Een paar weken na dat artikel krijgt 't Kleintje een pak
papier (2) in de brievenbus van 'General Counsel' Art
Schreiber van Landmark Education uit San Francisco waarin
rectificatie wordt geëist ("I request that you publish such
retraction and correction as soon as possible. In the event
you decline to do so, we will consider taking appropriate
action against your newspaper and the writer of the article
for the publication of such false and inaccurate statements").
Kleintje Muurkrant reageert hierop door in haar volgende
editie (3) de brief van Schreiber aan te halen en pareert punt
voor punt de door Landmark ingebrachte bezwaren. Dan blijft
het stil vanuit het hoofdkwartier van Landmark in San
Francisco. Sindsdien zijn er een flink aantal - veelal
kritische artikelen - in de Nederlandse media gepubliceerd:
Vrij Nederland (4), Intermediair (5), Panorama (6), Marie
Claire (7), Elsevier (8), Hervormd Nederland (9), Trouw (10)
en De Volkskrant (11). Op de internetpagina's van het Kleintje
en op die van SIMPOS (12) staan diverse doorverwijzingen naar
pro- en contra-propaganda betreffende Landmark Forum en
Landmark Education en haar voorlopers Erhard Seminar Training
(est) en aanverwante stromingen. Eind augustus jongstleden
krijgt SIMPOS een dreigende brief van 't in Amsterdam
gevestigde advocatenkantoor Kennedy Van der Laan die de
belangen van Landmark Education in Nederland vertegenwoordigt.
In die brief wordt SIMPOS gesommeerd een aantal linken van
haar website te verwijderen omdat de belangen van Landmark
zouden worden geschaad ("your website includes links to sites
that contain a number of false and libelous statements
regarding Landmark Education and its program The Landmark
Forum"). Verder mag SIMPOS Landmark niet in verband brengen
met EST-oprichter Werner Erhard (zijn echte naam is Jack
Rosenberg) en mogen we hem niet in verband brengen met de
Scientologykerk-sekte (zie verderop in dit artikel). Op 6
september ontvangen we een nog dreigender brief ("indien en
voorzover u niet aan deze sommatie voldoet, stel ik u hierbij
reeds aansprakelijk voor de schade die Landmark Education door
uw nalaten lijdt en zal lijden. Ook behoudt Landmark Education
zich dan alle rechten voor om zonder nadere aankondiging in
rechte op te treden).
een boemerang effect
We hebben de advocaat van Landmark per brief van 9 september
1999 laten weten dat we er niet over peinzen iets terug te
nemen van alle uitspraken door het Kleintje en/of SIMPOS
gedaan met betrekking tot Landmark en al helemaal niet
overgaan tot het verwijderen van verwijzingen (linken) van de
internet-pagina's. Vervolgens hebben we contact gezocht met
alle auteurs van eerdergenoemde Nederlandstalige artikelen om
te achterhalen in hoeverre zij last hadden ondervonden van de
juridische guerilla-dreiging van Landmark en haar advocaten.
En inderdaad, alle journalisten bevestigden het sektarische
gedrag van Landmark Education door op elke kritiek te reageren
met juridische dreigementen. In het geval van Panorama leidde
dat zelfs tot een kort geding (19 april 1999). De Haarlemse
rechter veegde echter in zijn vonnis van 4 mei 1999 de vloer
aan met de argumenten van Landmark. Landmark werd op vrijwel
alle punten in het ongelijk gesteld, haar eis tot rectificatie
werd afgewezen en Landmark werd veroordeeld in de kosten van
de juridische procedure (bijna tweeduizend gulden).
Dit rondje bellen met de media resulteerde opnieuw in een
aantal kritische artikelen met betrekking tot Landmark
Education: Hervormd Nederland (13), De Journalist (14),
Elsevier (15) en Vrij Nederland (16). Er gebeurde dus precies
datgene wat Landmark wilde voorkomen: negatieve publiciteit.
Nu niet zozeer over verhalen over de achtergronden van
Landmark of dat er velen zijn die Landmark een sekte noemen
maar over de repressieve wijze waarop die club met kritiek om
gaat. Zeker het artikel in De Journalist is slechte
publiciteit voor Landmark. In het vakbondsblad der
journalisten aandacht voor de juridische guerillatactieken van
deze Amerikaanse "handelaar in goede gevoelens". Het
handelsmerk van Landmark bestaat nu net uit de grote nadruk
die er gelegd wordt op de mond-op-mond-reclame. Een Landmark
Forum-cursist krijgt na drie zware dagen de opdracht om iemand
in zijn/haar directe omgeving mee te nemen naar een Landmark
introductie-bijeenkomst een paar dagen later. De morele druk
die een cursist hierdoor legt op een nieuwe potentiële
Landmark-cursist is enorm. En andersom werkt het ook: wanneer
je door je ouders, door goede bekenden of vrienden, of erger
nog - je baas! - gevraagd wordt mee te gaan naar een
introductie-bijeenkomst sta je onder zeer grote morele druk.
In sommige kringen is het ondenkbaar dat je "nee" tegen je
baas zegt. Dit systeem werkt voor Landmark beter dan honderd
sterspotjes.
hoe werkt Landmark?
Drie dagen ingespannen luisteren naar één iemand. Je zit op
een ongemakkelijk plastic wachtkamerstoeltje schouder aan
schouder in een zaaltje met meer dan 100, soms 150 vreemden.
Van 's ochtends negen tot één uur 's nachts. Kale muren, geen
ramen (in ieder geval geblindeerd), strak en symmetrisch
ingericht met een iets verhoogd podium met daarop een tafel,
stoel en schoolbord voor de cursusleider (en een doos papieren
zakdoekjes voor wat komen gaat). Af en toe gedwongen met de
ogen dicht de opdrachten volgend en je van alles visueel
voorstellend. Of minutenlang in de ogen van je buurman of -
vrouw staren, ondertussen jezelf inbeeldend dat diegene je
ergste vijand is. Het is verboden aantekeningen te maken.
Heftig applaudisseren wanneer iemand zijn hele ziel en
zaligheid, stamelend en snikkend op het toneel tentoonspreidt.
Vrijwel geen eten en drinken en dan nog uitsluitend tijdens
een paar korte pauzes. (Vroeger, bij EST moest je zelfs je
horloge inleveren zodat je na een aantal uren geen flauwe
notie van tijd meer had en moest je toestemming vragen om naar
het toilet te mogen). Er ontstaat op deze wijze een valse
atmosfeer van kameraadschap en zogenaamd onderling vertrouwen
waarin iedereen elkaar zijn/haar meest kwetsbare kant laat
zien. En op deze wijze krijg je natuurlijk vrijwel iedereen
klein. En daar heb je dan ook nog eens 895 gulden voor
betaald! Dan zouden critici niet mogen spreken over
'hersenspoelen' of 'sektarisch gedrag'? De 'technologie' die
gebruikt wordt door Landmark Education is bijzonder krachtig
en werkt inderdaad: het is een voorspelbare mentale en
psychologische oorzaak-en-gevolg-reactie op fysieke
omstandigheden. Cursisten hebben het idee dat ze in een
relatief korte tijd een wonder meemaken. In Landmark-termen
een 'doorbraak' want uiteraard heeft Landmark zich eigen
woorden aangemeten, overigens precies dezelfde taal die
gebruikt werd bij Landmark's voorganger EST en ontwikkeld door
Werner Erhard, diegene waarvan wij niet mogen zeggen dat hij
de oprichter van Landmark is. Landmark wil niet graag een
sekte genoemd worden en al helemaal geen religie. Maar wat te
denken van deze uitspraak van Werner Erhard: "In actuality,
each of us, as the sole creator of our universe, is a God, and
because we have created all, everything is as important as
everything else. When we're fully in touch with what already
is and accept what is as more important than what isn't, then
all games are over. There's nothing to do, nowhere to go,
everything is perfect". Dat is toch pure religie! Bedoeld om
het gat op te vullen wat de laatste decennia is ontstaan door
het instortende geloofssysteem der christenen. Landmark als
nieuw ijkpunt, een antwoord op alle vragen (je bent zelf een
god!), afleiding voor alle stress, een nieuwe uitdaging vol
love-bombing voor zichzelf voorbij werkende babyboomers.
De kern van de Landmark-technology is dat je tijdens je leven negatieve indrukken oploopt die zich in jezelf vastzetten. Dit fenomeen heeft Werner Erhard afgekeken van Scientologykerk- oprichter L. Ron Hubbard (hij noemde dit 'engrammen'). Erhard is in zijn jonge jaren een tijdlang betrokken geweest bij Scientology en heeft het volgens sommige bronnen tot "Operating Tethan 5" geschopt, wat wil zeggen dat hij niet zomaar eventjes een of twee cursusjes Scientoloy heeft gevolgd, iets wat Landmark Education ons wil doen geloven. Het is de bedoeling dat Landmark je deze 'psychische littekens' aanwijst en elimineert. Blijkbaar vinden zij hiervoor een militaristische gehoorzaamheids-methode geoorloofd. Teken je voor het leger dan weet je waaraan je begint: indien je baas je echter naar een management-cursus stuurt, en dat is in toenemende mate het geval bij Landmark Forum, dan verwacht je zoiets niet. De schok is dan ook groot. En die schok brengt je weer in een 'state of mind' waarbij een 'breakthrough' voor de hand ligt...
Naar aanleiding van de huidige juridische dreigementen van Landmark zou ik willen afsluiten met twee heldere uitspraken van respectievelijk L. Ron Hubbard en huidig directeur bij Landmark Education Harry Rosenberg, een broer van Werner Erhard. Scientology-oprichter Hubbard zei ooit: "The law can be used very easily to harass, and enough harassment on somebody who is simply on the thin edge anyway (...) will generally be sufficient to cause his professional decease. If possible, of course, ruin him utterly." (18) Landmark- directeur en aandeelhouder Harry Rosenberg zei recent: "In the United States, we have altered the public conversation about our work and our enterprise. For example, it is no longer possible for informed people or publications in the United States to pin pejorative labels on us." (19)
vraag:
In ons onderzoek naar Landmark en haar voorgangers zijn we op
een Nederlandse verbinding gestoten. Begin tachtiger jaren
stond Werner Erhard onder grote druk van de Amerikaanse
belastingdienst in verband met mogelijke fraude met zijn est,
An Educational Corporation. Erhard schoof vele miljoenen
dollars van de ene naar de andere door hem opgezette firma. In
die doorschuiftrucendoos dook ook het Nederlandse bedrijf(je)
'Welbehagen' op, in eigendom bij de in Zürich, Zwitserland
gevestigde Werner Erhard Foundation. Heeft iemand hier ooit
meer over vernomen?
noten:
(1) "Handel in geluk", Kleintje Muurkrant # 298, 7 juni 1996
(2) "Dear Editor Kleintje Muurkrant...", brief van Art
Schreiber, 19 juni 1996
(3) "Dreigement geuit tegen Kleintje Muurkrant", Kleintje
Muurkrant # 299, 5 juli 1996
(4) "Scientology voorbij, Landmark Forum: een stoomcursus
levensgeluk", Vrij Nederland 12 oktober 1996
(5) "Persoonlijke groei met harde hand", Intermediair 12
februari 1998
(6) "Nederland Sektenland", bijlage bij Panorama, 13-20
januari 1999
(7) "Drie spirituele dagen bij Landmark. Who wants to share?",
Marie Claire, maart 1999
(8) "Cursus of Cultus?", Elsevier 3 april 1999
(9) "Drie dagen duisternis, daarna de hemel in", Hervormd
Nederland, 17 april 1999
(10) "Landmark, grenssteen van het bestaan", Trouw, 24 juni
1999
(11) "Happy Clappy Family", Volkskrant 17 juli 1999
(12) "Landmark Education (vroeger: est)", Website SIMPOS,
http://www.stelling.nl/simpos/landmark.htm
(13) "Kleintje is niet bang voor Landmark", Hervormd
Nederland, 18 september 1999
(14) "Landmark Education pakt journalisten hard aan", De
Journalist 24 september 1999
(15) "Stenen des aanstoots", Elsevier 25 september 1999
(16) "Laat ze maar komen" in de rubriek "Laag Water", Vrij
Nederland, 25 september 1999
(17) citaat is van Werner Erhard op pagina 217 van zijn boek
"The Book of est".
(18) citaat is uit 'A piece of Blue sky: Scientology,
Dianetics and L. Ron Hubbard Exposed' van John Attack (Lyle
Stuart, 1990)
(19) citaat is uit Metro News (San Francisco), 9 juli 1998
kaderstukje:
Historische ontwikkelingen EST - LANDMARK:
John Paul (Jack) Rosenberg is geboren in 1935. Eind vijftiger
jaren doet hij handelservaring op als tweedehands-auto-
verkoper. In 1960 verlaat hij zijn vrouw en vier kinderen en
gaat ervandoor met een andere vrouw. Om zijn wettige
echtgenote te ontlopen verandert hij zijn naam in Werner
Erhard en trouwt voor de tweede keer. Rond 1962 loopt hij de
Encyclopedia Brittanica langs de deur te verkopen. In deze
periode komt hij in aanraking met verschillende therapieën en
New Age-trainingen zoals Esalen-Seminar en Gestalt-therapie.
In 1968 zit hij bij de Scientology-kerk. Hij doorloopt daar
vijf levels (OT5) en hangt een dikke zeventig uren aan de e-
meter (in Scientology-termen 'auditen'). Begin zeventiger
jaren wordt hij trainer bij Mind Dynamics. In september 1971
begint hij voor zichzelf met 'EST' (Erhard Seminar Training).
Hij krijgt enige landelijke bekendheid en neemt derhalve in
1972 contact op met zijn eerste vrouw en kinderen. Dit
"opruimen van een probleem" zal later een kernthema van zijn
cursussen worden. In 1973 richt hij 'Est Foundation' op, in
1975 'est, An Educational Corporation'. Vanwege mogelijke
claims van zijn eerste vrouw en om belastingredenen zorgt hij
ervoor formeel geen eigenaar te zijn. In 1977 richt Werner
Erhard 'The Hunger Project' op. Dit genereert heel veel geld;
het is nooit bewezen dat het ook maar ergens honger heeft
voorkomen. In 1980 richt hij 'EST, anew' op. In 1981: 'Werner
Erhard & Associates' (WEA). In 1984 'Transformational
Technologies Incorporated' en in Duitsland 'The Centers
Network Gesellschaft für kontextuelle Studienseminare GmbH'.
In 1985 komt hij met 'The Forum' en met 'Werner Erhard
Foundation'. In 1991 komt Werner Erhard onder zware
publicitaire druk te staan onder andere door de beschuldiging
in een televisieuitzending "60 minutes" van incest van een van
zijn dochters (die later overigens wordt ingetrokken). Hij
krijgt ook de IRS, de Amerikaanse belastingdienst, achter zich
aan. In dat jaar ontvlucht hij de Verenigde Staten. Naar eigen
zeggen zit de Scientology-kerk achter hem aan en zij zouden
voor alle negatieve publiciteit hebben gezorgd. Hij verkoopt
'The Forum' aan een stel trouwe werknemers maar behoudt wel de
licentierechten op de Landmark 'technologie'. In die periode
(1991) wordt tevens opgericht: Breakthrough Technologies,
Transnational Education Corporation en het nu nog steeds
actieve Landmark Education Corporation (met als cursus-naam
Landmark Forum). Op dit moment zijn de aandelen in handen van
een aantal getrouwen van Werner Erhard, waaronder zijn broer
Harry Rosenberg, zijn zus Joanna Rosenberg en bijvoorbeeld Art
Schreiber, president van Landmark en degene die alle brieven
ondertekent die je krijgt wanneer je een stuk over Landmark
hebt geschreven. Op dit artikel krijgen we natuurlijk ook weer
zeker-te-weten commentaar van Art Schreiber...