We zijn geen religie en ook geen sekte, 'vooraanstaande'
deskundigen hebben dat bevestigd. We dwingen geen cursisten.
Er is geen band tussen Landmark en Scientology, nooit geweest
ook. En rijk zijn we er niet van geworden. Elke journalist die
het succes van Landmark wil beschrijven, krijgt vroeg of laat
te maken met faxen van deze strekking. Hetzij rechtstreeks
vanuit de Landmark-kantoren in San Francisco, hetzij via het
Amsterdamse advocatenkantoor Kennedy Van der Laan. En meestal
vroeg dan laat. Redacteuren worden al tijdens het schrijven
van hun verhaal overladen met pakken papier waarin op het
gevaar van 'misinformation' wordt gewezen.
Vrij Nederland ondervond al jaren geleden hoe agressief
Landmark daarbij te werk gaat. Een verhaal over Landmark ('Een
stoomcursus in levensgeluk') was nog niet eens in dit
weekblad afgedrukt of er kwam al een fax van 76 pagina's op de
VN-redactie binnen met het dreigement: als VN het waagde om
'false and inaccurate statements' te publiceren, dan zou
Landmark 'appropriate legal action' ondernemen. Een voor
bedrijven doorgaans ongebruikelijke reactie. VoIkskrant-
redacteur Caspar Janssen werd tijdens het schrijven van zijn
Landmark-artikel in juni dit jaar ('Happy clappy family')
voortdurend vanuit het hoofdkwartier van Landmark in San
Francisco gebeld. 'Een keer zelfs midden in de nacht, om 5 uur
's morgens. Om 'misinformation' te voorkomen werd weer een
lading papier aangekondigd. Ze hadden totaal geen gevoel voor
proporties.'
Ook Trouw-journaliste Sybilla Claus heeft tijdens het
schrijven van haar artikel ('Zelfverheffing in drie dagen') de
hete adem van Landmark ervaren. Terwijl ze telefoneerde met
Landmark-pr-vrouw Sharon Spaulding in de VS, was er al 'een
fax van 36 kantjes' onderweg. Een nog dikker pak volgde over
de Post. 'Vol met info waarom Landmark geen sekte is,
rechtszaken tegen onder andere Panorama en Elsevier en lof van
diverse kerkleiders en deskundigen over de cursus.' Ook na
publicatie van haar verhaal ging het faxen door: er moesten
van Landmark toch weer 'onnauwkeurigheden' worden rechtgezet.
Trouw is vooralsnog niet van plan aan deze eis gehoor te geven
en wacht de zaak voorlopig af.
Landmark eist zelfs rectificatie van wat journalisten helemaal
niet geschreven hebben. De Volkskrant werd gesommeerd op 4
punten te rectificeren. Redacteur Caspar Janssen: 'Er kwam
opnieuw een pak papier van landmark met een brief waarin
deskundigen werden geciteerd die betoogden dat Landmark geen
sekte is. Maar dat heb ik in mijn verhaal ook helemaal niet
beweerd. Vervolgens kwam men met twee zogeheten 'feiten' die
eveneens niet door mij waren beweerd. De hoofdredactie drukte
tenslotte alleen een ingezonden brief van Landmark af waarin
de door de Volkskrant gesuggereerde relatie tussen oprichter
Ehrhard en Scientology wordt ontkend. Het is afwachten of
Landmark daar genoegen mee neemt. 'Het zou me verbazen, maar
ik sluit het ook niet uit', zegt Janssen.
In april dit jaar besloot HN het fenomeen Landmark eens te
beschrijven zonder zich de opdringerigheid en de manipulaties
van Landmark te laten welgevallen. We wilden ook niet het
gemakkelijke cliché-beeld neerzetten: 'Amerikaans + veel geld
+ belofte van een betere toekomst = een sekte', maar Landmark
portretteren zoals het in de duizenden artikelen op internet
wordt geduid: een internationale onderneming die met groeiend
succes groeps-therapeutische 'cursussen' verkoopt. Ook werd de
Forum-basiscursus geanalyseerd en toegelicht door een bij
Landmark werkzame 'coach', Rita Doets. We zagen 'sekte-achtige
trekjes' bij Landmark: groepscontrole, strakke leiding, zachte
dwang op de cursisten; tijdens de cursus, maar ook erna om
zich toch vooral aan Landmark te blijven binden via
'vervolgcursussen'.
Daarna verging het HN al net zo als ieder ander blad dat
kritisch over Landmark schrijft: er kwam een fax van de
Nederlandse Landmark-advocaten Kennedy Van der Laan waarin
werd gedreigd met een gerechtelijke procedure als HN geen
'rectificatie' wilde plaatsen.
Landmark staat journalisten zelfs niet toe feiten die ze zelf
ter plekke op de cursus hebben vastgesteld, naar eigen inzicht
te interpreteren. Zo mocht HN niet opmerken dat Landmark
'sekteachtige trekjes' en een 'religieus karakter' vertoont.
Ook mocht de cursus geen 'therapie' worden genoemd, en al
helemaal niet psycho-babbel'. Landmark stelt botweg dat deze
interpretaties 'onjuist' zijn. Ook mocht de in HN
geïnterviewde Landmark-medewerkster Rita Doets geen 'coach'
worden genoemd, terwijl ze zelf in de veronderstelling leefde
dat ze dat wel degelijk was. Na het verschijnen van het
HN-artikel werd ze door Landmark op het matje geroepen: hoe
haalde ze het in vredesnaam in haar hoofd zich te laten
interviewen! Daar had ze eerst vooraf toestemming voor moeten
vragen: Omdat we bij HN zelfs één gulden aan advocaatskosten
al zonde van het geld vinden en al helemaal geen risico wilden
lopen op betaling van het tienduizendvoudige, stemden we toe
in het afdrukken van een door Landmark geformuleerde
verklaring. De HN-lezer begreep toch wel dat deze ons door
Landmark werd opgedrongen en dat we bij weigering een
ongelijke strijd in gingen: Dat Landmark een zeer lange adem
heeft, ervaart momenteel Kleintje Muurkrant, het al 23 jaar
'in Den Bosch en verre omstreken' verschijnende
'onafhankelijke maandblad dat aanzet tot zelfstandig kritisch
nadenken en handelen'. Kleintje publiceerde in 1996 een
verhaal ('Handel in geluk') waarin Landmark werd neergezet als
een 'commerciële sekte'. Prompt dwarrelde er een 'dreigbrief'
uit San Francisco op Kleintjes deurmat waarin rectificatie
werd geëist. Komt die er niet, dan dreigt Landmark met
'gepaste' actie tegen Kleintje en de schrijver van het
artikel. Kleintje weigerde. Het maakte de zaak voor Landmark
alleen nog maar erger door Landmark in vervolgartikelen te
duiden als een schreeuwend dure occulte amateur-psychologie
van de koude Scientologische grond', die door Amerikaanse
ondernemers wordt ingeschakeld 'om werknemers eronder te
krijgen'. Een hele tijd gebeurde er niets, totdat onlangs de
general counsel van Landmark, Art Schreiber, opnieuw in Den
Bosch aan de bel trok: als Kleintje nu niet snel rectificeert.
sleept Landmark het voor de rechter. Bovendien eist Landmark
verwijdering van allerlei door onder meer Kleintje op het
internet gemaakte links over Landmark. Kleintje-medewerker
Gert-Jan van Beynum is niet onder de indruk. 'Het is pure
intimidatie. Ze hadden een lijstje bijgevoegd met 'gewonnen
procedures', waaronder die tegen Panorama en Hervormd
Nederland, 'major magazine In the Netherlands'. Ze willen
zelfs weten welke mensen er aan Kleintje meewerken,
vermoedelijk om ze eventueel persoonlijk aan te pakken.
Volgens mij zijn ze daar zelf hartstikke in de war. Ze beweren
dat onze artikelen onjuiste en onnauwkeurige beweringen bevat.
Terwijl wij denken dat Landmark erop uit is voor haar
onwelgevallige feiten over haar oorsprong te verdoezelen.
Landmark komt rechtstreeks voort uit de keiharde seminars die
zijn oprichter, Werner Erhard, er in de jaren zeventig op
nahield.'
Het verzet van Kleintje is moedig, maar het blaadje heeft ook
niks te verliezen: Kleintje is te klein voor Landmark. Van
Beynum: 'Klopt We zijn zo arm als een kerkrat. Maar we willen
nu toch wel eens door de rechter zien uitgemaakt hoe sterk of
hoe zwak Landmark in feite staat".
En zo krijgt Landmark steeds weer vervolg-publiciteit. De
zaken gaan goed in Nederland. Na de VS vinden de Landmark-
cursussen hier de meeste aftrek. De afgelopen maanden werd
bekend dat ook Paul de Leeuw en zijn staf de cursus hebben
gevolgd. Zo'n voorbeeld doet volgen.