'Ik ben psycholoog en al drie jaar overwerkt. Nadat binnen een
jaar mijn moeder en twee goede vrienden overleden waren, kon
ik het werk niet meer aan. Ik ben jaren in behandeling geweest
bij een haptotherapeut maar ik zag het leven nog steeds niet
zitten.' De vrouw stopt even. Ze slikt, de herinnering lijkt
haar te veel te worden. De vijfhonderd aanwezigen in de zaal
kijken ademloos toe. 'Maar het Forum-weekend, met al deze
geweldige mensen, heeft me eroverheen geholpen. Ik kan het
leven weer aan. Meteen na het weekend heb ik afscheid genomen
van mijn therapeut en me ingeschreven op dansles!'
Een ovatie van de aanwezigen in de kelder van hotel Schiphol
A4 is haar deel. Op een koude dinsdagavond houdt de Landmark
Education Corporation daar de maandelijkse voorlichtingsavond
voor het Forum. De sfeer is vrolijk, uitgelaten bijna, er
wordt veel omarmd en gezoend. Vooral de bezoekers met een
naamkaartje op de revers zijn reuze uitbundig. Zij weten al
wat Landmark Forum is: ze hebben net drie hele dagen met
tweehonderd mensen aan de training deelgenomen. Voor hen is
het een soort afsluitingsbijeenkomst en ze hebben ieder een of
twee gasten meegenomen, familieleden, collega's of vrienden.
Deelnemers aan het Forum steken hun enthousiasme niet onder
stoelen of banken. 'Net zo indrukwekkend als de geboorte van
mijn zoon', reageerde een van hen op een oproep op Internet.
'De effecten zijn formidabel, zowel privé' als zakelijk',
mailde een ander. Zelfs: 'ik deel mijn leven in twee perioden
in: voor en na Landmark Forum.'
Televisieproducer Marc Mathies (32) werd een jaar geleden door zijn schoonzus meegenomen naar een introductiebijeenkomst. Zijn aanvankelijke scepsis verdween snel. Hij gaf zich op de avond zelf nog op voor het Landmark Forum. 'Het is iets tussen een therapie en een goed gesprek met vrienden', omschrijft hij de bijeenkomsten. 'Er gebeurt heel veel. Het is overweldigend. Er ontstaat een veilige sfeer, waardoor mensen opstaan en hele persoonlijke verhalen vertellen. Over problemen met hun ouders, een relatie die is uitgeblust, moeilijkheden met collega's en zelfs kindermishandeling. Het knappe is dat de gespreksleider de verhalen interessant weet te maken voor alle honderdvijftig aanwezigen. Ze laat de andere kanten van een probleem zien, manieren waarop je er ook tegenaan kunt kijken.' Leer eigen keuzes te maken, neem het leven in eigen hand. Dat is volgens Mathies de centrale boodschap van Landmark. 'Je kunt klagen over je vader die sloeg, zoals een deelnemer deed. Maar dan ben je zelf degene die er nog het meeste last van heeft. Doe er daarom wat aan. Ga met hem praten. Je neemt die heuvel of je kiest ervoor de zaak te laten rusten. Maar dan moet je ook niet blijven kIagen.'
Veel vrienden van Mathies hebben inmiddels het Forum gedaan.
Ze zijn enige jaren geleden afgestudeerd, hebben een goede
baan en meestal een vaste partner. 'Je bent overal ingerold.
Maar op een gegeven moment denk je: Is dit alles? Zijn dit
eigen keuzes of is het allemaal puur toeval? Volgens mij is
het zinvol om daarbij stil te staan en Landmark helpt dan
enorm.'
De trainingen van Landmark bestaan in hun huidige vorm sinds
1991. In dat jaar werd de Landmark Education Corporation
opgericht door werknemers van Werner Erhard, die in 1971
begonnen was met trainingen op het gebied van 'self-awareness'
en 'personal growth'. Landmark bouwt voort op de door Erhard
ontwikkelde ideeën, toegepast in EST (Erhard Seminar
Training). Anno 1998 heeft Landmark vestigingen in dertien
landen, de organisatie wordt geleid vanuit het hoofdkantoor in
San Francisco. De Nederlandse vestiging is de snelst groeiende
buitenlandse afdeling van Landmark Education. In maart 1996
werd een bureau in Amsterdam geopend, sindsdien groeit het
aantal deelnemers explosief. De afgelopen drie jaar volgden
drieduizend mensen de basiscursus.
de organisatie heeft een zeer uitgebreid curriculum van
trainingen, dat begint met het Landmark Forum. Dit seminar
kost 895 gulden en duurt drie hele dagen: vrijdag, zaterdag en
zondag van 9 uur 's ochtends tot 12 uur 's avonds. aan het
slot van het weekend hebben de deelnemers als het goed is een
doorbraak bereikt en kunnen een begin maken met wat in
Forum-termen living the future heet. Ze kunnen een nieuwe
start maken op hun werk, in hun relatie of in de verhouding
met hun ouders. Het Forum kent tien kosteloze vervolgavonden,
waar deelnemers hun ervaringen delen. Daarna zijn er talloze
vervolgcursussen mogelijk, die in prijs variëren. Het
wordt geadviseerd de opgedane kennis bij te houden,
bijvoorbeeld door regelmatig een cursus te doen.
Landmark claimt dat het deelnemers de mogelijkheid geeft om te
worden wat ze willen zijn. 'U kunt het verleden in het
verleden achterlaten, over de grenzen stappen van uw
identiteit naar een toekomst die bepaald wordt door wat
mogelijk is en niet alleen door wat er vroeger is gebeurd',
staat in een van hun folders te lezen. Feit is dat deelname
aan de basiscursus verstrekkende gevolgen kan hebben. 'Ik was
erg geremd en bescheiden. Had de neiging om me kleiner voor te
doen dan ik was', vertelt Ineke de Haan (40). 'Bij Landmark
heb ik geleerd mijn verleden achter me te laten. Vaak
interpreteer je iemands gedrag. Dat is fout. Ik ben nu
getraind om vanuit het niets te luisteren. Tegelijkertijd ben
ik veel duidelijker geworden. AIs me iets niet bevalt zeg ik
het meteen. Vroeger zou ik er tijden mee rond zijn blijven
lopen. Nu maak ik dingen af.'
De Haan heeft twee grote 'doorbraken' gemaakt. 'Ik had een erg
problematische relatie met mijn moeder', vertelt ze. 'Die is
enorm verbeterd doordat ik open het gesprek aanging en niet
koppig aan mijn eigen gelijk vasthield.' Daarnaast is ze een
eigen bedrijf voor interimmanagement begonnen. 'Dat wilde ik
al heel lang. Door Landmark voel ik me gelukkiger en
krachtiger. Je wordt gestimuleerd knopen door te hakken. Ik
ben naar mijn baas gestapt en heb een vertrekregeling
afgesproken.'
'Mijn vrienden dachten in eerste instantie dat ik op hol
geslagen was', herinnert Freek S. (32) zich. Hij verbrak
een relatie van ruim acht jaar, begon drie maanden later iets
met een medecursiste die binnen twee maanden zwanger was, en
trouwde met haar. 'Veel mensen leven een proefleven', vindt
S. 'Ze laten de boel de boel omdat ze verwachten dat de
echte man of vrouw de echt interessante baan, nog wel een keer
voorbijkomt. Bij Landmark leer je eerlijk tegenover jezelf en
anderen te zijn. Mijn ex en ik moesten na een pijnlijk proces
toegeven dat het niet meer ging.' In het werk heeft de
coördinator bij het gerechtshof naar eigen zeggen veel profijt
van de denkwijze van Landmark. 'Ik luister veel beter, laat
mensen hun eigen oplossingen verzinnen, ben meer een
begeleider geworden. Soms verval ik weer in mijn oude gedrag
en neem ik te veel verantwoordelijkheid en laat anderen te
weinig ruimte. Maar ik heb geleerd om mezelf van een afstand
te observeren en mijn gedrag te corrigeren. Privé heeft de
cursus een enorme impact gehad. S.: 'Landmark heeft een
grote invloed op je relatie. Een scheiding kan het gevolg
zijn, omdat duidelijk wordt dat er al lange tijd iets mis zat.
Een goede relatie wordt er echter alleen maar hechter door. De
band met mijn huidige vrouw heeft een enorme diepgang, ook
omdat we allebei Landmark hebben gedaan. Bevriende stellen met
problemen komen nu naar ons toe. Ze zien dat wij bijvoorbeeld
conflicten goed oplossen en vragen: hoe doen jullie dat?'
Volgens onderzoek in opdracht van Landmark zegt maar liefst 94
procent van de deelnemers dat het Forum waarschijnlijk
blijvende waarde voor ze heeft, 86 procent zegt dat het ze
geholpen heeft om specifieke problemen het hoofd te bieden. De
geïnterviewde deelnemers schrijven successen als de
totstandkoming van een cultureel centrum, een nieuwe baan,
betere omgang met collega's en het voor het eerst sinds jaren
weer hebben van een serieuze relatie aan Landmark toe. Er is
ook de nodige kritiek op de organisatie en haar methodieken.
Critici wijzen op de gevaren van de persoonlijke publieke
bekentenissen en het gewroet in iemands verleden. 'Dat is niet
zonder risico zonder de juiste begeleiding', meent psychiater
Peter Henneman van de crisisdienst van de Amsterdamse Riagg's.
'Vroeger kregen we hier veel mensen binnen die
encountersessies of Gestalt-therapie volgden. Die mensen
raakten daarvan totaal over de rooie.' In 1997 is het twee
keer voorgekomen dat een deelnemer van 'Ratelbandachtige
bijeenkomsten' bij de crisisdienst aanklopte. 'In de
vakliteratuur zijn genoeg gevallen bekend van ongelukken bij
dit soort sessies.' Een geïnterviewde heeft meegemaakt dat op
een bijeenkomst van Landmark in 1997 een man psychotisch werd.
Hij is daarna niet meer teruggezien in de groep. Landmark zelf
ontkent dat er bij haar bijeenkomsten in Nederland ongelukken
zijn gebeurd. Bovendien wijst een woordvoerder erop dat
deelnemers schriftelijk en mondeling wordt gevraagd of ze
psychische problemen hebben. Deelname is in dat geval niet
mogelijk.
Een ander bezwaar is de rigide vorm van de trainingen, die
volgens sommigen de vorm van een brain-wash aanneemt. Erick de
Boer (38) deed het Forum en een vervolgcursus, maar is er
uiteindelijk mee gestopt. De eigenaar-directeur van een
softwarebedrijf heeft naast veel waardering - 'Ik ben een veel
betere leidinggevende geworden' - ook kritiek. 'Mijn grootste
bezwaar is dat er nauwelijks ruimte is voor tegenspraak. Of je
nu vragen stelt over wat er met het geld gebeurt, over sommige
oefeningen of over het feit dat je niet tussendoor naar het
toilet mag, alle vragen worden afgekapt. Mensen die aanhouden,
krijgen de keuze: meedoen: of weggaan.' Na verloop van tijd
groeide bij De Boer de ergernis. 'Ik heb verschillende
introducties meegemaakt en dan zie je dat ze allemaal vrijwel
hetzelfde lopen. Het lijkt zo spontaan, maar alles is
voorgeprogrammeerd. Het maakt niet uit welke gebeurtenissen of
problemen door deelnemers naar voren worden gebracht. Ze
dienen alleen als opstapje voor de leidster om haar verhaal te
houden.' Volgens De Boer komt het voor dat deelnemers op een
onaanvaardbare manier onder druk worden gezet om zich voor een
volgende cursus in te schrijven. 'Ik heb een oefening
meegemaakt waarbij de aanwezigen in drietallen werden
verdeeld. De opdracht was dat twee mensen de derde moesten
overtuigen om zich in te schrijven. Na verloop van tijd werd
gevraagd: zijn er nog mensen die niet doorgaan? Dat bleek
inderdaad zo te zijn. Ik en enkele anderen staken hun vingers
op. Vervolgens werd de hele sessie nog een keer herhaald. En
steeds brengen ze dan hetzelfde naar voren: als je niet
doorgaat durf je niet echt te kiezen.'
Op de introductiebijeenkomst bij Schiphol moeten de introducés
het gastenkaartje invullen. Nadat eerst gevraagd is, wie hen
heeft uitgenodigd (wat ijverig wordt genoteerd), krijgt iedere
gast een sticker met zijn of haar voornaam opgeplakt. De
aanwezigen, voornamelijk blanke dertigers en veertigers, nemen
vol verwachting plaats in de sfeerloze, kale ruimte. Op het
podium verschijnt een kleine, grijsharige vrouw van in de
vijftig, die zich voorstelt als Anny Zollinger uit Zürich. Ze
excuseert zich ervoor dat ze het Nederlands niet machtig is,
op 'gggoedenmorgen en 'gggierig' na. Ze heeft al een kwart
eeuw geleden het Forum ontdekt en in een betoog van een half
uur legt ze uit wat Landmark voor mensen kan betekenen.
Problemen met je ouders? Ruzie met je baas? Ontevreden over je
relatie? In het Forum leer je onder ogen zien wat daarvan de
oorzaak is, je komt tot een doorbraak in je leven. Door die
doorbraak kun je in de toekomst een beter gebruik maken van
creativiteit, effectiviteit en vitaliteit en je gaat een
rijker leven leiden. 'Fully living the Forum and sharing your
experiences', daar gaat het volgens Anny om. En om het geld,
nog geen negenhonderd gulden, hoeven de gierige Nederlanders
het niet te laten.
Om ha&r betoog kracht bij te zetten, en om de gasten in de
zaal te laten zien dat het Forum daadwerkelijk mensen
verandert, vraagt ze wie van de cursisten zijn ervaringen wil
delen met de zaal. Tientallen vingers gaan de lucht in, en
Anny loopt de zaal in en kiest tien mensen uit. Die stellen
zich op het podium achter de microfoon op en mogen - in het
Engels, nogal een handicap voor sommigen - vertellen hoe het
Forum hun leven heeft beïnvloed. Zollinger houdt het tempo
erin, kapt cursisten af die te veel in detail treden.
Vertellen over hun persoonlijk leven aan een groep van honderd
mensen is voor sommige cursisten zo te zien de allergrootste
doorbraak. Niet iedereen komt even goed uit zijn woorden,
sommigen maken hun verhaal overmand door emoties, half
snikkend af. Dat maakt de boodschap niet minder overtuigend,
en de zaal beloont elke getuigenis met een donderend applaus.
Zollinger geeft een demonstratie van de beproefde
Landmarkmethode. De ervaringen van deelnemers worden door haar
algemeen gemaakt. Landmark richt zich in zijn trainingen op
persoonlijke groei, houdt ze haar publiek voor. 'Je kunt de
beperkingen die je aan je eigen leven hebt opgelegd,
doorbreken en doorstoten naar nieuwe niveaus van prestatie,
creativiteit en zelfexpressie.' En: 'Als je eenmaal kennis
hebt gemaakt met de nieuwe dimensie van mogelijkheden, heb je
toegang tot een methode om voortdurende doorbraken te
verwezenlijken op ieder gebied in je leven!'
Het heilig vuur waarmee mensen die het Forum bezocht hebben
hun omgeving bestoken, komt niet bij iedereen goed over.
Sterker nog, het fanatisme waarmee vrienden en familieleden
meegevraagd worden naar bijeenkomsten van Landmark, kan tot
sterke bekoeling van relaties leiden. De organisatie onderkent
dit probleem, en wijt het aan overenthousiasme van de
vrijwilligers. Het is echter inherent aan de wervingstechniek
van Landmark, die erg lijkt op de tupperware-methode:
cursisten zorgen voor nieuwe deelnemers. In feite is het hele
doen en laten van de organisatie hierop gericht. 'Enrollen, zo
heet dat, is een oefening die vaak voorkomt', vertelt
tv-producer Marc Mathies. 'Het is goed voor jezelf dat je
anderen enthousiast probeert te maken over iets wat jij
belangrijk vindt: Landmark Forum. Ik heb wel eens voorgesteld
om voor een andere organisatie te gaan enrollen, de
plaatselijke voetbalclub bijvoorbeeld, het ging tenslotte om
de oefening en niet om het belang van Landmark. Maar dat werd
niet op prijs gesteld.' Mensen die bij Landmark een
leiderschapscursus volgen, krijgen een persoonlijke coach,
vertelt Erick de Boer. 'Met die figuur bespreek je je doelen.
Bijvoorbeeld hoeveel mensen je gaat enrollen om deel te nemen
aan het Landmark Forum. Zijn dat er minder dan je verwachtte,
dan word je daarop aangesproken. Is er soms iets fout met je
commitment? Ben je wel overtuigend genoeg geweest?' Ook de
vasthoudendheid waarmee wordt geprobeerd om mensen die willen
stoppen met Landmark daarvan te weerhouden, roept ergernis op.
Wie de organisatie de rug toekeert, krijgt regelmatig
telefoontjes. In urenlange gesprekken wordt geprobeerd om ze
terug te halen.
Op de bijeenkomst van het Forum is de pauze aangebroken. De
honderden gasten krijgen de kans om zich voor het
eerstvolgende Forumweekend in te schrijven. De stemming is
gemengd: sommigen zijn enthousiast en gaan zich vanavond nog
inschrijven, maar anderen storen zich aan het hoge
bekentenis-gehalte van de getuigenissen. Na de pauze blijven
de tweehonderd cursisten in de zaal voor hun slotbijeenkomst
de genodigden moeten met goed getrainde medewerkers van het
Forum mee. In kleine zalen krijgen ze in groepjes van dertig
nogmaals een toelichting op de manier waarop het Forum mensen
verandert - ditmaal in het Nederlands. Om de paar woorden
vallen begrippen als doorbraak, delen, krachtige technologie
en commitment. Als de gasten niet snel genoeg op de proppen
komen met persoonlijke problemen waaraan ze willen werken,
blijken er getrainde Forumleden tussen het publiek te zitten.
Een voor een staan ze op, vragen aan de leidster 'Mag ik iets
delen?' en vertellen hoe het Forum hun leven heeft verrijkt.
Niet alle gasten van deze introductiebijeenkomst zullen zich
voor het Forum inschrijven, zoveel is duidelijk als tegen elf
uur introducés en cursisten hun jas opzoeken. Voor Landmark is
dat niet zo erg: tot mei zijn alle cursussen volgeboekt.
kaderstukje:
de lange tenen van Landmark
De geestelijk vader van Landmark is de in 1935 in Chicago
geboren Jack Rosenberg. Tot 1959 leidt hij een eenvoudig
bestaan als handelaar in tweedehands auto's, braaf getrouwd en
vader van vier kinderen. In dat jaar ontmoet hij zijn tweede
vrouw met wie hij naar San Francisco verhuist en een nieuw
bestaan opbouwt onder het pseudoniem Werner Erhard. In San
Francisco komt Erhard in aanraking met Zen, het Boeddhisme en
psychische zelfhulp groepen als psychocybernetics en Gestalt.
Hij volgt programma's bij Scientology en maakt in India kennis
met de ideeën van goeroe Satya Sai Baba. Grote invloed op hem
heeft het boek "Think and grow rich" van Napoleon Hill.
Volgens Hill begint alles wat je bereikt met een idee; wat je
denkt is wat je doet. Denk positief, en je zult positieve
dingen doen. In 1971 start Erhard zijn eigen cursus in
transformatie; EST, Erhard Seminar Training. De cursus is een
doorslaand succes, tegen 1985 hebben al meer dan een half
miljoen Amerikanen EST gevolgd. De methodes die in EST worden
toegepast om mensen tot een 'hoger' bewustzijn te brengen zijn
autoritair; cursisten worden geestelijk tot de grond toe
afgebroken om vervolgens te worden 'herbouwd'. In 1985 wordt
EST omgevormd tot een minder autoritaire cursus. The Forum.
Erhard treedt minder op de voorgrond en stopt in 1991, als
gevolg van onthullingen over zijn levenswandel in een
landelijk tv programma. Hoewel de beschuldigingen volgens
Erhard vals zijn, het werk van Scientology dat op deze manier
een concurrent uit wil schakelen verlaat hij de VS. Hij
verkoopt de zaak aan zijn werknemers, die er Landmark
Education van maken. Sindsdien vervult hij geen rol meer in de
organisatie maar zijn broer Harry Rosenberg is vooraanstaand
lid van de Board van Landmark. De beschuldigingen tegen Erhard
en de conflicten met Scientology hebben van Landmark een
achterdochtige organisatie gemaakt. Wie hen sektarisch gedrag
verwijt kan rekenen op een boze brief en een informatiepakket
van het hoofdkantoor. Als ze Landmark daarna toch nog een
sekte noemen, worden juridische stappen altijd overwogen. Op
Internet wordt nogal wat kritiek op Landmark geleverd. Vooral
de psychische druk waaronder deelnemers tijdens het forum
staan en de manier waarop Landmark mensen behandelt die niet
meer mee willen doen moeten het ontgelden. 'Je verliest je
onafhankelijkheid en de controle over je eigen leven. In
plaats daarvan word je afhankelijk van de groep' zegt een
oud-cursist.
informatie op Internet: Landmark Forum Rants & Raves:
www.inlink.com/~dhchase/forum.htm en:
www.stelling.nl/simpos/est.htm)
Nog een kaderstukje bij Intermediair 12 februari 1998:
De trainingen van Landmark
Het programma dat Landmark Education aanbiedt, is een zeer
gestructureerde serie seminars en cursussen. Het bestaat uit
een basisopleiding, Curriculum voor Leven, en een voortgezette
opleiding., het Graduate Curriculum. de voertaal is Engels. De
trainers hebben vier tot zes jaar opleidingen bij Landmark
doorlopen. Het Curriculum voor Leven begint met het Landmark
Forum, drie hele dagen en een slotavond - kosten 895 gulden.
In stap twee, het Forum in Actie, leert de deelnemer in tien
avondbijeenkomsten de ideeën van Landmark in het leven van
alledag toe te passen. de Landmark Vervolgcursus gaat nog een
stapje verder: 'Hier krijgt u gereedschap om uw toekomst te
ontwerpen. U leert om uw omgeving in overeenstemming met uw
visie te brengen.' Dit seminar duurt vier hele dagen,
donderdag tot en met zondag van 10 uur 's ochtends tot 12 uur
's avonds.
De basisopleiding wordt afgerond met het Landmark Programma
voor Zelfexpressie en leiderschap, dat drie maanden duurt.
Drie hele zaterdagen en twaalf avonden leert de deelnemer 'te
ontdekken wat ervoor nodig is om anderen te ondersteunen,
zowel bij het creëren van nieuwe mogelijkheden voor hun leven
als bij het tot stand brengen van die mogelijkheden.' Wie het
Curriculum doorlopen heeft, totale kosten 2.645 gulden, kan
kiezen uit wel vijftien seminars. De meeste duren tien
avonden, en kosten 250 gulden. In deze seminars wordt dieper
ingegaan op deelaspecten van wat eerder al aan de orde is
geweest: van liefde via relaties tot leiderschap, gezondheid
en creativiteit. (Informatie op internet: http://www.landmark-
education.com)
Zie ook hier