeugd. mijn vrienden. Moet degene met de meeste blauwe kleren
aan beginnen, dan heb ik de meeste blauwe kleren aan, begint
degene met de gekste schoenen, dan heb ik de gekste schoenen,
gaat het om het kortste haar, dan heb ik het kortste haar.
Opeens hoor ik mezelf zeggen dat ik me vreselijk aan zijn
kinderachtige gedrag erger, en dat hij eens moet ophouden met
verstoppertje spelen. Terwijl ik zo goed en zo kwaad als het
kan de eerste Landmark-oefeningen in praktijk breng, zie ik de
mensen naast en achter me in elkaars armen vallen, en hoor ik
ze dingen vertellen die mijn beste vrienden pas na jaren van
me hoorden. Veel gehuild wordt er ook. Op een gegeven moment
doen we een oefening met het invoelen van angst. We moeten
onze ogen sluiten, en bedenken dat we bang zijn voor de twee
mensen die naast ons zitten. Ik voel niks. Dan moeten we ons
voorstellen dat we bang zijn voor de hele zaal. Weer niks. Op
het moment dat David zegt dat we bang zijn voor heel Amsterdam
begint een vrouw voor me stilletjes te jammeren. Even verderop
huilt iemand met lange uithalen. Bij bang voor heel Nederland
en de rest van de wereld zijn ze allebei niet meer te stuiten,
en smoor ik een lach in mijn coltrui. Ik kan er niks aan doen;
dit soort oefeningen werkt op mijn lachspieren.
Maar ik word ook geraakt. Als op zaterdag en zondag de brieven
worden voorgelezen die 's nachts zijn geschreven duurt het
niet lang of alleen al de aanhef: lieve papa en mama, doen me
naar een tissue grijpen. En ik klap net zo hard mee als iemand
voor de microfoon tot een inzicht is gekomen. Het maakt dat ik
ondanks mijn kritiek denk: als het voor zoveel mensen werkt,
wat heeft het dan voor zin om cynisch te blijven? Als ik
zaterdagnacht thuis kom, geloof ik heilig in Landmark.
Terug in je oude patroon
Zondagochtend is dat weer over. Ik krijg een standje van een
van de vrijwilligers omdat ik een uur te laat ben. Ze spreekt
me aan op mijn integriteit, want ik had beloofd - net als alle
anderen - elke dag op tijd te zijn, en ben dat niet nagekomen.
Ik word baldadig: waarom behandelen ze me als een klein kind?
Wat betekent dit belachelijke inspelen op schuldgevoel? Dat je
gehoorzaam wordt? Eenmaal in de zaal - ik moet helemaal
vooraan gaan zitten zodat iedereen ziet dat ik te laat ben -
kan ik coach David niet meer in de ogen kijken. Charlatan met
zijn gladde praatjes! Maar de zaal is in opperste aanbidding;
de euforie over de effecten van landmark Forum heeft een
collectief hoogtepunt bereikt.
Er is bijna niemand die geen gehoor heeft gegeven aan de
opdracht - desnoods midden in de nacht, desnoods per
telefoon - alle problemen met dierbaren of lang verloren
vrienden uit te praten. En wat lucht dat op! De man die
vrijdag totaal verkrampt aan het weekend begon, lijkt van een
loden last te zijn bevrijd. Zijn gezicht straalt. De vrouw die
David de eerste dag nog haatte, loopt nu met hem weg. Ze weet
ook niet hoe het komt, maar ineens zag ze het licht. Dat is
nog eens wat anders dan een jarenlange therapie! Drie dagen en
dan al zoveel bereikt! En het enige dat je hoeft te doen, is
het heft in eigen hand te nemen!
Ineens doorzie ik waarom het Forum zo goed werkt. Als in een
laboratorium wordt het leven volledig naar de hand gezet. de
werkelijkheid wordt niet eens een beetje nagebootst, hij
wordt rigoureus buiten spel gezet. Vergeet je verleden,
vergeet je karakter, vergeet hoe je omgeving op je reageert,
en al het onverwachte dat dagelijks op je pad komt. Voor drie
dagen ben jij meester over je leven, bedenk jij hoe je het
wilt hebben. Daar draait het om, en dat is wat al die
cursisten aanspreekt: even het gevoel te hebben dat ze er toe
doen, niet alleen in kleine kring, maar ook in een
maatschappij die steeds onpersoonlijker, harder en complexer
wordt. De vraag is alleen: hoe lang houdt dat gevoel stand?
Saar Koolschijn (24) deed haar Forum een jaar geleden. De
eerste twee dagen was ze heel kritisch; vooral het optimisme
dat zo typerend is voor de Amerikaanse mentaliteit beviel haar
niet. Maar de derde dag werd ze gegrepen door de verhalen die
haar mede-cursisten vertelden, en door de manier waarop de
coach hen een spiegel voorhield. Saar: 'De meeste mensen komen
er tijdens het Forum achter dat ze arrogant en bevooroordeeld
zijn. Ik ook. Ik wist het altijd beter. Landmark leert je
minder vast te houden aan je eigen standpunten, niet meteen te
oordelen. Open te staan voor de leuke kanten van mensen om je
heen, in plaats van te focussen op de negatieve.' Na een paar
weken Landmark in de praktijk te hebben gebracht kwam Saar er
achter dat hetgeen ze had geleerd weliswaar werkte in nieuwe
situaties, maar dat ze in bestaande situaties terugviel in
oude patronen. Saar: 'Mijn ouders zijn gescheiden, ik heb het
hen altijd kwalijk genomen dat ik dat heb moeten meemaken.
Vlak na het weekend heb ik tegen hen gezegd dat ik hen niet
meer als slechte ouders zie, en dat is nog steeds zo. Maar dat
neemt niet weg dat ik me soms nog steeds slachtoffer voel, en
gekwetst ben. Dat kun je niet zomaar wegdenken. Landmark zegt
dan: vasthouden aan iets negatiefs is slecht. Maar het gebeurt
gewoon, dat is eigen aan de mens. Je kunt nu eenmaal niet
altijd positief zijn. Wat me van Landmark het meest tegen
staat is dat je iemand wordt van mogelijkheden, van pure
productiviteit. Dat vind ik onnatuurlijk. Ik heb niet altijd
zin om mijn angsten meteen te lijf te gaan, ik hoef geen
manager te zijn van mijn eigen leven. Laatst had ik ruzie met
mijn vriend. Mijn beste vriendin, die het hele Curriculum for
Living heeft doorlopen, zegt dan: ga de advanced course doen.
Ik respecteer haar keuze, maar ik doe het liever op mijn
manier. Landmark is niet de enige oplossing voor je
problemen.'
De truc heeft weer gewerkt
En dat is nu precies de crux van het hele Landmarkverhaal. Er
begint geen nieuw leven na het Forum, er begint een
Landmark-leven na het Forum. Hoeveel mensen hebben zich niet
al tijdens het weekend ingeschreven voor een van de
vervolgcursussen? In mijn groep minstens de helft. En hoeveel
cursisten zeggen niet na verloop van tijd: ik moet me maar
weer eens inschrijven, want het begint allemaal een beetje weg
te zakken? Sterker nog: hoeveel mensen geven gehoor aan de
oproep van Landmark om zo veel mogelijk vrienden en
familieleden aan te brengen voor het Forum, zodat je elkaar
steeds kunt wijzen op de fouten die je maakt? Laat de kassa
maar rinkelen! En alles onder het mom van persoonlijke groei.
Alles onder het mom van een betere wereld. Het is dat aspect
wat me - naarmate het Forum verder achter me ligt en de
euforie van het weekend is gezakt - het meeste stoort. Alles,
maar dan ook alles is er op gericht cursisten aan Landmark te
binden. De extreem lange dagen die je kritische vermogen
verminderen. Het applaus van de groep dat je het gevoel geeft
dat je het goed doet. De impliciete boodschap dat je een dief
van je eigen leven bent als je jezelf geen leven vol
mogelijkheden gunt. Dat je je vrienden geen mooier cadeau kunt
geven dan ze in contact te brengen met Landmark. Er worden
zelfs twee avonden voor ingeruimd om nieuwe zieltjes te
winnen. Doorzie je het principe, dan is er niet zoveel aan de
hand en leer je misschien wel iets van het Forum. Maar ik geef
de mensen de kost die zoekende zijn en na jaren van therapieën
denken dat Landmark het ei van Columbus is, en zich volledig
overgeven aan wat de coaches hen leren. Of ze daardoor in de
knoop komen met zichzelf, zal de organisatie een zorg zijn.
Die heeft zich tenslotte ingedekt door iedere deelnemer te
laten verklaren dat hij lichamelijk en geestelijk gezond is.
'Toen mijn zus Landmark had gedaan,' vertelde een vriendin me
laatst, 'leek het alsof ze het licht had gezien. Er komt
tijdens die cursussen enorm veel rotzooi naar boven, maar er
zijn helemaal geen deskundigen die dat begeleiden. Mijn zus
moest ook mensen overhalen om Landmark te gaan doen, en daar
werd enorme controle op uitgeoefend. Maar toen ze na verloop
van tijd overspannen raakte, heeft ze nooit meer iets van
Landmark gehoord.
Op dinsdagavond, de laatste avond van het Forum, is van enige
kritiek nog geen sprake. Op tafel staan de bloemen die een van
de cursisten de uitspraak ontlokt: Ik voel me net als die
bloemen. Vrijdag waren ze nog dicht en nu zijn ze open.' David
vraagt hem of hij dat voor de microfoon wil herhalen. In de
blikken die David en de Forum-vrijwilligers dan wisselen, ligt
alles besloten: de truc is weer gelukt!
kaderstukje bij Marie Claire, maart 1999
De wereld van Landmark Education
Landmark Forum is de eerste stap in het Curriculum for Living,
een serie cursussen die wordt aangeboden door Landmark
Education Corporation. Deze Amerikaanse organisatie -
opgericht in 1991 - heeft vestigingen in vijftien landen in de
wereld. De Nederlandse afdeling in Amsterdam bestaat sinds
1994 en wordt net als in de rest van de wereld, gerund door
vrijwilligers en een enkele betaalde kracht. Tegenover het
enthousiasme van excursisten staat ook de nodige kritiek.
Landmark is meer dan eens een sekte genoemd. Dat de oprichter
van EST, de voorloper van Landmark Education, ooit
Scientology-volgeling was, heeft daar zeker aan bijgedragen.
Het heilige vuur waarmee Landmarkers hun levensvisie proberen
te slijten, en de opdringerigheid die daarmee gepaard gaat,
doen de rest. Het Curriculum for living bestaat naast het
Forum uit het Forum in Actie, tien vervolgavonden gegeven door
Nederlandse vrijwilligers. Daarna kun je je opgeven voor de
Advanced Course, die vierenhalve dag duurt. Deze vervolgcursus
'belooft je het gereedschap om je eigen toekomst te
ontwerpen.' Je zult 'nieuwe perspectieven en benaderingen
bedenken, die leiden tot nieuwe manieren van zijn en
handelen.' Het Curriculum wordt afgesloten met het SELP, het
Self Expression and Leadership Programme. deze cursus leert je
niet alleen jezelf te zijn, maar ook leider te worden en je
omgeving te inspireren. Alle cursussen, behalve het Forum in
Actie, worden in het Engels gegeven. Het Forum kost 895
gulden, het complete Curriculum 2645 gulden. Landmark
Education, Raadhuisstraat 15, Amsterdam, 020-4221188
& nog een kaderstukje bij Marie Claire maart 1999
Catherine Daniels (32) zit 'in het trainersvak', volgde drie cursussen uit het Curriculum en wordt door Landmark opgeleid om coach te worden. Naast een veertig-urige werkweek werkt ze twee dagen per week bij landmark Education. 'Ik ben voor het opleidingsprogramma gevraagd vanwege mijn leiderschapskwaliteiten, ik vind het heerlijk om met mensen om te gaan, en bij te dragen aan hun zoektocht naar het goede in zichzelf. Vroeger deelde ik de wereld in in sufferds en leuke mensen. Nu vind ik nooit meer iemand niet de moeite waard. Het hoogste dat je binnen Landmark kunt bereiken, is coach worden, ik weet nog niet of ik dat wil. Want dan moet je je identiteit opgeven. jezelf opnieuw creëren. Het mooie is wel dat je een innerlijke rust vindt en dat de wereld één grote mogelijkheid wordt. Ik heb twintig vrienden aangebracht bij Landmark. Door het Forum zijn onze conversaties anders geworden. Het fantastische van Landmark is, dat je het nooit meer over meningen hebt je hoeft nooit meer te discussiëren. leder heeft namelijk zijn eigen verhaal. Als ik met vrienden praat over de kwestie Israël en Palestina, zeggen we: Arafat zit in zijn winning formula, in plaats van ons hoofd te breken over waarom de onderhandelingen niet werken.
Ciska van Betten (34) is maatschappelijk werker bij het Ministerie van Buitenlandse Zaken. Ze deed het hele Curriculum for Livig, en heeft zich pas ingeschreven voor een nieuw seminar. Mijn moeder had het Forum gedaan, zij heeft mij, mijn vader en mijn zus geïntroduceerd. Ik had geen bevredigende relatie met mijn moeder, vond dat ze weinig interesse in me had. Tijdens het Forum zag ik ineens dat ik haar nooit had gezegd wat ik van haar verwachte, dat ik haar alleen verwijten maakte. Ik heb mijn moeder na het weekend gebeld en mijn excuses aangeboden. Dat was genoeg om opnieuw te beginnen. De eerste maanden na het Forum was ik er zo vol van, dat ik niet begreep dat mensen weerstand hadden tegen Landmark. Met één vriendin ben ik in mijn enthousiasme te ver gegaan. Zij was naar mijn idee ontzettend met haar werk bezig, en dat leek me niet goed. Ik dacht dat zij er aan onderdoor ging. Toen ik haar vroeg wat het haar allemaal opleverde zei ze: 'Waar haal je het recht vandaan mij zo toe te spreken?' Ik antwoordde dat ik haar niet wilde veroordelen, alleen wilde weten waarom ze het deed. Maar mijn vriendin was niet bereid naar zichzelf te kijken. Ik heb geaccepteerd dat ze tevreden is met haar leven, maar nog steeds koester ik de stille hoop dat ze een keer het Forum gaat doen.'