"In het Landmark Forum komt u direct in contact met de bron. De bron van vreugde, zelfexpressie en vervulling. Hierdoor wordt het mogelijk om zelf te bepalen hoe u wilt handelen, hoe u zich wilt gedragen en wat u wilt bereiken. Alsof u het stuur overneemt. U bepaalt voortaan zelf op welke gebieden u actief wilt zijn. Waar en hoe u uw creativiteit en vitaliteit gaat inzetten. En u ervaart hoe het is om te leven."
Dinsdagavond 7 mei om 19.30 uur was een speciale introductieavond voor Landmark forum. De zaal in Amsterdam is gevuld met zo'n honderd mensen. Landmark maakt geen gebruik van massareclame, maar laat mensen die succesvol de cursus hebben gevolgd vrienden uitnodigen. Genodigden zitten naast hun uitnodigers. Voor op het podium staat trainer Jinendra die begint met zijn college over het mens zijn. Jinendra vraagt iedereen die Lanmark forum heeft gevolgd te vertellen wat forum voor haar of hem heeft betekend. Een man vertelt dat forum er voor gezorgd heeft dat hij nu een andere baan heeft waarin hij zich prettig voelt. Jinendra laat de zaal klappen voor de man. Jinendra vraagt de mensen, die een cursus hebben gevolgd, in één minuut aan hun gast te vertellen wat zij aan forum hebben gehad. Een vrouw vertelt aan haar buurman dat ze vroeger nog wel eens twijfelde aan haar relatie met haar vriend. Deze twijfel is nu weg. Jinendra vraagt mensen uit de zaal hun hand op te steken om te vertellen wat zij nog in hun leven zouden willen veranderen. Mensen vertellen over hun werk, over hun problemen in communicatie met mensen, over de dingen in hun relaties die niet precies verlopen zoals ze zouden willen. Jinendra laat het publiek klappen voor de mensen die hun verhaal doen. Bijna automatisch klappen de mensen mee. Jinendra wil dat de gasten in één minuut aan diegene die hen heeft uitgenodigd vertellen wat zij in hun leven zouden willen verbeteren. Mensen vertellen over hun irritaties met hun vrouw over de opvoeding van kinderen. Mensen vertellen over de problemen die ze hebben om zich emotioneel te uiten.
Na enkele wisselingen van gesprekken tussen de coach en de zaal, en persoonlijk, tussen uitgenodigde en uitnodiger, legt Jinendra uit waarom mensen vaak geen verandering in hun situatie kunnen bewerkstelligen. Eén ding is volgens hem dat mensen gevangen zitten in hun verleden en dat daar het denken door bepaald is. Tevens ondernemen ze geen actie maar gaan de hele tijd over de dingen zitten nadenken in plaats van iets te doen.
Om 21.45 uur vraagt Jinendra wie van de gasten al weet dat zij zich inschrijft voor de forum cursus? Wie al zeker weet dat hij niet wil? En wie nog twijfelt. Wie al zeker weet dat hij wil, kan zich gaan inschrijven. Aan wie zeker weet dat zij niet wil gaat Jinendra zijn tijd niet besteden. Wie twijfelt moet bewerkt worden. Is het het geld? Bedenk dan dat Ä895,Ñ helemaal niet duur is, als je weet dat je er voor de rest van je leven iets aan hebt. Zit je er over te denken? Je moet niet denken, door alleen maar te denken"Ik doe het wel, ik doe het niet" gebeurt er niets. Je moet het gewoon doen. De coach nodigt de mensen die al een cursus hebben gevolgd uit om hun gasten te overtuigen zich in te schrijven voor de cursus, met aanbetaling van Ä200,Ñ. De genodigden krijgen een kwartier de tijd om met hun 'vrienden' te praten over het wel of niet volgen van de cursus.
landmark praktijk
Na de 'pauze'; volgt een voorproefje van hoe landmarkforum in de praktijk werkt. Jinendra laat een gast naar voren komen die graag iets in haar leven wil veranderen. De vrouw werkt op de universiteit van Amsterdam en is ontevreden over haar directe chef. Ze vertelt dat haar probleem is dat de chef een wetenschappelijk onderzoeker is en geen manager. Jinendra probeert de vrouw duidelijk te maken dat het probleem in haar ligt. Jinendra presenteert de theorie van een cirkel die wij zijn. Een taartpunt van die cirkel bestaat uit dat waarvan wij weten dat wij het weten, een tweede deel bestaat uit dat wat wij niet weten dat wij het weten, en het grootste deel bestaat uit dat waarvan wij niet weten dat wij het niet weten. Uiteindelijk gaat Jinedra er vanuit dat de vrouw het probleem bij haar chef legt als rechtvaardiging om niet naar de echte oplossing van haar probleem te zoeken. Na doorvragen probeert coach Jinendra de vrouw te laten geloven dat zij eigenlijk zelf de manager zou willen zijn. De vrouw kijkt nog wat ongelovig en mag weer gaan zitten. Jinendra laat het publiek om de vrouw klappen. De vrouw zit nu met een probleem waarvan ze nooit had gedacht dat ze dat zou hebben. "You don't know what you don't know."
Rosenberg-Erhard
De stichter van de landmark cursussen is de man die in 1935 als John Paul (Jack) Rosenberg is geboren. Ooit was deze man een handelaar in tweedehands auto's, getrouwd, de vader van vier kinderen en woonachtig in Philadelphia. In 1959 kwam daar verandering in doordat Rosenberg een affaire kreeg met June Bryde. Samen met Bryde vertrok hij naar San Francisco, alwaar ze samen van naam veranderden zodat zijn ex hen niet makkelijk terug zou kunnen vinden. Bladerend in een artikel over West-Duitsland viel John's oog op drie personen: natuurkundige Werner Heisenberg; bisschop Hans Lilje; en de minister van economie Ludwig Erhard. Een nieuwe identiteit was geboren: 'Werner Hans Erhard'.
In de San Fransisco-periode na 1959 raakte Erhard hevig geïnteresseert in allerlei oosterse religies en psychische zelfhulptheoriën als Zen Boeddhisme, hypnose, Subud, yoga, Silva Mind Control, psychocybernetics, Gestalt en transpersonele psychologie. Hij kwam in contact met de scientology kerk, doorliep daarin vijf stadia en ging naar India waar hij de tijd doorbracht met enkele hindu goeroe's waaronder Swami Muktanandra en Satya Sai Baba van de Jesus People USA's (JPUSA).
In maart 1971 toen Erhard naar huis reed had hij zijn eigen 'piek ervaring'; of wat Zen 'satori' noemt. (Ik zag dat alles is zoals het is en hoe het niet is). In september startte Erhard EST (Erhard Seminar Training), zijn eigen daverende cursus in transformatie. Hij maakte publiekelijk zijn verontschuldigingen aan zijn eerste vrouw en zijn familie en maakte 'completing' relaties tot één van de hoekstenen van zijn cursussen.
Est groeit al snel uit tot een zeer succesvolle onderneming. In 1985 hadden een half miljoen Amerikanen een cursus van est gevolgd, was het in bezit van 530 werknemers, 20.000 vrijwilligers en een jaaromzet van ca. 35 miljoen dollar.
mutant van hoger bewustzijn
Volgens de Erhard biograaf William Bartley is het doel van EST om de geest 'op te blazen' om een 'hoger bewustzijn' te bereiken."Niet het onderwijzen van een nieuw geloof. Het doel is om het bestaande draadwerk van de psyche te vernietigen en daarbij de psyche in de val te laten lopen om iemand ertoe te bewegen afstand te doen van die psyche, de psyche op te blazen. Zulke technieken creëren de voorwaarden waarin een mutant van hoger bewustzijn geboren kan worden."
Een gevolg van deze filosofie is dat de seminars gekenmerkt werden door hun strakke regie en lange uren. De psycholoog Dr Sheridan Fenwick, bekritiseert in 1976 het EST programma door te stellen:"De training is een precieze georkestreerde serie van manipulaties die heel precies ontworpen zijn om het wenselijke effect te sorteren. Eén van de effecten is afhankelijkheid, een afhankelijkheid die infantilizering bewerkstelligt. De trainer vertelt je wanneer je moet praten, wanneer je moet eten, wanneer je moet drinken, wanneer je moet applaudisseren, wanneer je moet gaan zitten en wanneer je moet gaan staan.
Het autoritaire karakter van de training is een beginners cursus in het totalitarisme waaraan je je onderwerpt als je meedoet aan de est organisatie. Staf medewerkers rapporteren hun sexuele activiteiten aan Erhard alsof hij een onderzoeker is van het ministerie van gezondheid, in een poging om de verspreiding van geslachtsziekten tegen te gaan."
handel en zaken
In 1984 is EST omgebouwd tot 'landmark education' en verzorgt cursussen onder de naam 'forum'. Deze cursussen zijn minder streng dan est en kosten aanzienlijk meer. (Landmark Forum zette in 1988 39 miljoen dollar om). In tegenstelling tot est worden de cursisten niet opgedragen om dingen te doen, maar wordt het hen gevraagd. De doelen lijken echter hetzelfde: de psyche laten exploderen om tot een hoger bewustzijn te transformeren. Naast 'Landmark education' bestaan sindsdien nog twee takken: de 'Transformation Technologies Inc', gespecialiseerd in leiderschap en management cursussen; en een aantal non-profit humanitaire organisaties die formeel slechts gebaseerd zijn op Erhard's theorieën en niet gelieerd zijn aan Landmark education.
In 1991 komt Erhard zwaar in de problemen. In het Amerikaanse televisieprogramma '60 minutes' van 3 maart beschuldigen drie dochters van Erhard, een aantal voormalige est leiders en een huishoudster hem er van een tiran en een sekteleider te zijn die zichzelf op staf vergaderingen tot God heeft uitgeroepen. Verder beschuldigen ze hem van het organiseren van het in elkaar slaan van zijn zoon, het bijna wurgen van zijn ex-vrouw, het sexueel molesteren van één van zijn dochters en het verkrachten van een andere dochter.Tevens wordt Erhard op 14 april 1991 aangeslagen voor het betalen van 20 miljoen dollar achterstallige belasting.
vluchten om de concurrent
In de periode na het televisieprogramma verkoopt Erhard al zijn bezitting inclusief Landmark (aan zijn werknemers) en verdwijnt. Pas twee jaar later duikt hij weer op, in een hotel in Dublin. Hij geeft daar in juli 1993 voor het eerst sinds de '60 minutes' uitzending uit 1991 een interview af. Erhard beweert in dit interview niet op de vlucht te zijn voor de belastingdienst of justitie of iemand anders. Erhard beweert de VS verlaten te hebben omdat de scientology kerk hem zou willen vernietigen.
Ongeacht of de beschuldigingen, die tegen Erhard in"60 minutes" zijn geuit, waar of onwaar zijn, lijkt zijn beschuldiging tegen de scientology niet ongegrond. Privé detective Ted Heising, die onderzoek voor de scientology kerk heeft gedaan, beweert in de Los Angeles Times van december 1991 dat hij in een kamer is geweest met vijf archiefkasten vol informatie over Erhard. Volgens Heising was het duidelijk dat de scientology een media-blitz tegen Erhard aan het organiseren was, en dat hij een sleutelrol moest gaan vervullen in het op legale wijze verspreiden en verzamelen van informatie die gebruikt kan worden bij het in diskrediet brengen van de est stichter.
De reden waarom scientology een media-blitz aan het organiseren was, is volgens Heising competitie. Sinds de start van est haalde Erhard potentiële klanten van scientology weg. Toen de stichter van de scientology, Hubbard, in 1976 op televisie mensen zag die een est training hadden ondergaan, heeft hij onmiddelijk een vier pagina grote analyse van het televisie programma gepubliceerd, met als conclusie dat est in essentie hetzelfde was als scientology in 1954. Erhard reageerde hierop in een interview dat hij niet verbaasd is dat mensen delen van scientology in est terug vinden. In est worden volgens Erhard variaties op enkele scientology hoofdstukken gebruikt, en als gevolg daarvan overlappen de terminologieën elkaar een beetje. De essenties zouden echter volledig verschillend zijn.
sophisticated psychologie
Naast aanklachten tegen stichter Erhard persoonlijk dienen voormalige forum-cursisten, na het 60 minutes programma, aanklachten in tegen het bedrijf Landmark education. De reden is de psychische gevolgen die ze hebben ondervonden van landmark forum. Het eerste geval dat door de media is uitgelicht is het geval van Stephanie Ney, een 45 jarige vrouw die beweerde dat haar ervaringen met forum voor altijd haar professionele en privé leven heeft vernietigd. Drie dagen na deelname aan forum is zij opgenomen in een psychiatrisch instituut, alwaar zij hevige kalmerende middelen kreeg toegediend en aan een bed werd vastgebonden om haar tegen haarzelf te beschermen.
De vrouw beweerde dat haar problemen begonnen toen de forumleider de deelnemers instrueerde om hun ogen te sluiten en zich te focussen op angst. Die angst kwam inderdaad in de vorm van haar vader. De vrouw verweet landmark dat ze roekeloos sofisticated psychologische technieken gebruiken waarvan bekend is dat ze het welzijn van de deelnemers in gevaar kunnen brengen, zonder dat de leiders getraind zijn om met de gevolgen om te gaan.
Sinds ongeveer een jaar is 'Landmark education' actief in Nederland. Het bedrijf is daarin zeer succesvol bij goed verdienende mensen. In het juist geopende kantoor aan de Raadhuisstraat 15 te Amsterdam geven ze maandelijks hun driedaagse beginnerscursussen (Landmark Forum) voor F895,- per persoon. Iedere maand zijn de cursussen volledig bezet met tweehonderd hoog opgeleide, goed verdienende cursisten. Sinds mei jl. hebben ze naast 'Forum' ook nog een vervolgcursus (Landmark Advances Course) voor F1400,-. Landmark belooft de deelnemers dat ze na het volgen van een cursus meer uit hun leven kunnen halen. De meeste cursisten zijn ongelooflijk enthousiast, en menen dat de cursus hen inderdaad verder helpt in het effectiever en prettiger leven.
Dit artikel is verschenen in Kleintje Muurkrant nr 298, juni 1996