Zelf ben ik overtuigd van de maatschappelijke relevantie van 'tegenbewegingen'. Het is onafwendbaar dat er doorlopend verzet ontstaat tegen barbaarsheid en onmenselijkheid. Dit verzet wordt vaak politiek geneutraliseerd in de richting van begrippen als liefde, natuur, moeder aarde en nieuwe tijdperken (zoals aquarius). Die draai aan maatschappelijk verzet maakt datzelfde opkomende maatschappelijke verzet onschadelijker. De theosofen en antroposofen begonnen met fundamentele maatschappijkritiek en vervielen in inzichzelfgekeerde leefgemeenschappen en zelfbestudering. Net zoals de socialistische tegenbeweging zich verloor in terug-naar-de-natuur experimenten, de kabouters en hippies uit de jaren zestig van deze eeuw zich sufblowden, alhoewel in oorsprong zeer anti-autoritair en maatschappelijk aktief wilden zij de wereldwijde oorlogen te lijf met "make love". Wanneer een maatschappelijke verzetsbeweging aktief wordt volgt er logischerwijze, wanneer het verzet effektief is, een reaktie vanuit diegenen die bevochten worden. De elite wordt geschaad in haar belangen en ze zal terug vechten. Ojeetje, we worden onderdrukt, realiseren de opposanten zich. Sommigen zetten door, velen haken af of verzetten zich op een wijze die door de elite nog wel geaksepteerd wordt. De gerichtheid op de eigen persoonlijke ontplooiing van veel maatschappelijke verzetsbewegingen is naar mijn mening de voor de hand liggende gemakzucht waardoor je wellicht in woorden aktief verzet biedt, maar waarbij je daden de (maatschappelijke) status quo handhaaft.
Nu zijn al deze mensen per definitie met betere zaken bezig dan diegenen die de barbaarsheid, onderdrukking en onmenselijkheid exploiteren om er zelf beter van te worden. Daarover geen misverstanden. Natuurlijk wordt er door antroposofen hier en daar goed werk gedaan met betrekking tot bijvoorbeeld de biologisch-dynamische landbouw of het onderwijs. Maar ik ben bezorgd over de kritiekloosheid op het gedachtengoed van de grote antroposofische goeroe Rudolf Steiner (zo kwam er vrijwel geen reactie uit antroposofische hoek naar aanleding van de artikelenserie "geen goeroe zonder giro!", nu al weer bijna tien jaar geleden). Waarom geen afstand nemen van iemand die zogenaamd alle waarheid in pacht heeft (hij heeft 'geschouwd' en dat is zo'n beetje heilig bij de Steinerianen) en toch komt met krukkige semi-wetenschappelijke praatjes over het ontstaan van de wereld en zoiets banaals als dat ieder zieltje de eigen ouders heeft uitgekozen (waardoor er gevaarlijke prietpraat verzonnen moet worden over zoiets als abortus, oorlog, hongersnood of ziekte, zie noot 4). Het antroposofisch gewauwel over dat het nationaal-socialisme afkomstig zou zijn van kwade geesten zoals Ahriman en Lucifer en de eigen inzichten op 'goede' geesten zoals de aartsengel Gabriël, kan er bij mij niet in aangezien ik niet in geesten geloof. Ik begrijp niet waarom antroposofen aan verderfelijke machtspolitiek doen, ik denk hierbij aan de monopoliepositie van de antroposofische Triodos-bank, heel lang gesteund met NMB-geld en personeel, op het gebied van kleinschalige bedrijvigheid en de volledig van de reguliere samenleving losstaande antroposofische onderwijs- en gezondheidsinstellingen. In de vorige bijdrage wordt gesteld dat het "behalve kortzichtig, (...) ook niet slim (is) om zondebokken voor vreemdelingenhaat en racisme te zoeken onder idealistische groeperingen". Ja juist wel, dat is juist wel slim. En noodzakelijk. Juist binnen je eigen klups en bewegingen dien je kritisch te zijn. We weten allemaal hoe de VVD (Nederlans conservatief liberale partij) tegenover de wereld staat en daar zullen we ons dus ook tegen moeten verzetten, maar het is even belangrijk om te wijzen op populistische SP-praatjes (Het gaat hier om de Nederlandse sp, een kleine groepering ooit ontstaan vanuit het Maoîsme), zoals de laatste tijd regelmatig is gedaan. En natuurlijk, SP'ers verrichten ook geweldig goed werk, zijn zeer aktief in maatschappelijk verzet, maar ik moet er niet aan denken dat zij werkelijke politieke macht zouden uitoefenen. En dat heb ik ook bij antroposofen. Ik ben het volkomen oneens met hun wereldbeeld. Ik geloof niet in het ooit gezonken land Atlantis en dat het Arische ras ook maar ietsje beter is dan welke andere aardbewoner, ik geloof niet in engelen, ik geloof niet in reïncarnatie en niet in "cholerische, etherische of sanguistische kinderen". Dan kan ik toch moeilijk slechts toezien hoe steeds meer 'linkse' mensen gaan stemmen op de SP of hun kinderen naar de Vrije School sturen? Dan zal ik daar mijn stem tegen verheffen, willen weten waarom. Ik heb zelf ook worteltjes gepoot volgens de biologische zaaikalender en zie daar geen enkel probleem in. Maar wanneer het groeiproces van groenten vergeleken wordt met die van een menselijk lichaam dan heb ik de neiging om al datgene wat er na Steiner zoal bedacht is over het funktioneren van die zak water, mee te wegen. De hierboven al eerder opgeschreven verwijzing naar Erna's stelling dat de antroposofie niet zweverig, mystiek of onwerkelijk is bestrijd ik. Ik zie inderdaad dat het onderwijs op antroposofische Vrije Scholen kinderen tenminste in aanraking brengt met waarden en normen die in de reguliere maatschappij onderdrukt worden zoals kunst, dans en literatuur. Prachtig, maar ik ben het fundamenteel oneens met de boeken vol sprookjes en christelijke mythologie waarmee de kinderen volgestopt worden. En aangezien ik zelf christelijk (katholiek) groter ben gegroeid weet ik maar al te goed hoe zulk een religieus harnas kan wringen. En Vrije School-kinderen en/of ouders die willen breken met het antroposofische gedachtengoed worden veelal met onderdrukkende psychische terreur bewerkt. In de spastische reakties op kritiek op Steiner zie ik een parallel met Roomse dogmatiek en krampachtig vasthouden aan een romantisch wereldbeeld. Eurithmisch huppelen op een verzuurde hei is nu niet datgene waar ik op zit te wachten. Zo ben ik jaren geleden hier in DenBosch naar de Rudolf Steiner School gegaan in verband met een openbaar aangekondigde lezing die een Amsterdamse antroposofisch huisarts zou houden over het onderwerp aids. Daar was ik benieuwd naar, want dat bestond ten tijde van Steiner niet, dus daar moest op eigen kracht over nagedacht worden. Welnu, ik schrok van de kleffe vertoning. Een zaaltje vriendelijke ouders hing aan de lippen van een geloofsgenoot die iedereen voorhield dat aids een logisch natuurlijk fenomeen is, dat waarschuwt voor het ontbreken van medemenselijkheid. Aids zorgt voor buddy's en liefde, kijk maar om je heen hoe geweldig fijn mensen met elkaar omgaan die aids hebben of mensen in hun omgeving helpen die aids hebben. De cirkel was weer rond, aids past weer in het wereldbeeld, bingo. Nou zeg... we waren met ons tweeën en we hadden beide een onbedwingbare neiging ons kritisch in de diskussie te mengen. De antroposofen gingen echter zo op in de geloofsbevestigingen van de huisarts dat ons beleefd fronsen der wenkbrauwen hen reeds tot agressieve blikken bracht. Kritiek hebben we maar voor ons gehouden, ik heb er nog spijt van. Nog wat kommentaar op een citaat van Erna: "Het gebied van de geest is een oneindig krachtenveld. Als je daar niet in thuis bent, moet je daar niet mee spotten". Ja zeg, dat vind ik nou weer zo'n vreemde wijze van reageren op kritiek. Mij is door een antroposoof wel eens voorgehouden dat elke kritiek op Steiner onzin is aangezien Steiner zelf heeft opgeschreven dat al zijn kennis door middel van 'schouwen' tot stand is gekomen. Hij heeft het zogenoemde hogere bewustzijn verkregen en dus gelijk. Dat kan natuurlijk niet. De waarheid heeft niemand in pacht, ik niet, jij niet en Rudolf Steiner natuurlijk ook niet. En de verdediging van de Jomanda-trucages en leugens aan de hand van het gegeven dat overal op de wereld wondergenezingen voorkomen overtuigt mij al evenmin. Ik geloof niet in wondergenezingen en niet in Jezus als de zoon van God en dus niet in de Golgothakrachten waar Erna het over heeft.
Ik geloof wel in verloren gegane kennis zoals onderdelen uit de 'volksgeneeskunde', ik geloof in toeval, ik geloof in het blijven proberen en in positief denken zonder dat ik hiermee een aanhanger ben van meester-oplichter Emile Ratelband. Maar ik geloof niet in wonderen. Was het maar waar, moet ik toegeven soms te denken. Voor mij is de kern van de zaak het je zo oprecht mogelijk inzetten tegen onrecht in deze samenleving, of dat nu jezelf of een ander overkomt. Dat is geen tijdelijk verzetje maar een levenslange houding. Dat mis ik dan toch wel bij al die duizenden antroposofen, want waar zijn ze dan als ze zo oprecht bezig zijn met hetzelfde? Waar besteden zij hun kapitalen aan, want ik vind het weer geen toeval dat de antroposofie deze hele eeuw vooral aangeslagen is bij delen van de gegoede burgerij. Relatief gezien veel ondernemers, bankiers en regenten zijn aktief in de antroposofische gemeenschap (overigens net als bij zoiets als Transcendente Meditatie en Scientology). Waarom is er dan toch zo weinig sprake van maatschappelijk verzet vanuit deze antroposofische beweging als we toch allemaal met hetzelfde bezig zijn? Daar wil ik wel eens een antwoord op.
Ewald Conspira
noten:
1. Wanneer je 2,50 gulden overmaakt op giro 5349231 tnv Muurkrantkollektief DenBosch ovv "sofen" krijg je een setje Kleintje-artikelen uit 1986/87.
2. het begrip 'okkult' is afkomstig van het latijnse begrip occultum wat zoiets als 'geheim' of 'het verborgene' betekent. Esoterie is afgeleid uit het grieks en betekent zoiets als 'naar binnen gericht' en/of 'op zoek naar het geheim van het bestaan ("die Geheimnisse des Daseins erlebbar machen")'.
3. Zo schrijft Blavatsky: "... Eine Decimierungsvorgang findet über die ganze Erde statt unter jenen Rassen, deren Zeit um ist... Es ist ungenau zu behaupten, dass das Aussterben einer niedren Rasse ausnahmslos eine Folge der von den Kolonisten verübten Grausamkeit oder Misshandlungen sei... Rothäute, Eskimos, Papuas, Australier, Polynesier usw. sterben alle aus... Die Flutwelle der inkarnierten Egos ist über sie hinweggerollt.. und ihr Verlöschen ist daher eine karmische Notwendigkeit..." (Die Geheimlehre, band II, 1888)
4. Ik kan het hier natuurlijk niet laten een paar letterlijke citaten van Rudolf Steiner te geven, die overigens nog steeds herdrukt worden in uitgaven van Uitgeverij Vrij Geestesleven uit Zeist:
"Nicht etwa deshalb, weil es den Europäern gefallen hat, ist die indianische Bevölkerung ausgestorben, sondern weil die indianische Bevölkerung die Kräfte erwerben musste, die sie zum Aussterben führten" (pagina 79 uit Steiners boek 'Die Mission einzelner Volksseelen im Zusammenhang mit der germanisch-nordischen Mythologie', Dornach 1974).
"Kort geleden kwam ik in Bazel in een boekhandel en vond daar het nieuwste prospectus van wat pas uitgekomen was: - een negerroman - de negers worden in het algemeen al in de Europese beschaving opgenomen! Er worden tegenwoordig overal negerdansen ingevoerd en gedanst. Maar we hebben nu dus die negerroman. Ze is oervervelend maar de mensen zijn er enthousiast over. Ja, ik voor mij ben er van overtuigd dat als we nog een stel negerromans erbij krijgen en we geven die de zwangere vrouwen te lezen, met name in de eerste tijd van de zwangerschap, waarin ze zulke eigenaardige verlangens krijgen - dan hoeven er geen negers naar Europa te komen, om mulatten te krijgen; dan zullen er, alleen al door het lezen van negerromans, een aantal kinderen in Europa geboren worden, die er als halfbloeden zullen uitzien. Men kan dus vaststellen: men let weinig op wat er in de geestelijke cultuur omgaat". (voordracht van Steiner in zijn cyclus 'gezondheid en ziekte', Dornach 1922/23).
"Hij (de mens) wordt één met de grond waarop hij geboren wordt (...). Op deze manier wordt de mens gegrepen door de krachten die vanuit de aarde bepalend voor hem zijn, zodat we, als we de punten bezien een merkwaardig verlopende lijn krijgen. In de omgeving van het punt in Afrika werken die aardkrachten die op de mens het stempel drukken van het jonge kind. In de omgeving van het Aziatische punt geven de aardkrachten aan de mens de kenmerken van de jeugdjaren en de kenmerken van de rijpere leeftijd worden door de krachten vanuit het Europese gebied in de mens ingeprent", aldus Steiner in 1910.
relevante bronnen (chronologisch):