Dinsdagavond 7 mei om 19.30 uur was een speciale
introductieavond voor Landmark forum. De zaal in Amsterdam is
gevuld met zo'n honderd mensen. Landmark maakt geen gebruik
van massareclame, maar laat mensen die succesvol de cursus
hebben gevolgd vrienden uitnodigen. Genodigden zitten naast
hun uitnodigers. Voor op het podium staat trainer Jinendra die
begint met zijn college over het mens zijn. Jinendra vraagt
iedereen die Landmark forum heeft gevolgd te vertellen wat
forum voor haar of hem heeft betekend.
Een man vertelt dat
forum er voor gezorgd heeft dat hij nu een andere baan heeft
waarin hij zich prettig voelt. Jinendra laat de zaal klappen
voor de man. Jinendra vraagt de mensen, die een cursus hebben
gevolgd, in één minuut aan hun gast te vertellen wat zij aan
forum hebben gehad. Een vrouw vertelt aan haar buurman dat ze
vroeger nog wel eens twijfelde aan haar relatie met haar
vriend. Deze twijfel is nu weg. Jinendra vraagt mensen uit de
zaal hun hand op te steken om te vertellen wat zij nog in hun
leven zouden willen veranderen. Mensen vertellen over hun
werk, over hun problemen in communicatie met mensen, over de
dingen in hun relaties die niet precies verlopen zoals ze
zouden willen. Jinendra laat het publiek klappen voor de
mensen die hun verhaal doen. Bijna automatisch klappen de
mensen mee. Jinendra wil dat de gasten in één minuut aan
diegene die hen heeft uitgenodigd vertellen wat zij in hun
leven zouden willen verbeteren. Mensen vertellen over hun
irritaties met hun vrouw over de opvoeding van kinderen.
Mensen vertellen over de problemen die ze hebben om zich
emotioneel te uiten. Na enkele wisselingen van gesprekken
tussen de coach en de zaal, en persoonlijk, tussen
uitgenodigde en uitnodiger, legt Jinendra uit waarom mensen
vaak geen verandering in hun situatie kunnen bewerkstelligen.
Eén ding is volgens hem dat mensen gevangen zitten in hun
verleden en dat daar het denken door bepaald is. Tevens
ondernemen ze geen actie maar gaan de hele tijd over de dingen
zitten nadenken in plaats van iets te doen. Om 21.45 uur
vraagt Jinendra wie van de gasten al weet dat zij zich
inschrijft voor de forum cursus? Wie al zeker weet dat hij
niet wil? En wie nog twijfelt. Wie al zeker weet dat hij wil,
kan zich gaan inschrijven. Aan wie zeker weet dat zij niet wil
gaat Jinendra zijn tijd niet besteden. Wie twijfelt moet
bewerkt worden. Is het het geld? Bedenk dan dat 895 gulden
helemaal niet duur is, als je weet dat je er voor de rest van
je leven iets aan hebt. Zit je er over te denken? Je moet niet
denken, door alleen maar te denken "Ik doe het wel, ik doe
het niet" gebeurt er niets. Je moet het gewoon doen. De coach
nodigt de mensen die al een cursus hebben gevolgd uit om hun
gasten te overtuigen zich in te schrijven voor de cursus, met
aanbetaling van 200 gulden. De genodigden krijgen een kwartier
de tijd om met hun 'vrienden' te praten over het wel of niet
volgen van de cursus.
landmark praktijk
Na de 'pauze'; volgt een voorproefje van hoe Landmarkforum in
de praktijk werkt. Jinendra laat een gast naar voren komen die
graag iets in haar leven wil veranderen. De vrouw werkt op de
universiteit van Amsterdam en is ontevreden over haar directe
chef. Ze vertelt dat haar probleem is dat de chef een
wetenschappelijk onderzoeker is en geen manager. Jinendra
probeert de vrouw duidelijk te maken dat het probleem in haar
ligt. Jinendra presenteert de theorie van een cirkel die wij
zijn. Een taartpunt van die cirkel bestaat uit dat waarvan wij
weten dat wij het weten, een tweede deel bestaat uit dat wat
wij niet weten dat wij het weten, en het grootste deel bestaat
uit dat waarvan wij niet weten dat wij het niet weten.
Uiteindelijk gaat Jinendra er vanuit dat de vrouw het probleem
bij haar chef legt als rechtvaardiging om niet naar de echte
oplossing van haar probleem te zoeken. Na doorvragen probeert
coach Jinendra de vrouw te laten geloven dat zij eigenlijk
zelf de manager zou willen zijn. De vrouw kijkt nog wat
ongelovig en mag weer gaan zitten. Jinendra laat het publiek
om de vrouw klappen. De vrouw zit nu met een probleem waarvan
ze nooit had gedacht dat ze dat zou hebben. "You don't know
what you don't know."
Rosenberg-Erhard
De stichter van de landmark cursussen is de man die in 1935
als John Paul (Jack) Rosenberg is geboren. Ooit was deze man
een handelaar in tweedehands auto's, getrouwd, de vader van
vier kinderen en woonachtig in Philadelphia. In 1959 kwam
daar verandering in doordat Rosenberg een affaire kreeg met
June Bryde. Samen met Bryde vertrok hij naar San Francisco,
alwaar ze samen van naam veranderden zodat zijn ex hen niet
makkelijk terug zou kunnen vinden. Bladerend in een artikel
over West-Duitsland viel John's oog op drie personen:
natuurkundige Werner Heisenberg; bisschop Hans Lilje; en de
minister van economie Ludwig Erhard. Een nieuwe identiteit was
geboren: 'Werner Hans Erhard'. In de San Francisco-periode na
1959 raakte Erhard hevig geïnteresseerd in allerlei oosterse
religies en psychische zelfhulptheoriën als Zen Boeddhisme,
hypnose, Subud, yoga, Silva Mind Control, psychocybernetics,
Gestalt en transpersonele psychologie. Hij kwam in contact met
de scientology kerk, doorliep daarin vijf stadia en ging naar
India waar hij de tijd doorbracht met enkele hindu goeroe's
waaronder Swami Muktanandra en Satya Sai Baba van de Jesus
People USA's (JPUSA). In maart 1971 toen Erhard naar huis reed
had hij zijn eigen 'piek ervaring'; of wat Zen 'satori' noemt.
(Ik zag dat alles is zoals het is en hoe het niet is). In
september startte Erhard EST (Erhard Seminar Training), zijn
eigen daverende cursus in transformatie. Hij maakte
publiekelijk zijn verontschuldigingen aan zijn eerste vrouw en
zijn familie en maakte 'completing' relaties tot één van de
hoekstenen van zijn cursussen. Est groeit al snel uit tot een
zeer succesvolle onderneming. In 1985 hadden een half miljoen
Amerikanen een cursus van est gevolgd, was het in bezit van
530 werknemers, 20.000 vrijwilligers en een jaaromzet van ca.
35 miljoen dollar.
mutant van hoger bewustzijn
Volgens de Erhard biograaf William Bartley is het doel van EST
om de geest 'op te blazen' om een 'hoger bewustzijn' te
bereiken. "Niet het onderwijzen van een nieuw geloof. Het doel
is om het bestaande draadwerk van de psyche te vernietigen en
daarbij de psyche in de val te laten lopen om iemand ertoe te
bewegen afstand te doen van die psyche, de psyche op te
blazen. Zulke technieken creëren de voorwaarden waarin een
mutant van hoger bewustzijn geboren kan worden."
Een gevolg van deze filosofie is dat de seminars gekenmerkt
werden door hun strakke regie en lange uren. De psycholoog Dr
Sheridan Fenwick, bekritiseert in 1976 het EST programma door
te stellen: "De training is een precieze georkestreerde serie
van manipulaties die heel precies ontworpen zijn om het
wenselijke effect te sorteren. Eén van de effecten is
afhankelijkheid, een afhankelijkheid die infantilisering
bewerkstelligt. De trainer vertelt je wanneer je moet praten,
wanneer je moet eten, wanneer je moet drinken, wanneer je moet
applaudisseren, wanneer je moet gaan zitten en wanneer je moet
gaan staan. Het autoritaire karakter van de training is een
beginners cursus in het totalitarisme waaraan je je onderwerpt
als je meedoet aan de est organisatie. Staf medewerkers
rapporteren hun sexuele activiteiten aan Erhard alsof hij een
onderzoeker is van het ministerie van gezondheid, in een
poging om de verspreiding van geslachtsziekten tegen te gaan."
handel en zaken
In 1984 is EST omgebouwd tot 'landmark education' en verzorgt
cursussen onder de naam 'forum'. Deze cursussen zijn minder
streng dan est en kosten aanzienlijk meer. (Landmark Forum
zette in 1988 39 miljoen dollar om). In tegenstelling tot est
worden de cursisten niet opgedragen om dingen te doen, maar
wordt het hen gevraagd. De doelen lijken echter hetzelfde: de
psyche laten exploderen om tot een hoger bewustzijn te
transformeren. Naast 'Landmark education' bestaan sindsdien
nog twee takken: de 'Transformation Technologies Inc',
gespecialiseerd in leiderschap en management cursussen; en een
aantal non-profit humanitaire organisaties die formeel slechts
gebaseerd zijn op Erhard's theorieën en niet gelieerd zijn aan
Landmark education. In 1991 komt Erhard zwaar in de problemen.
In het Amerikaanse televisieprogramma '60 minutes' van 3 maart
beschuldigen drie dochters van Erhard, een aantal voormalige
est leiders en een huishoudster hem er van een tiran en een
sekteleider te zijn die zichzelf op staf vergaderingen tot God
heeft uitgeroepen. Verder beschuldigen ze hem van het
organiseren van het in elkaar slaan van zijn zoon, het bijna
wurgen van zijn ex-vrouw, het sexueel molesteren van één van
zijn dochters en het verkrachten van een andere dochter.
Tevens wordt Erhard op 14 april 1991 aangeslagen voor het
betalen van 20 miljoen dollar achterstallige belasting.
vluchten om de concurrent
In de periode na het televisieprogramma verkoopt Erhard al zijn bezitting inclusief Landmark (aan zijn werknemers) en verdwijnt. Pas twee jaar later duikt hij weer op, in een hotel in Dublin. Hij geeft daar in juli 1993 voor het eerst sinds de '60 minutes' uitzending uit 1991 een interview af. Erhard beweert in dit interview niet op de vlucht te zijn voor de belastingdienst of justitie of iemand anders. Erhard beweert de VS verlaten te hebben omdat de scientology kerk hem zou willen vernietigen. Ongeacht of de beschuldigingen, die tegen Erhard in "60 minutes" zijn geuit, waar of onwaar zijn, lijkt zijn beschuldiging tegen de scientology niet ongegrond. Privé detective Ted Heising, die onderzoek voor de scientology kerk heeft gedaan, beweert in de Los Angeles Times van december 1991 dat hij in een kamer is geweest met vijf archiefkasten vol informatie over Erhard. Volgens Heising was het duidelijk dat de scientology een media-blitz tegen Erhard aan het organiseren was, en dat hij een sleutelrol moest gaan vervullen in het op legale wijze verspreiden en verzamelen van informatie die gebruikt kan worden bij het in diskrediet brengen van de est stichter. De reden waarom scientology een media-blitz aan het organiseren was, is volgens Heising competitie. Sinds de start van est haalde Erhard potentiële klanten van scientology weg. Toen de stichter van de scientology, Hubbard, in 1976 op televisie mensen zag die een est training hadden ondergaan, heeft hij onmiddellijk een vier pagina grote analyse van het televisie programma gepubliceerd, met als conclusie dat est in essentie hetzelfde was als scientology in 1954. Erhard reageerde hierop in een interview dat hij niet verbaasd is dat mensen delen van scientology in est terug vinden. In est worden volgens Erhard variaties op enkele scientology hoofdstukken gebruikt, en als gevolg daarvan overlappen de terminologieën elkaar een beetje. De essenties zouden echter volledig verschillend zijn.
sophisticated psychologie
Naast aanklachten tegen stichter Erhard persoonlijk dienen voormalige forum-cursisten, na het 60 minutes programma, aanklachten in tegen het bedrijf Landmark education. De reden is de psychische gevolgen die ze hebben ondervonden van landmark forum. Het eerste geval dat door de media is uitgelicht is het geval van Stephanie Ney, een 45 jarige vrouw die beweerde dat haar ervaringen met forum voor altijd haar professionele en privé leven heeft vernietigd. Drie dagen na deelname aan forum is zij opgenomen in een psychiatrisch instituut, alwaar zij hevige kalmerende middelen kreeg toegediend en aan een bed werd vastgebonden om haar tegen haarzelf te beschermen. De vrouw beweerde dat haar problemen begonnen toen de privé de deelnemers instrueerde om hun ogen te sluiten en zich te focussen op angst. Die angst kwam inderdaad in de vorm van haar vader. De vrouw verweet landmark dat ze roekeloos sofisticated psychologische technieken gebruiken waarvan bekend is dat ze het welzijn van de deelnemers in gevaar kunnen brengen, zonder dat de leiders getraind zijn om met de gevolgen om te gaan. Sinds ongeveer een jaar is 'Landmark education' actief in Nederland. Het bedrijf is daarin zeer succesvol bij goed verdienende mensen. In het juist geopende kantoor aan de Raadhuisstraat 15 te Amsterdam geven ze maandelijks hun driedaagse beginnerscursussen (Landmark Forum) voor 895 gulden per persoon. Iedere maand zijn de cursussen volledig bezet met tweehonderd hoog opgeleide, goed verdienende cursisten. Sinds mei jl. hebben ze naast 'Forum' ook nog een vervolgcursus (Landmark Advances Course) voor 1400 gulden. Landmark belooft de deelnemers dat ze na het volgen van een cursus meer uit hun leven kunnen halen. De meeste cursisten zijn ongelooflijk enthousiast, en menen dat de cursus hen inderdaad verder helpt in het effectiever en prettiger leven.
(Dit artikel is verschenen in Kleintje Muurkrant nr 298, juni 1996)